Lobhamūlavaṇṇanā
Akusalā
V0.41 pana dhammā bhūmito ekavidhā kāmāvacarāva , sampayogato pana mūlavasena tividhā honti lobhamūlā dosamūlā mohamūlāti .Tattha lobhamūlā aṭṭhavidhā somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ asaṅkhāraṃ , tathā sasaṅkhāraṃ , somanassasahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ asaṅkhāraṃ , tathā sasaṅkhāraṃ , upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ asaṅkhāraṃ , tathā sasaṅkhāraṃ , upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ asaṅkhāraṃ , tathā sasaṅkhāranti .
Tattha iṭṭhārammaṇe lobhabahulatādīhi kāraṇehi somanassasahagatatā , asaddhammasavanaakalyāṇamittatādīhi diṭṭhisampayuttatā ca veditabbā .
Yadā hi ‘‘ natthi kāmesu ādīnavo ’’ tiādinā nayena micchādiṭṭhiṃ purakkhatvā haṭṭhatuṭṭho kāme vā paribhuñjati , diṭṭhamaṅgalādīni vā sārato pacceti sabhāvatikkheneva anussāhitena cittena , tadā paṭhamaṃ akusalacittaṃ uppajjati .
Yadā mandena samussāhitena , tadā dutiyaṃ .
Yadā micchādiṭṭhiṃ apurakkhatvā kevalaṃ haṭṭhatuṭṭho methunaṃ vā sevati , parasampattiṃ
M0.55 vā abhijjhāyati , parabhaṇḍaṃ vā harati sabhāvatikkhenānussāhitena , tadā tatiyaṃ .Yadā samussāhitena , tadā catutthaṃ .
Yadā pana kāmānaṃ vā asampattiṃ āgamma , aññesaṃ vā somanassahetūnaṃ abhāvena catūsupi vikappesu somanassarahitatā hoti , tadā sesāni cattāri upekkhāsahagatāni uppajjantīti ayaṃ sampayogato vinicchayo .
Dhammuddesato pana paṭhamākusale tāva niyatā pāḷiyaṃ sarūpenāgatā soḷasa , yevāpanakavasena cattāroti vīsati dhammā honti .
Kathaṃ ?
Phasso vedanā saññā cetanā cittaṃ vitakko vicāro pīti vīriyaṃ ekaggatā jīvitaṃ ahirikaṃ anottappaṃ lobho moho micchādiṭṭhīti ime sarūpenāgatā soḷasa dhammā , chando adhimokkho manasikāro uddhaccanti ime yevāpanakā cattāroti .
Padabhājanīye pana pubbe vuttanayeneva ‘‘ phassapañcakaṃ jhānaṅgapañcakaṃ vīriyasamādhimanosomanassajīvitavasena indriyāni pañca , micchādiṭṭhisaṅkappavāyāmasamādhivasena maggaṅgāni cattāri , vīriyasamādhiahirikānottappavasena balāni cattāri , lobho mohoti dve mūlāni , abhijjhā micchādiṭṭhīti dve kammapathāni , ahirikaṃ anottappanti
V0.42 lokanāsadukaṃ , samatho paggāho avikkhepo cāti evaṃ sarūpenāgatānaṃ dvattiṃsadhammānaṃ soḷasasu eva samavarodho , savibhattikāvibhattikabhedo ca kāmāvacarapaṭhamakusale vuttānusārato ñātabbo .Ayaṃ dhammuddesato vinicchayo .
Lakkhaṇādivibhāgato pana na hirīyatīti ahiriko , ahirikassa bhāvo ahirikkaṃ , na ottappaṃ anottappaṃ .
Tesu ahirikkaṃ kāyaduccaritādīhi ajigucchanalakkhaṇaṃ , alajjālakkhaṇaṃ vā , anottappaṃ teheva asārajjanalakkhaṇaṃ , anuttāsalakkhaṇaṃ
M0.56 vā , sesaṃ hiriottappānaṃ vuttappaṭipakkhavasena veditabbaṃ .Lubbhati tena , sayaṃ vā lubbhati , lubbhanamattameva vā tanti lobho .
