Categories

643 篇

/ abhidhamma / aṭṭhakathā

Description-exposition Section

Commentary on The Pair on Spheres [by C.M.M. Shaw and L.S. Cousin]

Description-outline Section

Explanation on the Occurrence Section

ဣဒါနိ= မာတိကာကို ဟောပြီးသည်၏အခြားမဲ့ဖြစ်သော ဤအခံ၌။ ယထာနိက္ခိတ္တာယ= အကြင်အကြင်ထားအပ်ပြီးသော။ ဝါ= ထားအပ်ပြီးသောအပြားရှိသော။ မာတိကာယ= မာတိကာဖြင့်။ သင်္ဂဟိတေ= ပေါင်း၍ယူအပ်ကုန်သော။ ဓမ္မေ= တရားတို့ကို။ ပဘေဒတော= အထူးအားဖြင့်။ ဒဿေတုံ= ပြုခြင်းငှာ။ ဝါ= သောတုဇနတို့

ပန= ထိုမှတစ်ပါး။ ဒုကမာတိကာယံ= ၌။ တိကေသု= တိက်တို့၌။ အာဂတပဒဝဏ္ဏနံယေဝ= မလာသော ပုဒ်တို့၏ အဖွင့်ကိုသာလျှင်။ မယံ= ငါတို့သည်။ ကရိဿာမ= ပြုကုန်အံ့။

နေဝသညာနာသညာယတနံ

တေဘူမကကုသလဝဏ္ဏနာ

နဝမစိတ္တံ

ဗလရာသိဝဏ္ဏနာ ဗလရာသိအဖွင့် [မဂ္ဂင်္ဂရာသိကို ဖွင့်ပြပြီး၍ ဗလရာသိကို ဖွင့်ပြလိုသောကြောင့် "သဒ္ဓာ ဗလာဒီသုပိ" စသည် မိန့်။]

၂-ဥပ္ပတ္တာနုပ္ပတ္တိဝါရအဖွင့်

အာသေဝနပစ္စယနိဒ္ဒေသ အဖွင့်

ဝိပါကုဒ္ဓါရကထာ

ဣန္ဒြိယရာသိဝဏ္ဏနာ ဣန္ဒြိယရာသိအဖွင့် [ဈာနရာသိကို ဖွင့်ပြပြီး၍ ဣန္ဒြိယရာသိကိုဖွင့်ပြလိုသောကြောင့် "သဒ္ဒဟန္တိ" စသည်ကိုမိန့်။]

သုညတဝါရအဖွင့်

ကမ္မပထရာသိဝဏ္ဏနာ ကမ္မပထရာသိအဖွင့် [မူလရာသိကို ဖွင့်ပြပြီး၍၊ ကမ္မပထရာသိကို ဖွင့်ပြလိုသောကြောင့် "နာဘိဇ္ဈာယတိ" စသည်ကို မိန့်။]

တတိယစိတ္တံ

အာရမ္မဏပဋိပဒါမိဿကံ

ကြိယမနောဝိညာဏဓါတုစိတ္တာနိ

အကုသလဝိပါကကထာ

ဒုဝိဓရူပသင်္ဂဟော

အသုဘကထာ

ဒွါဒသမစိတ္တံ

ဆဋ္ဌ စိတ္တာဒိ

ဝိမောက္ခကထာ

အာကာသာနဉ္စာယတနံ

အကုသလကမ္မပထ ကထာ

ဧကာဒသမစိတ္တံ

ဥပါဒါဘာဇနီယကထာ

ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရကထာ

အာရမ္မဏစတုက္ကံ

ပဉ္စမစိတ္တံ

မနောဓါတုစိတ္တံ

ပဌမမဂ္ဂဝီသတိမဟာနယော

စတုတ္ထစိတ္တံ

ကုသလကမ္မပထကထာ

ပုညကိရိယာဝတ္ထုစသည်

ဒသမစိတ္တံ

ဣဒါနိ= အကုသလာဓမ္မာပုဒ်ကို အကျယ်ဝေဖန်ပြီးရာ ယခုအခါ၌။ အဗျာကတပဒံ= အဗျာကတပုဒ်ကို။ (အဗျာကတာဓမ္မာဟူသောပုဒ်ကို၊) ဘာဇေတွာ= အကျယ်ဝေဖန်တော်မူ၍။ ဒဿေတုံ= ငှါ။ ကတမေ ဓမ္မာ အဗျာကတာတိ အာဒိ= အစရှိသောစကားကို။ (ဘဂဝတာ) အာရဒ္ဓံ= ၏။

