Sūrassatīnīti
Paṭhamo bhāgo
Paṇāmagāthā
1.
Mukhamhā
M1.1 bhagavantassa ,Sugandhakamalā subhā ;
Sañjātaṃ uttamaṃ vāṇiṃ ,
Vandāmi vittamānasā .
2.
Samajjhiṭṭho racissāmi ,
Dakkhena rājamantinā ;
Nāmena santena ,
Nītiṃ lokahitāvahaṃ ;
Sālaṅkāraṃ sopadesaṃ ,
Nāmenāhaṃ svarassatiṃ .
3.
Pekkhantvimaṃ nītiṃ santā ,
Mañjūsarukkhasannibhaṃ ;
Nānopadesasaṃpuṇṇaṃ ,
Sadatthakusalā sadā .
Sūrassatīnīti
1.
Kataññutā
M1.3 ca saccañca ,Lokasārā hi te duve ;
Lokāpi tehi tiṭṭhanti ,
Raṭṭhaṃ akaṃsu issaraṃ .
2.
Kākāca
M1.8 dujjanā loke ,Malībhūtāva sabbadā ;
Iṭṭhaṃ guṇaṃ nāsayanti ,
Te ve lokassa verino .
Migānaṃ
M1.10 siṅgālo anto ,Pakkhīnaṃ pana vāyaso .
Akāraṇaverī
M1.12 honti ,Macchānaṃ dhīvarā yathā ;
Guṇīnaṃ sajjanānañca ,
Dujjanā niccaverino .
3.
Siriṃ
M1.14 bhonto suposetha ,Siri mūlā hi sampadā ;
Siriya idha jotanti ,
Sirī sā sabbasiddhikā .
4.
Musā
M1.20 tamokarā loke ,Saccaṃ mīditikārakaṃ ;
Musātamena dukkhanti ,
Saccābhāya sukhantive .
Suvijānaṃ
M1.23 siṅgālānaṃ ,Sakuṇānañca vassitaṃ ;
Manussavassitaṃ rāja ,
Dubbijānataraṃ tato .
5.
Kappaggisadisā
M1.25 issā ,Jhāpeti sabbasampadaṃ ;
Muditā kappameghova ,
Ropeti sabbasampadaṃ .
6.
Yathā
M1.30 asanthirā thambhā ,Thusarāsimhi ussitā ;
Tatheva kapicittānaṃ ,
Kammantā cañcalaṅgatā .
Haliddirāgaṃ
M1.34 kapicittaṃ ;Purisaṃ rāgavirāginaṃ ,
Edisaṃ tāta māsevi ;
Nimmanussampi ce siyā .
7.[ Ka ]
Pupphacumbi
M1.35 cittapattī ,Sakavaṇṇena majjito ;
Vikkamī pupphato pupphaṃ ,
Nassāgāraṃ na saṅgamo .
[ Kha ]
Kippilikā dubbaṇṇāpi ,
Samaggāca parakkamā ;
Mā hotha pupphacumbīva ,
Hotha vo pacikā yathā .
1.
Ye
M1.40 maranti kīḷantā te ,Svānā aññoññamoditā ;
Disvāna chaṭṭitaṃ bhattaṃ ,
Sīghaverī vihiṃsare .
2.
Tathekepi
M1.41 janā dāni ,Samaggā ññoññamoditā ;
Dhanahetu vihiṃsanti ,
Dhīratthu sīghaverikā .
9.
Vasante
M1.45 hemante gimhe ;Neva tālā visesino ;
Thiracittā janā santā ;
Sukhadukkhesu niccalā .
10.
Yathā
M1.50 pavaṭṭamānamhi ,Suṭṭhu tiṭṭhati geṇṭhuke ;
Appavaṭṭe bhūmyaṃ seti ,
Tatheva geṇṭhuko jano .
11.
Agghāpetuṃ
M1.55 nasakkonti ,Kālañhi kālikā janā ;
Vajirādiñca sakkonti ,
Tena kālo anagghiko .
12.[ Ka ]
Asano
M1.59 hi dīghaddhāno ,Sārasāro sugandhiko ;
Niggandho tveva nissāro ,
Dīghaddhānopi simbalī .
[ Kha ]
Tatheveke
M1.60 janā loke ,Dīghaddhānā susārakā ;
Nissārā keci pheggūva ,
Dīghaddhānāpi goyathā .
13.
