VisuddhimaggoM0.1 nāmāyaṃ gantho piṭakattayasārabhūto sakalaloke paṭipattidīpakaganthānaṃ aggo hoti seṭṭho pamukho pāmokkho uttamo pavaro cāti viññūhi pasattho .Tattha hi saṅgītittayārūḷhassa tepiṭakabuddhavacanassa atthaṃ saṃkhipitvā sikkhattayasaṅgahita
-
215.Bodhimaṇḍasamīpa mhi ,M0.2 jāto brāhmaṇamāṇavo ;Vijjā-sippa-kalā-vedī , tīsu vedesu pāragū . 216.Sammā viññātasamayo , sabbavādavisārado ;Vādatthī jambudīpamhi , āhiṇḍanto pavādiko . 217.Vihārameka ’ māgamma , rattiṃ pātañjalīmataṃ ;Parivatteti sampuMahāvaṃsa-buddhaghosakathā100%
-
1. Tattha hi tena dhammānandena ‘‘ buddhaghoso bodhimaṇḍasamīpe ( buddhagayāyaṃ ) jātoti na yuttametan ’’ ti vatvā taṃsādhanatthāya cattāri byatirekakāraṇāni dassitāni .Kathaṃ ?( Ka )‘‘ buddhaghosena pakāsitesu taṃkālikavatthūsu ekampi taṃ natthi , yaṃ mJātidesavicāraṇā100%
-
2. Atha ‘‘ brāhmaṇamāṇavo ’’ ti padampi tena evaṃ vicāritaṃ –( Ka )‘‘ buddhaghoso ‘ brāhmaṇakulajāto ’ ti na sakkā gahetuṃ .Kasmā vedakālato paṭṭhāya yāvajjatanā sabbepi brāhmaṇāBrāhmaṇosya mukhamāsīdi , bāhū rājanya ?Kata ?;Ūrū tadasya yada vagya ?, PadBrāhmaṇakulavicāraṇā100%
-
3. Atha tena ‘‘ pātañjalīmataṃ parivattetī ’’ ti vacanampi evaṃ vicāritaṃ .( Ka )‘‘ buddhaghoso patañjalissa vā aññesaṃ vā uttaraindiyaraṭṭhikānaṃ vādaṃ appakameva aññāsi .Patañjalivādesu hi aṇimā laghimāti idameva dvayaṃ dassesi [ visuddhi .1.144] tatutPatañjalivādavicāraṇā100%
-
4. Punapi so evamāha ‘‘ kiñcāpi buddhaghoso rāmāyaṇamahābhāratasaṅkhātānaṃ mahākabbasatthānaṃ sukusalo viya na dissati , tathāpi tāni dassesi .Kathaṃ ?Akkhānan ti bhāratayujjhanādikaṃ , taṃ yasmiṃ ṭhāne kathīyati , tattha gantumpi na vaṭṭatīti [ dī . niKabbasatthavicāraṇā100%
-
5. Punapi dhammānando ācariyassa bāhusaccaguṇaṃ makkhetukāmo evamāha –‘‘ tassa ( buddhaghosassa ) samayantarakovidasaṅkhātaṃ bāhusaccaṃ na tato uttaritaraṃ hoti , yaṃ ādhunikānaṃ ganthantarakovidānaṃ sīhaḷikabhikkhūnaṃ yaṃ vā ekādasame kharistavassasatakBāhusaccaguṇamakkhanaṃ100%
-
6. Puna so tāvattakenāpi asantuṭṭho ācariyaṃ avamaññanto evamāha –‘‘ mahāyānanikāyassa padhānācariyabhūtānaṃ assa ghosa-nāgajjunānaṃ nayaṃ vā , nāmamattampi vā tesaṃ na jānāti maññe buddhaghoso ’’ ti .Taṃ pana ativiya adhammikaṃ niratthakañca niggahavacaMahāyānikanayavicāraṇā100%
-
Bhagavato hi parinibbutikālato pacchā vassasatabbhantare buddhasāsane kocipi vādabhedo nāma natthi .Vassasatakāle pana dutiyasaṅgītikārehi therehi nikkaḍḍhitā vajjiputtakā bhikkhū pakkhaṃ labhitvā dhammañca vinayañca aññathā katvā mahāsaṅgītināmena visuṃSāsanappavattikkamo100%
-
Vaṭṭagāmaṇirājā hi (425- buddhavasse ) rajjaṃ patvā pañcamāsamattakāle brāhmaṇatissadāmarikena sattahi ca damiḷayodhehi upadduto saṅgāme ca parājito palāyitvā sādhikāni cuddasavassāni nilīyitvā aññataravesena vasati [ mahāvaṃse 33- paricchede 37- gāthātoAbhayagirinikāyuppatti100%