အဋ္ဌမဟာဝိပါကစိတ္တဝဏ္ဏနာ

ပုရေဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသ အဖွင့်

၆-ဥပ္ပါဒကကမ္မအာယုပ္ပမာဏဝါရအဖွင့်

[ ကမ္မဒွါရ ဝိဉာဏဒွါရ-စသည်ဖြင့် ဒွါရနှင့်စပ်သော စကားတို့ကို ဆိုရာအခန်းဖြစ်သောကြောင့် "ဒွါရကထာ"ဟု ခေါ်၏ ။ ယခုအခါ "ဒွါရံ ပန အနိဗဒ္ဓံ" စသော စကားနှင့်စပ်၍ ဒွါရကထာကို ပြလိုသောကြောင့် "ဣမဿ ပန" စသည်မိန့်။]

ကာမာဝစရကုသလံ နိဒ္ဒေသဝါရကထာ ကာမာဝစရကုသလ နိဒ္ဒေသဝါရအဖွင့်

ကောဋ္ဌာသဝါရအဖွင့်

အာကိဉ္စညာယတနံ

နိဒ္ဒေသဝါရကထာ

လောကုတ္တရကုသလံ ပကိဏ္ဏကကထာ

ရူပါဝစရာရူပါဝစရကိရိယံ

၁။ ဣဒါနိ ။ပ။ အာရဒ္ဓံ။ ။မာတိကာကို ဖွင့်ပြပြီး၍ ယခုအခါ ပဒေဘာဇနီကို ဖွင့်ပြတော်မူလိုသော အဋ္ဌကထာဆရာသည် "ဣဒါနိ ပ အာရဒ္ဓံ" ဟူသောပါဌ်ကို မိန့် ကုသိုလ်စိတ် အချင်းချင်း မတူ ကွဲပြားသည်ကို "ပဘေဒ" ဟု ဆိုသည် "အညမညံ ပဘိဇ္ဇတီတိပဘေဒါ" ဟု ပြုပါ [ "ကတမေ ဓမ္မ ကုသလာတိ"

ဗြဟ္မဝိဟာရကထာ

တတိယမဟာကုသိုလ်စိတ်

စတုတ္ထမဟာကုသိုလ်စိတ်

တိဝိဓရူပသင်္ဂဟော

ယေဝါပနကဝဏ္ဏနာ ယေဝါပနကအဖွင့်

ဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ဧကဝိဓရူပသင်္ဂဟော

ဣဒါနိ= မာတိကာကိုပြပြီးရာ ယခုအခါ၌။ ("နဟေတု အဟေတုကံ" စသော မာတိကာကို ပြပြီးရာ ယခုအခါ၌၊) တဿာ= ထိုမာတိကာ၏။ အတ္ထံ= ကို။ ဘာဇေတွာ= ဝေဖန်တော်မူ၍။ ဒဿေတုံ= ငှါ။ သဗ္ဗံ၊ ပေ၊ အာဒိ= အစရှိသောစကားရပ်ကို။ (ဘာဂဝတာ) အာရဒ္ဓံ၊

ဥပါယာသနိဒ္ဒေသေ= ၌။ (အတ္ထော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော)=

၄-ဓမ္မဒဿနဝါရအဖွင့်

၇-အဘိညေယျာဒိဝါရအဖွင့်

ပစ္ဆဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသအဖွင့်

သမနန္တရပစ္စယနိဒ္ဒသ အဖွင့်

ရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကကထာ

တတိယဈာန်

ဒုတိယမဟာကုသိုလ်စိတ်

ဒုတိယမဂ္ဂေါ

အဘိဘာယတနကထာ

တတိယစတုတ္ထမဂ္ဂါ

လောကပါလဒုကဝဏ္ဏနာ လောကပါလဒုကအဖွင့် [လောကပါလ-ဒုက်ကို ဖွင့်ပြလိုသောကြောင့် "ဟိရောတ္တပ္ပာနိပိ" ဟု မိန့် သည်။]