Upakāro
M1.64 cāpakāro ,Yasmiṃ gacchati naṭṭhataṃ ;
Pāsāṇahadayassassa ,
Jīvatītyā bhidhāmudhā .
Pasādo nipphalo yassa ,
Kopocāpi niratthako ;
Na taṃ saṅgantu miccheyya ,
Thīpumāva napuṃsakaṃ .
14.
Upacāro
M1.69 hi kātabbo ,Na yāva sohadaṃ bhave ;
Upacāro sumittamhi ,
Māyā ca hoti koṭilaṃ .
15.
Kamena
M1.75 aggato ucchu ,Raso sādutaro yathā ;
Tatheva sumitto loke ,
Dummitto pana nediso .
16.
Sokārāti
M1.80 parittāṇaṃ ,Vissāsapītibhājanaṃ ;
Ratanābhiratanaṃ icche ,
Sumittaṃ akkharattayaṃ .
17.
Dampatīnaṃ
M1.85 sumittānaṃ ,Mukhaṃ aññoññadappaṇaṃ ,
Sukhe sukhaṃ dukkhe dukkhaṃ ,
Paṭicchāyeva dappaṇe .
Kathaṃ
M1.88 nu tāsaṃ hadayaṃ ,Sukharāvata itthiyo ;
Yāsāmike dukkhitamhi ,
Sukhamicchanti attano .
18.
Nivātañca
M1.90 pure katvā ,Mānaṃ katvāna pacchato ;
Sakatthaṃ dhāraye dhīro ,
Atthabhañjo hi muḷhatā .
19.
Purecāraṃ
M1.94 satiṃ katvā ,Saddhaṃ kareyya pacchato ;
Turaṃ na saddahe dhīro ,
Sīghasaddho hi mandako .
20.
Vane 0.0099 bahūni kaṭṭhāni ;
Dullabhaṃ rattacandanaṃ ;
Tathā janā bahū loke ;
Pumā jañño sudullabho .
21.
Tiṇakaṭṭhapalāsehi
M1.103 ;Sukkhehi dayhate vanaṃ ;
Etādīhi asārehi ;
Loko janehi dayhate .
22.
Antovasse
M1.107 timāsamhi ,Puññakammena moditā ;
Sukhaṃ vasiṃsu porāṇā ,
Buddhasāsanamāmakā .
23.
Migamadena
M1.111 ekena ,Taṃ vanaṃ surabhigandhikaṃ ;
Tathā janena taṃ raṭṭhaṃ ,
Guṇinā hi sirīmatā .
Sarīraṃ
M1.115 khaṇaviddhaṃsī ,Kappantaṭṭhāyino guṇā .
24.
Kharānaṃ
M1.116 sīhabyagghānaṃ ,Saṅgamo no hisabbadā ;
Tatheva byagghacittānaṃ ,
Sajātikā khayonatā .
25.
Saka
M1.121 sādhupi no sādhū ,Yo ceñña duṭṭhakārako ;
Bahūnaṃ sādhū pāyena ,
Sa ve sādhūti vuccate .
26.
Bahūdake
M1.126 samuddepi ,Jalaṃ nattheva pātave ;
Khuddake khatakūpamhi ,
Sāduṃ atthi bahuṃ dakaṃ .
27.
Mā
M1.130 sīghaṃ vivareyyātha ,Nindituñca pasaṃsituṃ ;
Mukhañhi vo kathādvāraṃ ,
Nirundheyyātha sabbadā .
28.
Mā
M1.134 sīghaṃ vivareyyātha ,Cakkhuṃ vo dassituṃ piyaṃ ;
Saṇikañhi piyalābhaṃ ,
Dhanalābhaṃ turaṃ kare .
29.
Anārambho
M1.138 hi kammānaṃ ,Paṭhamaṃ buddhilakkhaṇaṃ ;
Niṭṭhaṅgataṃ āraddhassa ,
Dutiyaṃ buddhilakkhaṇaṃ .
Asamekkhitakammantaṃ
M1.140 ,Turitābhinipātinaṃ ;
Sāni kammāni tappenti ,
Uṇhaṃ vajjhohaṭaṃ mukhe .
30.
Aphalāni
M1.143 durantāni ,Janatā ninditāni ca ;
Asakyāni ca kammāni ,
Nārabhetha vicakkhaṇo .
31.
Ativirodhabhītānaṃ
M1.147 ,Saṅkitānaṃ pade pade ;
Parappavādatāsānaṃ ,
Dūrato yanti sampadā .
