Issues
Select Version
Buddhavaṃsa-aṭṭhakathā

28. Buddhapakiṇṇakakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

28. Buddhapakiṇṇakakathā

1-18.
‘‘ AparimeyyitoV0.341 kappe , caturo āsuṃ vināyakā ’’ tiādikā aṭṭhārasagāthā saṅgītikārakehi ṭhapitā nigamanagāthāti veditabbā .
Sesagāthāsu sabbattha pākaṭamevāti .

Vemattakathā

ImasmiṃP0.296 pana sakalepi buddhavaṃse niddiṭṭhānaṃ pañcavīsatiyā buddhānaṃ aṭṭha vemattāni veditabbāni .
Katamāni aṭṭha ?
Āyuvemattaṃ , pamāṇavemattaṃ , kulavemattaṃ , padhānavemattaṃ , rasmivemattaṃ , yānavemattaṃ , bodhivemattaṃ , pallaṅkavemattanti .
Tattha āyuvemattaṃ nāma keci dīghāyukā honti keci appāyukā .
Tathā hi dīpaṅkaro koṇḍañño anomadassī padumo padumuttaro atthadassī dhammadassī siddhattho tissoti ime nava buddhā vassasatasahassāyukā ahesuṃ .
Maṅgalo sumano sobhito nāradoM0.349 sumedho sujāto piyadassī phussoti ime aṭṭha buddhā navutivassasahassāyukā ahesuṃ .
Revato vessabhū cāti ime dve buddhā saṭṭhivassasahassāyukā ahesuṃ .
Vipassī bhagavā asītivassasahassāyukā ahosi .
Sikhī kakusandho koṇāgamano kassapoti ime cattāro buddhā yathākkamena sattaticattālīsatiṃsavīsavassasahassāyukā ahesuṃ .
Amhākaṃ pana bhagavato vassasataṃ āyuppamāṇaṃ ahosi .
Upacitapuññasambhārānaṃ dīghāyukasaṃvattaniyakammasamupetānampi buddhānaṃ yugavasena āyuppamāṇaṃ appamāṇaṃ ahosi .
Ayaṃ pañcavīsatiyā buddhānaṃ āyuvemattaṃ nāma .
Pamāṇavemattaṃ nāma keci dīghā honti keci rassā .
Tathā hi dīpaṅkara-revata-piyadassī-atthadassī-dhammadassī-vipassībuddhānaṃ asītihatthubbedhaṃ sarīrappamāṇaṃ ahosi .
Koṇḍañña-maṅgala-nārada-sumedhānaṃ aṭṭhāsītihatthubbedho kāyo ahosi .
Sumanassa navutihatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi .
Sobhita-anomadassī-paduma-padumuttara-phussabuddhānaṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃV0.342 sarīraṃ ahosi .
Sujāto paṇṇāsahatthubbedhasarīro ahosi .
Siddhattha-tissa-vessabhuno saṭṭhihatthubbedhā ahesuṃ .
Sikhī sattatihatthubbedho ahosi .
Kakusandha-koṇāgamana-kassapā yathākkamena cattālīsatiṃsavīsatihatthubbedhā ahesuṃ .
Amhākaṃ bhagavā aṭṭhārasahatthubbedho ahosi .
Ayaṃ pañcavīsatiyā buddhānaṃ pamāṇavemattaṃ nāma .
Kulavemattaṃ nāma keci khattiyakule nibbattiṃsu keci brāhmaṇakule .
Tathā hi kakusandhakoṇāgamanakassapasammāsambuddhā brāhmaṇakule nibbattiṃsu .
Dīpaṅkarādigotamabuddhapariyantā dvāvīsati buddhā khattiyakuleyeva nibbattiṃsu .
Ayaṃ pañcavīsatiyā buddhānaṃ kulavemattaṃ nāma .
Padhānavemattaṃ nāma dīpaṅkara-koṇḍañña-sumana-anomadassī-sujātasiddhattha-kakusandhānaṃ dasamāsikā padhānacariyā .
Maṅgala-sumedhatissa sikhīnaṃ aṭṭhamāsikā .
Revatassa sattamāsikā .
Sobhitassa cattāro māsā .
Padumaatthadassī vipassīnaṃ aḍḍhamāsikā .
Nārada-padumuttara-dhammadassī-kassapānaṃ sattāhāniP0.297 .
Piyadassī-phussa-vessabhū koṇāgamanānaṃ chamāsikā .
Amhākaṃ buddhassa chabbassāni padhānacariyā ahosi .
Ayaṃ padhānavemattaṃ nāma .
RasmivemattaṃM0.350 nāma maṅgalassa kira sammāsambuddhassa sarīrasmi dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi .
Padumuttarabuddhassa dvādasayojanikā ahosi .
Vipassissa bhagavato sattayojanikā ahosi .
Sikhissa tiyojanappamāṇā .
Kakusandhassa dasayojanikā .
Amhākaṃ bhagavato samantato byāmappamāṇā .
Sesānaṃ aniyatā ahosi .
Ayaṃ rasmivemattaṃ nāma ajjhāsayapaṭibaddhaṃ , yo yattakaṃ icchati , tassa sarīrappabhā tattakaṃ pharati , paṭividdhaguṇe pana kassaci vemattaṃ nāma natthi .
Ayaṃ rasmivemattaṃ nāma .
Yānavemattaṃ nāma keci hatthiyānena keci assayānena keci rathapada-pāsāda-sivikādīsu aññatarena nikkhamanti .
Tathā hi dīpaṅkara-sumana-sumedha-phussa-sikhī-koṇāgamanā hatthiyānena nikkhamiṃsu .
Koṇḍañña-revata-paduma-piyadassī-vipassī-kakusandhā rathayānena .
Maṅgala-sujāta-atthadassī-tissa-gotamā assayānena .
Anomadassīsiddhatthavessabhuno sivikāyānena .
Nārado padasā nikkhami .
Sobhita-padumuttara-dhammadassī-kassapā pāsādena nikkhamiṃsu .
Ayaṃ yānavemattaṃ nāma .
Bodhivemattaṃ nāma dīpaṅkarassa bhagavato kapītanarukkho bodhi ;
koṇḍaññassa bhagavato sālakalyāṇirukkhoV0.343 , maṅgala-sumana-revata-sobhitānaṃ nāgarukkho , anomadassissa ajjunarukkho , padumanāradānaṃ mahāsoṇarukkho , padumuttarassa salalarukkho , sumedhassa nīpo , sujātassa veḷu , piyadassino kakudho , atthadassissa campakarukkho , dhammadassissa rattakuravakarukkho , siddhatthassa kaṇikārarukkho , tissassa asanarukkho , phussassa āmalakarukkho , vipassissa pāṭalirukkho , sikhissa puṇḍarīkarukkho , vessabhussa sālarukkho , kakusandhassa sirīsarukkho , koṇāgamanassa udumbararukkho , kassapassa nigrodho , gotamassa assatthoti ayaṃ bodhivemattaṃ nāma .
Pallaṅkavemattaṃ nāma dīpaṅkara-revata-piyadassī-atthadassī-dhammadassī-vipassīnaṃ tepaṇṇāsahatthapallaṅkā ahesuṃ ;
koṇḍañña-maṅgala-nārada-sumedhānaṃ sattapaṇṇāsahatthā ;
sumanassa saṭṭhihattho pallaṅko ahosi ;
sobhita-anomadassī-paduma-padumuttara-phussānaṃ aṭṭhattiṃsahatthā , sujātassa dvattiṃsahattho , siddhattha-tissa-vessabhūnaṃ cattālīsahatthā , sikhissa dvattiṃsahatthoM0.351 , kakusandhassa chabbīsatihattho , koṇāgamanassa vīsatihattho , kassapassa pannarasahattho , gotamassa cuddasahattho pallaṅko ahosi .
Ayaṃ pallaṅkavemattaṃ nāma .
Imāni aṭṭha vemattāni nāma .