ဈာနင်္ဂရာသိအဖွင့် [ဖဿလျှင် ၅-ခုမြောက်ရှိသော ဖဿပဉ္စမကရာသိကို ဖွင့်ပြပြီး၍၊ ယခု အခါ၌ ဈာနင်္ဂရာသိကို ဖွင့်ပြလိုသောကြောင့် "ဝိတက္ကေတိ"စသည် မိန့်သည်။]

ဓမ္မုဒ္ဒေသကထာ အဖွင့် [ "ဖဿော ဟောတိ၊ ဝေဒနာ ဟောတိ" စသည်ဖြင့် ဖဿ၊ ဝေဒနာ- စသော သရုပ်ကို ထုတ်ပြခြင်းကို "ဓမ္မုဒ္ဒေသ" ဟု ခေါ်သည်။ ] ဖဿပဉ္စမကရာသိအဖွင့်

တတ္ထ= ထိုအဘိဓမ္မဿ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမိ ဟူသော စကားရပ်၌။ (ယဿ အဘိဓမ္မဿ= အကြင်အဘိဓမ္မာပါဠိတော်၏။ အတ္ထံ= အနက်ကို။ ပကာသယိဿာမိ= ထင်ရှားပြပေအံ့။ ဣတိ= ဤသို့။ ပဋိညာတံ= ဝန်ခံအပ်ပြီ။ သောအဘိဓမ္မာ= ထိုအဘိဓမ္မာ ပါဠိတော်ဟူသည်)။ ကေနဋ္ဌေနေ= အဘယ်အနက်ကြောင့်။ အဘိဓမ္မော= အဘိဓမ္မာ

မဂ္ဂင်္ဂရာသိဝဏ္ဏနာ မဂ္ဂင်္ဂရာသိအဖွင့် [ဣန္ဒြိယရာသိကို ဖွင့်ပြပြီး၍ မဂ္ဂင်္ဂရာသိကို ဖွင့်ပြလိုသောကြောင့် "သမ္မာဒိဋ္ဌိ အာဒီသု" စသည်မိန့်။]

နိဒ္ဒေသဝါရေ= ၌။ တာဝ= ဝီရိယိန္ဒြိယနိဒ္ဒေသတို့မှရှေးဦးစွာ။ (နိဒ္ဒိဋ္ဌေ) စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ နိဒ္ဒေသေ= ၌။ သဏ္ဌိတိ အဝဋ္ဌိတီတိ

ဝိညာဏဉ္စာယတနံ

ဣဒါနိ= စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍကို အကျယ်ဝေဖန်တော်မူပြီးရာ ယခုအခါ၌။ ရူပကဏ္ဍံ= ကို။ ဘာဇေတွာ= အကျယ်ဝေဖန်တော်မူ၍။ ဒဿေတုံ= ငှါ ပုန= တစ်ဖန်။ ကတမေ၊ ပေ၊ အာဒိ= ကို။ (ဘဂဝတာ) အာရဒ္ဓံ၊

စတုဗ္ဗိဓါဒိရူပသင်္ဂဟာ

စတုမဂ္ဂနယသဟဿံ

ပဋိပဒါစတုက္ကံ

ပဿဒ္ဓါဒိယုဂလဝဏ္ဏနာ ပဿဒ္ဓါဒိယုဂလအဖွင့် [လောကပါလတရားတို့ကို ဖွင့်ပြပြီး၍၊ ပဿဒ္ဓါဒိယုဂလ တရားတို့ကို ဖွင့်ပြလိုသောကြောင့် "ကာယဿပဿမ္ဘနံ" စသည်မိန့်။]

ပဉ္စမမဟာကုသိုလ်စိတ်

ဒုတိယစိတ္တံ

[တိကမာတိကာကို ဖွင့်ပြပြီးနောက် ဒုကမာတိကာကို ဖွင့်ပြလိုသော အဋ္ဌကထာဆရာသည် ရှေးဦးစွာ အမှာစကားချပ်ကို ညှပ်လိုသောကြောင့် ''ဒုကမာတိကာယံပန''စသည်မိန့်၊ (တစ်နည်း) ဒုကမာတိကာ၌လည်း ''တိကမာတိကာကဲ့သို့ပင် ပုဒ်စဉ်အတိုင်းဖွင့်မည်လော''ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ''ဒုကမာတိကာယံ