So ārammaṇagahaṇalakkhaṇo makkaṭālepo viya , abhisaṅgaraso tattakapāle khittamaṃsapesi viya , apariccāgapaccupaṭṭhāno telañjanarāgo viya , saññojanīyadhammesu assādadassanapadaṭṭhāno .
Taṇhānadibhāvena vaḍḍhamāno sīghasotā nadī viya mahāsamuddaṃ apāyameva gahetvā gacchatīti daṭṭhabbo .
Muyhanti tena , sayaṃ vā muyhati , muyhanamattameva vā tanti moho .
So cittassa andhakāralakkhaṇo , aññāṇalakkhaṇo vā , asampaṭivedharaso , ārammaṇasabhāvacchādanaraso vā , asammāpaṭipattipaccupaṭṭhāno , andhakārapaccupaṭṭhāno vā , ayonisomanasikārapadaṭṭhāno , sabbākusalānaṃ mūlanti daṭṭhabbo .
Micchā passanti tāya , sayaṃ vā micchā passati , micchādassanamattameva vā esāti micchādiṭṭhi .
Sā ayoniso abhinivesalakkhaṇā , parāmāsarasā , micchābhinivesapaccupaṭṭhānā , ariyānaṃ adassanakāmatādipadaṭṭhānā , paramaṃ vajjanti daṭṭhabbā .
Uddhatabhāvo uddhaccaṃ .
Taṃ avūpasamalakkhaṇaṃ , anavaṭṭhānarasaṃ , bhantatāpaccupaṭṭhānaṃ , ayonisomanasikārapadaṭṭhānaṃ , cittavikkhepoti daṭṭhabbo .
Seso panettha suññatavārapariyosāno sabbopi vinicchayo kusalādhikāre vuttānusārato veditabbo .
Kevalaṃ saṅgahavāre pāḷiyaṃ āgatavasena
V0.43 pañcindriyatā , caturaṅgamaggatā , catubbidhabalatā , dvehetutā , sabbattha akusalabhāvo ca viseso , sesaṃ tādisameva .Paṭhamākusalaṃ niṭṭhitaṃ .
Yathā
M0.57 ca paṭhame , evaṃ dutiyepi sasaṅkhāratā , yevāpanakesu thinamiddhānaṃ sambhavo , niyatatā ca viseso .Tattha thinanatā thinaṃ , middhanatā middhaṃ , anussāhanasaṃsīdanatā , sattivighāto cāti attho .
Tattha thinaṃ anussāhalakkhaṇaṃ , vīriyavinodanarasaṃ , saṃsīdanapaccupaṭṭhānaṃ .
Middhaṃ akammaññatālakkhaṇaṃ , onahanarasaṃ , līnatāpaccupaṭṭhānaṃ , pacalāyikāniddāpaccupaṭṭhānaṃ vā , ubhayampi aratitandivijambhikādīsu ayonisomanasikārapadaṭṭhānaṃ .
Dutiyaṃ .
Tatiye sabbopi vinicchayo paṭhamākusale vuttanayova .
Kevalaṃ diṭṭhiyā abhāvo , yevāpanakesu mānassa sambhavo , aniyatatā ca , saṅgahavāre tivaṅgikamaggatā ca viseso , sesaṃ tādisameva .
Tattha maññatīti māno .
So uṇṇatilakkhaṇo , sampaggaharaso , ketukamyatāpaccupaṭṭhāno , diṭṭhivippayuttalobhapadaṭṭhāno , ummādo viya daṭṭhabbo .
Tatiyaṃ .
Yathā ca tatiye , evaṃ catutthepi .
Thinamiddhañcettha sasaṅkhāratā ca adhikā , sesaṃ tādisameva .
Catutthaṃ .
Pañcamachaṭṭhasattamaṭṭhamesu somanassaṭṭhāne upekkhāsambhavo , pītiyā ca abhāvo , tato eva saṅgahavāre caturaṅgajjhānatā ca viseso , sesaṃ sabbaṃ paṭhamadutiyatatiyacatutthacittasadisameva .
Lobhamūlā niṭṭhitā .