-
Tadā ca rājā abhayagirivāsīsuyeva bhikkhūsu visesato pasanno hutvā teyeva catūhi paccayehi pavāretvā paggaṇhāti , rājamahāmattādayopi abhiññātā abhiññātā bahū janā tasmiñca ārāme aññattha ca bahū āvāse katvā tesaṃ denti .Evaṃ abhayagirivāsino bhikkhū bahūDhammarucinikāyuppatti100%
-
Mahāvihāravāsino pana porāṇikaṃ pāḷibhāsāya saṇṭhitaṃ parisuddhapiṭakameva paṭiggaṇhanti , tañca mukhapāṭheneva dhārenti .Tadā pana therā pacchimajanānaṃ satipaññāhāniṃ disvā buddhakālato paṭṭhāya yāva taṃkālā mukhapāṭhenābhataṃ sāṭṭhakathaṃ piṭakattayaṃPiṭakattayassa potthakāropanaṃ100%
-
Ayaṃ pana ādito paṭṭhāya sāsanamalabhūtānaṃ adhammavādānaṃ uppatti .Asokarañño hi kāle uppabbājetvā nikkaḍḍhitā aññatitthiyā buddhasāsane aladdhapatiṭṭhā kodhābhibhūtā pāṭaliputtato nikkhamitvā rājagaha samīpe nālandāyaṃ sannipatitvā evaṃ sammantayiṃsu ‘‘Adhammavāduppatti100%
-
Vohārakatissa rañño kāle (758-780- bu-va ) abhayagirivāsino dhammarucinikāyikā pubbe vuttappakārena sāsanavināsanatthāya bhikkhuvesadhārīhi vetullavādibrāhmaṇehi racitaṃ vetullapiṭakaṃ sampaṭiggahetvā ‘‘ idaṃ buddhabhāsitan ’’ ti dassenti .Taṃ mahāvihāravVetullavādassa paṭhamaniggaho100%
-
Punapi te abhayagirivāsino goṭhābhaya rañño kāle (797-810- bu-va ) vetullavādaṃ tatheva dassenti .Tadā pana tesu ussiliyātisso nāma mahāthero vohārakatissa rājakāle vetullavādīnaṃ bhikkhūnaṃ kataniggahaṃ sutvā ‘‘ vicāraṇasampannassa rañño samaye tatheva bSāgaliyanikāyuppatti100%
-
Goṭhābhayo pana rājā pañcasu [ mahāvihāra , cetiya , thūpārāma , issarasamaṇaka , vessagirivihārasaṅkhātesu ] vihāresu mahābhikkhusaṅghaṃ ekato sannipātetvā taṃ pavattiṃ pucchitvā vetullavādassa abuddhabhāsitabhāvaṃ ñatvā taṃvādino saṭṭhi pāpabhikkhū lakkVetullavādassa dutiyaniggaho100%
-
Kīdiso vetullavādo nāma , yato mahāvihāravāsino ativiya jigucchiṃsūti ?Idāni vetullavādassa sarūpaṃ sabbākārena pakāsetuṃ na sakkā , vetullanāmena potthakānaṃ vā nikāyassa vā etarahi apākaṭabhāvato .Abhidhammapiṭake pana kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ [ kathā .Vetullavādo100%
-
Mahāvihāravāsīsu pana vuttappakārena sabbavihāre chaḍḍetvā gatesu saṅghamitto pāpabhikkhu rājānaṃ saññāpetvā lohapāsādādike catusaṭṭhyādhike tisatamatte pariveṇapāsāde nāsetvā samūlaṃ uddharāpetvā abhayagirivihāraṃ ānayāpesi .Vihārabhūmiyañca kasāpetvā apMahāvihāranāsanaṃ100%
-
Punapi rājā dakkhiṇārāma vāsimhi jimhamānase kuhakatissatthere pasanno hutvā tassatthāya mahāvihārasīmabbhantare jotivanuyyāne jetavanavihāraṃ kāretumārabhi .Mahāvihāravāsino bhikkhū taṃ nivāretuṃ asakkontā punapi tato apakkamiṃsu .Tadāpi mahāvihāro navaJetavanavāsinikāyuppatti100%
-