ဧဝံ= ဤဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်။ (တေဘူမက ကုသလကထာ၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ဤနည်းဖြင့်၊) ဘဝတ္တယ သမ္ပတ္တိ နိဗ္ဗတ္တကံ= ဘဝ ၃-ပါး အပေါင်း၌သမ္ပတ္တိကို ဖြစ်စေတတ်သော။ ကုသလံ= ကို။ ဒဿေတွာ= ပြတော်မူပြီး၍။ ဣဒါနိ,သဗ္ဗဘာဝ သမတိက္ကမနာယ= အလုံးစုံသောဘဝတို့ကို လွန်မြောက်ခြင်းအကျိုးငှါ။ လ

ပဌမစိတ္တံ

လောကုတ္တရဝိပါကကထာ

ဆဋ္ဌ-စသည်မဟာကုသိုလ်စိတ်

ဣဒါနိ= ဓာတုဝိဘင်းကို ဖွင့်ပြပြီးရာ ယခုအခါ၌။ တဒနန္တရေ= ထို ဓာတု ဝီဘင်း၏ အခြားမဲ့၌။ (ဝုတ္တေ= ဟောတော်မူအပ်သော)။ [စပ်ပုဒ်မပါသောကြောင့် ထည့်သည်။] သစ္စဝိဘင်္ဂေ= သစ္စဝိဘင်း၌။ စတ္တာရီတိ= ဟူသော သဒ္ဒါသည်။ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ= ဂဏန်းဖြင့် သစ္စာတို့ကို ပိုင်းခြားကြောင်း သဒ္

ဣဒါနိ= ဣန္ဒြိယဝိဘင်းကို ဖွင့်ပြပြီးရာယခုအခါ၌။ ("အတ္ထသံဝဏ္ဏနာကာတဗ္ဗာ ဟောတိ" ၌စပ်။) တဒနန္တရေ= ထို ဣန္ဒြိယဝိဘင်း၏ အခြားမဲ့၌။ (ဝုတ္တေ= သော)။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်္ဂေ= ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်း၌။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ အာဒိနာ= အစရှိသော။ နယေန = ဖြင့်။ ယာ အယံ တန္တိ=

ဧဝံ= ဤဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်။ မဟာပထဝိံ= မြေကြီးကို။ ပတ္ထရန္တောဝိယ= ဖြန့်သကဲ့သို့၎င်း။ အာကာသံ= ကောင်း‌ကင်ကို။ ဝိတ္ထာရေန္တော ဝိယစ= ကျယ်စေသကဲ့သို့၎င်း။ ဝါ=ချဲ့သကဲ့သို့၎င်း။ သဗ္ဗဓမ္မေသု= တို့၌။ အပ္ပဋိဟတညာဏော= မပိတ်ပင်အပ်သော ဉာဏ်ရှိတော်မူသော။ သတ္ထာ= မြတ်စွာဘု

ဣဒါနိ= ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်းကို ဟောတော်မူပြီးရာ ယခုအခါ၌။ တဒနန္တရေ= ထို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်း၏ အခြားမဲ့၌။ (ဝုတ္တေ= သော)။ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေ= ၌။ [စတ္တာရော၌ အပေါင်း အာဓာရ, အာဓေယ်စပ်။] စတ္တာရောတိ= စတ္တာရောဟူသော ဤသဒ္ဒါသည်။ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ= ဂဏန်းဖြင့် သတိပဋ္ဌာန်တို့

ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသအဖွင့်

ဣဒါနိ= ဝိဘင်္ဂဝါရကို ပြပြီးရာ ယခုအခါ၌။ ဧတ္ထ= ဤဝိဘင်္ဂဝါရ၌။ ယထာလဒ္ဓါနိ= အကြင် အကြင်ရအပ်ပြီးသော။ ဝိသဇ္ဇနာနိ= တို့ကို။ ဒဿေတုံ= ငှါ။ ဟေတုယာ သတ္တတိအာဒိ= ကို။ ဝုတ္တံ= ပြီ။

ဒေဝသံဃ ပုရက္ခတော= နတ်ဗြဟ္မာ အပေါင်းသည် ရှေ့၌ပြုသည်။ (ဟုတွာ= ၍။) ဒေဝလောကသ္မိံ= တာဝတိံမည်,နတ်တို့ပြည်၌။

諸天中之天中天