Saddamattaṃ
M1.150 na bhetabbaṃ ,Loko saddassa gocaro ;
Yo ca saddaparittāso ,
Vane bhantamigo hi so .
32.
Dvinnaṃ
M1.151 taṇḍulathūsānaṃ ,Viseso suṭṭhu khāyati ;
Randhitopi siniddho no ,
Thuso virasaphāruso ;
Taṇḍulaṃ siniddhaṃ rasaṃ ,
Evaṃ lokepi ñāyate .
33.
Eraṇḍaṃ
M1.155 nissitā valli ,Ruhate kiṃ yathābalaṃ ;
Mahāsālaṃ sunissāya ,
Ruhate brahataṃ gatā .
34.
Mettā
M1.160 hi sīmasambhedā ,Pakkhapāta vighātikā ;
Pakkhapātena dukkhanti ,
Nippakkho vasate sukhaṃ .
35.
Narā
M1.164 paññā ca laṅkārā ,Yathāṭhāne niyujjare ;
No hi cūḷāmaṇi pāde ,
Pādukā ca siropari .
Ukkuṭṭhe
M1.167 sūra micchanti ;Mantīsu akutūhalaṃ ;
Viyañca annapānamhi ;
Atthe jāte ca paṇḍitaṃ .
36.
Pamādo
M1.169 hi tamo loke ,Kālo coro bhayānako ;
Kāyagehaṃ bahuchiddaṃ ,
Kālacorassa coritaṃ .
37.
Cañcalo
M1.173 kāladāso hi ,Dhītimā kālaissaro ;
Kālissaro raṭṭhissaraṃ ,
Ativattati sabbaso .
38.
Viluppanti
M1.17 8 dhanaṃ eke ,Kālameke anekkhakā ;
Tesu kālavilopāva ,
Bhayānakā tikakkhaḷā .
39.
Raññā
M1.182 raṭṭhahitaṃ kattā ,Rañño hitaṃ janehi ve ;
Desso attahitaṃ dassī ,
Gārayho kinnu kārako .
Attadatthaṃ
M1.189 paratthena ;Bahunāpi na hāpaye .
40.
Yassa upakāro dinno ,
Upakāraṃ dade puna ;
Tato pakāraṃ niccheyya ,
Kataññū dullabho idha .
Saccaṃ
M1.190 kireva māhaṃsu ,Narā ekacciyā idha ;
Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo ,
Natveve kacciyo naro .
41.
Kāruko
M1.191 sakapaññāya ,Mahagghaṃ dārukaṃ kare ;
Tathā janopi attānaṃ ,
Mahaggho lokamānito .
42.
Appaggho
M1.196 hi ayo hemaṃ ,Mahagghaṃ chindate yathā ;
Nigguṇo saguṇaṃ loke ,
Alakkhīca siriṃ tathā .
Sūrassatīnīti
Dutiyo bhāgo
1.
Dhanassa
M2.1 dubbidhaṃ kiccaṃ ,Pāpeti uṇṇataṃ dhaniṃ ;
Adhaniṃ oṇataṃ loke ,
Sañcine tena taṃ dhanaṃ .
2.
Vaṭṭate
M2.6 satataṃ sīghaṃ ,Kālacakkaṃ avāritaṃ ;
Tena ghaṭī dinaṃ māso ,
Vasso bhavatya cīrato .
3.
Sattunā
M2.11 na hi sandheyya ,Ekadā so bhayaṃ karo ;
Sutattamapi pānīyaṃ ,
Samayate nu pāvakaṃ .
4.
Vijahaṃ
M2.16 pakatiṃ yo hi ,Vikatiṃ puna gacchati ;
Sabhāvena ākārena ,
Vippallāsaṃ sa gacchati ;
Saṃsumāra gatā godhā ,
Yathā thī pumavesikā .
5.
Pakkhaṃ
M2.20 laddhāna uḍḍenti ,Upacikā hi vammikā ;
Nikkhantā maraṇaṃ yanti ,
Uppatā nippataṃ gatā .
6.
Sabbaṃpiyassa
M2.23 dajjeyya ,Nissesaṃ piyamānasaṃ ;
Saddhācittaṃ tu no viññū ,
Saddhāyiko pakkhalito .
7.
Sakkoti
M2.27 laṅghituṃ byāmaṃ ,Mahussāhena yo hi so ;
Tadaḍḍhaṃ anussāhena ,
Nossāho tesu thomito ;
Mahussāho dukkho loke ,
Anussāho sadā sukho .