Phāhiya nnāmena hi cinabhikkhunā 956-buddhavasse sīhaḷadīpato sakkatabhāsāropitaṃ mahisāsakavinayapiṭakañca dīghāgamo ca saṃyuttāgamo ca sannipātapiṭakañca attanā saha cinaraṭṭhamānītanti tassa addhānakkamakathāyaṃM0.30 dassitaṃ .Tañca sabbaṃ abhayagiriviPhāhiyamaddhānakkamakathā100%
-
Ekacce pana marammaraṭṭhikā ‘‘ ācariyabuddhaghoso marammaraṭṭhe sathuṃ nāma nagarato sīhaḷadīpaṃ gantvā saṅgahaṭṭhakathāyo akāsī ’’ ti vadanti .Taṃ dhammānandena anujānitvā ‘‘ tampi thokaṃ yuttisampannaṃ , ahaṃ evaṃ saddahāmi ‘ buddhaghoso dakkhiṇaindiyarMarammaraṭṭhikabhāvakathā100%
-
Bahū pana ādhunikā vicakkhaṇā dhammānandādayo ‘‘ ācariyabuddhaghosatthero dakkhiṇaindiyaraṭṭhiko ’’ ti vadanti .Ayaṃ panettha yutti , yebhuyyena hi aṭṭhakathāṭīkākārā therā dakkhiṇaindiyaraṭṭhikāyeva .TathāM0.32 hi buddhavaṃsaṭṭhakathāya ca abhidhammāvatāDakkhiṇaindiyaraṭṭhikabhāvayutti100%
-
Ācariyabuddhaghoso dasame buddhavassasatake (901-1000- bu-va ) dakkhiṇaindiyaraṭṭhe moraṇḍagāme brāhmaṇakule jāto , so tīsu vedesu ceva sabbavijjāsippaganthesu ca pāraṅgato hutvā buddhasāsanadhammaṃ sutvā tampi uggaṇhitukāmo tasmiṃyeva dakkhiṇaindiyaraṭṭhĀcariyabuddhaghosattherassa aṭṭhuppatti100%
-
KasmāM0.37 pana te taṃ āyāciṃsūti ?Vuccate , mahāvihāravāsino hi āditoyeva paṭṭhāya piṭakattayaṃ yathā tīsu saṅgītīsu pāḷibhāsāya saṅgītaṃ , yathā ca vaṭṭagāmaṇirāja kāle ( 455-467-bu-va ) potthakesu āropitaṃ , tathā porāṇaṃ pāḷipiṭakameva uggaṇhanti cevaĀyācanakāraṇaṃ100%
-
Tesu tāva visuddhimaggaṃ ācariyabuddhaghoso saṅghapālattherena ajjhesito mahāvihārassa dakkhiṇabhāge padhānaghare mahānigamassāmino pāsāde [ pari . aṭṭha . nigamanakathā ] vasanto akāsi .Ettāvatā ca ‘‘ so panesa visuddhimaggo kena kato , kadā kato , katthVisuddhimaggassa karaṇaṃ100%
-
Kiṃ nissāya katoti etassapi pañhassa attho ācariyeneva pakāsito .Vuttañhi ettha ganthārambhe –‘‘ Mahāvihāravāsīnaṃ , desanānayanissitan ’’ ti [ visuddhi .1.2].Tathā nigamanepi –‘‘ Tesaṃ sīlādibhedānaṃ , atthānaṃ yo vinicchayo ;Pañcannampi nikāyānaṃ , vuttTannissayo100%
-
Kena pakārena katoti ettha anantarapañhe vuttappakāreneva kato .Tathā hi ācariyo saṃyuttanikāyato‘‘ Sīle patiṭṭhāya naro sapañño , cittaṃ paññañca bhāvayaṃ ;Ātāpī nipako bhikkhu , so imaṃ vijaṭaye jaṭan ’’ ti [ saṃ . ni .1.23]–Imaṃ gāthaṃ paṭhamaṃ dassetvTakkaraṇappakāro100%
-
Ko so vimuttimaggo nāma ?Visuddhimaggo viya sīlasamādhipaññānaṃ visuṃ visuṃ vibhajitvā dīpako eko paṭipattigantho .Tattha hi –‘‘ Sīlaṃ samādhi paññā ca , vimutti ca anuttarā ;Anubuddhā ime dhammā , gotamena yasassinā ’’ ti [ dī . ni .2.186; a . ni .4.1]–IVimuttimaggapakaraṇaṃ100%
-
Visuddhimaggo pana na kevalaṃ pubbe vuttappakāreneva kato , atha kho vuccamānappakārenāpi .Tathā hi ācariyabuddhaghosatthero porāṇaṭṭhakathāhi samāharitvā bhāsāparivattanavasena dassentopi yā yā atthavaṇṇanāM0.45 vā vinicchayo vā saṃsayitabbo hoti , tatthNissayaṭṭhakathāvibhāvanā100%