8.
Dukkhamaṃ
M2.32 akkhamanto yo ,Piṭṭhikārīca dukkaraṃ ,
Kadā labheyya so loke ,
Sukhamaṃ sukaraṃ mudhā ;
Paccakkhañhi so kareyya ,
Dukkhamañcāpi dukkaraṃ .
9.
Anaggho
M2.36 manusso loke ,Tosanāposanādinā ;
Tena so mahagghaṃ kammaṃ ,
Kare lokahitāyutaṃ .
10.
Vātena
M2.41 nappabhijjanti ,Ninnā veḷū kasā naḷā ;
Yathāvātaṃ nagacchanti ,
Tathā care jane kadā .
11.
Purato
M2.44 ca pacchato ce ,Nissayo natthi passato ;
Adhikaṃ vīriyaṃ hoti ,
Attanātho tadā bhave .
12.
Khaṇaṃ
M2.48 ākhubilaṃ sīho ,Pāsāṇasakalākulaṃ ;
Pappoti nakhabhaṅgaṃvā ,
Phalaṃvā mūsiko bhave .
13.
Maggamuḷhā
M2.52 janā andhā ,Amaggā maggasaññino ;
Tatheva duppaññā muḷhā ,
Tathatthaṃ nāva bujjhare .
14.
Piyarūpaṃ
M2.56 vīrarūpaṃ ,Duvidhā rūpasampadā ,
Nāriṃ icche piyarūpiṃ ,
Purisaṃ vīrarūpakaṃ .
15.
Pajjalanti
M2.60 hi khajjotā ,Pakkhacālanakammunā ;
Kusitā supitā nete ,
Tathā janāpi kammikā .
16.
Kummasaṅkocamopamya
M2.65 ,Niggahamapi saṃkhame ;
Pattakāle tu nītiñño ,
Kaṇhasappova uṭṭhahe .
17.
Bhakkhasesaṃ
M2.69 nakhādanti ,Sīhā unnatacetasā ;
Paraṃpi napaṇāmenti ,
Vuddhikāmā tathā care .
18.
Na
M2.72 va vasso samuppanno ,Khīṇo purāṇahāyano ;
Navavasse navā mettā ,
Bhāvitabbā hitesinā .
19.
Santāpayanti
M2.76 kamayāpyabhujaṃ na rogā ,Dummantinaṃ kamupayanti na nītidosā ;
Kaṃ srī na mānayati kaṃ na ca hanti maccu ,
Kaṃ thīkatā na visayā paripīḷayanti .
( Vasantatilakāgāthā .)
20.
( Ka ) byāmamattena
M2.81 daṇḍena ,Yolumbya udakaṃ mine ;
Agambhīraṃ gambhīraṃvā ,
Agādhe maññi gambhīraṃ .
( Kha )
Tathā mando saññāṇena ,
Agādhe maññi paṇḍitaṃ ;
Samāsamaṃ na jānāti ,
Bahvappaṃ tikkhamandataṃ .
21.
Duṭṭhakamme
M2.86 saṅgamanti ,Chekakamme ca no idha ;
Maccuṃ vahanti sīsena ,
Te muḷhā muḷhasaṅgamā .
22.
Duvidho
M2.91 saṅgamo loke ,Ujuko kuṭilo bhave ;
Ujukova pasaṃseyyo ,
Nohyañño sājasaṅgamo .
Te
M2.93 iminā upāyena samaggā sammodamānā mahā bhittipiṭṭhikāya vasanti .( Mahosadhajātaka aṭṭhakathā ) 23.
Yūthikā
M2.95 pupphate nohi ,Siñcitāpi punappunaṃ ;
Pupphate sampatte kāle ,
Evaṃ dhāretha vīriyaṃ .
24.
Dhanuccayo
M2.101 dhanakkhepo ,Duvidhā hi dhanākati ;
Dhanuccaye nayo atthi ,
Dhanakkhepamhi no idha .
25.
Amātā
M2.105 pitarasaṃ vaḍḍhaṃ ,Jūtakārañca cañcalaṃ ;
Nālapeyya visesaññū ,
Yadicche siddhi mattano .
Haliddirāgaṃ
M2.109 kapicittaṃ ,Purisaṃ rāgavirāginaṃ ;
Edisaṃ tāta māsevi ,
Nimmanussaṃpi ce siyā .
26.
Guṇā guṇaññūsu guṇā bhavanti ,
Te nigguṇaṃ patvā bhavanti dosā ;
Āsādyatoyā pabhavanti najjo ,
Samudramāsajja bhavantyapeyyā .
( Upajātigāthā )
27.
Silārūpaṃ
M2.113 nimminanti ,Koṭṭetvāna punappunaṃ ;
Koṭṭakova tathā bālā ,
Sādhuṃ ovajja nimmitā .
Cāṇakyanītilā gāthā
Lālane
M2.116 bahavo dosā ,Tāḷane bahavo guṇā ;
Tasmā puttañca sissañca ,
Tāḷaye na ca lālaye .
28.
Atītassa
M2.117 hi mittassa ,Yo ce dosaṃ pakāsaye ;
So have paccuppannassa ,
Dosaṃ bhāseti ñāyati .
29.
Latāviya
M2.121 sevakā te ,Ye nissayaṃ palambare ;
Nissayassa vināsena ,
Bhūmyaṃ senti anāthakā .
30.
Dosasiṅgehi
M2.125 vijjhanto ,Mānakhūrehi akkamaṃ ;
Bhayaṃ karoti lokamhi ,
Gova bālo vihiṃsako .
31.
Ādo
M2.128 upari lokoyaṃ ,Ujulekhāya tiṭṭhati ;
Musāvātehi taṃlokaṃ ,
Nipātesi anajjavaṃ .
32.
Sughaṭaṃ
M2.132 kumbhakārena ,Nāraho paribhuñjituṃ ;
Tathūpamāya vekkheyya ,
Sakammaparakammani .
33.
Anantaraṃsī
M2.136 sūropi ,Nasakkoti ghanaṃ tamaṃ ;
Vijjhituṃ raṃsiyā loke ,
Tathā madanamohitā ;
Nasakkonti madaṃ bhetvā ,
Paññābhāya pabhāsituṃ .
34.
Khedaveraṃ
M2.139 daliddamhi ,Bhogimhi rogupaddavaṃ ;
Dessaverañca āṇimhi ,
Passe lokassa veritaṃ .
35.
Saṃladdhena
M2.144 subhogena ,Jīvaṃ suddhaṃ kare nijaṃ ;
Seṭṭho so tena jīvena ,
Jeguccho malajīviko .
36.
Vajira
M2.148 puppharāgānaṃ ,Visesaṃ yo nabujjhati ;
Kathañhi so vikkīṇeyya ,
Kīṇeyya vā yathātathaṃ .
37.
Kippīli
M2.152 kopi cintetvā ,Pabbataṃ bhettu mussahaṃ ;
Abalā tanumajjhattā ,
Cintā hasyāva sā mudhā .
38.
Jātamattaṃ
M2.155 na yo sattuṃ ,Rogañcūpasamaṃ naye ;
Mahābalopi teneva ,
Vuddhiṃpatvā sa haññate .
39.
Sajīvamaṃsabhakkhehi
M2.159 ,Sadāṭhīhi mukhehi bho ;
Biḷārabyagghasīhānaṃ
M2.160 ,Nihīnāni anekadhā ;
Tikkhāni kharavādāni ,
Manussānaṃ mukhāni ve .
40.
Viluppantā
M2.163 vidhāvanti ,Sajīvavuttikammunā ;
Janā tena vihaññanti ,
Caranti dhammavemukhā .
41.
Sulabhaṃ
M2.167 lokiyaṃ loke ,Sāsanīyaṃva dullabhaṃ ;
Dullabhaṃ taṃ vamaññanto ,
Eso bālatamo bhave .
42.
Yo
M2.172 patittha agyāvāṭaṃ ,Mohā taṃ upakārituṃ ;
Aññorohi tadā vāṭaṃ ,
Dutīyo muḷhamuḷhako .
43.
Byaggho
M2.176 āvudhaviddho hi ,Akā duṭṭhāni ninnadaṃ ;
Tatheva sādhusatthena ,
Viddho bālo pakuppito .
44.
Pivanti
M2.180 lohitaṃ ḍaṃsā ,Anto tuṇḍena makkhikā ;
Bahiddhā parivārenti ,
Jano tena ḍaṃsāyaye .
45.
Adhanassa
M2.184 khaṇo appo ,Saddhammo appakālino ;
Appako tena yuñjeyyuṃ ,
Khaṇaṃ bahuṃ labhetave .