-
Na kevalaṃ ācariyo aṭṭhakathāyoyeva nissayabhāvena dassesi , atha kho ‘‘ porāṇā panāhū ’’ tiādinā porāṇānaṃ vacanampi dassesiyeva .Tadettha dvāvīsatiyā ṭhānesu diṭṭhaṃ [ visuddhi .1.15,137,142,217,252,303;2.581,675-676,689,706,736,745,746,749,755,778,839]Porāṇavacanadassanaṃ100%
-
Ācariyo pana imaṃ visuddhimaggapakaraṇaṃ yathāvuttappakārena katvā aññāpi tipiṭakaṭṭhakathāyo anukkamena akāsi .Kathaṃ ?Samantapāsādikaṃ nāma vinayaṭṭhakathaṃ buddhasirittherena ajjhesito mahāvihārassa dakkhiṇabhāge padhānagharapariveṇe mahānigamassāmi noVinayaṭṭhakathākaraṇaṃ100%
-
Sumaṅgalavilāsiniṃ nāma dīghanikāyaṭṭhakathaṃ pana ācariyo sumaṅgalapariveṇavāsinā dāṭhānāgattherena āyācito akāsi .Vuttaṃ hetametissā nigamane –‘‘ ĀyācitoM0.49 sumaṅgala-pariveṇanivāsinā thiraguṇena ;Dāṭhānāga saṅgha , ttherena theravaṃsanvayena .DīghāgaĀgamaṭṭhakathākaraṇaṃ100%
-
Aṭṭhasāliniṃ pana sammohavinodani ñca dhātukathādi pañcapakaraṇassa aṭṭhakathañcāti tisso abhidhammaṭṭhakathāyo attanā sadisanāmena sotatthakīganthakārakena buddhaghosa bhikkhunā āyācito akāsi .Vuttañhetaṃ tāsu –‘‘ Visuddhācārasīlena , nipuṇāmalabuddhināAbhidhammaṭṭhakathākaraṇaṃ100%
-
Kaṅkhāvitaraṇiṃ nāma pātimokkhaṭṭhakathaṃ ācariyabuddhaghosatthero soṇattherena yācito mahāvihāravāsīnaṃ vācanāmagganissitaṃ sīhaḷapātimokkhaṭṭhakathānayaṃ nissāya ekampi padaṃ pāḷiyā vā mahāvihāravāsīnaṃ porāṇaṭṭhakathāhi vā avirodhetvā akāsi .Tena vuttaKaṅkhāvitaraṇīaṭṭhakathākaraṇaṃ100%
-
Aparāpi tisso aṭṭhakathāyo santi khuddakapāṭhaṭṭhakathā dhammapadaṭṭhakathā suttanipātaṭṭhakathā cāti , yā tāsu dissamānanigamanavasena ācariyabuddhaghoseneva katāti paññāyanti .Tattha pana vuttavacanāni kāniciM0.56 kānici āgamaṭṭhakathāsu vuttākārena naDhammapadaṭṭhakathākaraṇaṃ100%
-
Paramatthajotikaṃ nāma khuddakapāṭhassa ceva suttanipātassa ca aṭṭhakathaṃ kenacipi anāyācito attano icchāvaseneva akāsi .Vuttañhetaṃ khuddakapāṭhaṭṭhakathāya ganthārambhe –‘‘ Uttamaṃ vandaneyyānaṃ , vanditvā ratanattayaṃ ;Khuddakānaṃ karissāmi , kesañciParamatthajotikāṭṭhakathākaraṇaṃ100%
-
Jātakaṭṭhakathāpi ca ācariyabuddhaghosatthereneva katāti vadanti , kāraṇaṃ panettha na dissati .Sā pana atthadassittherena ca buddhamittattherena ca mahisāsakanikāyikena ca buddhadevattherenāti tīhi therehi abhiyācito mahāvihāravāsīnaṃ vācanāmaggaṃ nissāyJātakaṭṭhakathākaraṇaṃ100%
-
Kissesa visuddhimaggo sakalaloke patthaṭoti ?Parisuddhapiṭakapāḷinissayabhāvato , sikkhattayasaṅgahabhāvato , porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanabhāvato , parasamayavivajjanato , sakasamayavisuddhito , sīladhutaṅgasamathaabhiññāpaññāpabhedādīnaṃ paripuṇṇaSakalalokapatthārakāraṇaṃ100%