Avijahitaṭṭhānakathā

Sabbabuddhānaṃ pana cattāri avijahitaṭṭhānāni nāma honti .
SabbabuddhānañhiP0.298 bodhipallaṅko avijahito ekasmiṃyeva ṭhāne hoti .
Dhammacakkappavattanaṃ isipatane migadāye avijahitameva hoti .
Devorohaṇakāle saṅkassanagaradvāre paṭhamakkapādaṭṭhānaṃ avijahitameva hoti .
Jetavane gandhakuṭiyā cattāri mañcapādaṭṭhānāni avijahitāneva honti .
Vihāro pana khuddakopi mahantopi hoti .
Vihāro na vijahatiyeva , nagaraṃ pana vijahati .

Sahajātapariccheda-nakkhattaparicchedakathā

Aparaṃ pana amhākaṃyeva bhagavato sahajātaparicchedañca nakkhattaparicchedañca dīpesuṃ .
Amhākaṃ sabbaññubodhisattena kira saddhiṃ rāhulamātā ānandatthero channo kaṇḍako assarājā nidhikumbho mahābodhi kāḷudāyīti imāni satta sahajātāni .
Ayaṃ sahajātaparicchedo .
MahāpurisoV0.344 pana uttarāsāḷhanakkhatteneva mātukucchiṃ okkami , mahābhinikkhamanaṃ nikkhami , dhammacakkaṃ pavattesi , yamakapāṭihāriyaṃ akāsi .
Visākhanakkhattena jāto ca abhisambuddho ca parinibbuto ca .
Māghanakkhattena tassa sāvakasannipāto ca āyusaṅkhāravosajjanañca ahosi .
Assayujanakkhattena devorohaṇaṃ .
Ayaṃ nakkhattaparicchedoti .

Sadhammatākathā

Idāni pana sabbesaṃ buddhānaṃ sādhāraṇadhammataṃ pakāsayissāma .
Sabbabuddhānaṃ samattiṃsavidhā dhammatā .
Seyyathidaṃ – pacchimabhavikabodhisattassa sampajānassa mātukucchiokkamanaṃ , mātukucchiyaṃ pallaṅkena nisīditvā bahimukholokanaṃ , ṭhitāya bodhisattamātuyā vijāyanaṃ , araññeyeva mātukucchito nikkhamanaṃ , kañcanapaṭṭesu patiṭṭhitapādānaṃ uttarābhimukhānaṃM0.352 sattapadavītihārānaṃ gantvā catuddisaṃ oloketvā sīhanādanadanaṃ , cattāri nimittāni disvā jātamattaputtānaṃ mahāsattānaṃ mahābhinikkhamanaṃ , arahaddhajamādāya pabbajitvā sabbaheṭṭhimena paricchedena sattāhaṃ padhānacariyā , sambodhiṃ pāpuṇanadivase pāyāsabhojanaṃ , tiṇasanthare nisīditvā sabbaññutaññāṇādhigamo , ānāpānassatikammaṭṭhānaparikammaṃ , mārabalaviddhaṃsanaṃ , bodhipallaṅkeyeva tisso vijjā ādiṃ katvā asādhāraṇañāṇādiguṇapaṭilābho , sattasattāhaṃ bodhisamīpeyeva vītināmanaṃ , mahābrahmuno dhammadesanatthāya āyācanaṃ , isipatane migadāye dhammacakkappavattanaṃ , māghapuṇṇamāya caturaṅgikasannipāte pātimokkhuddeso , jetavanaṭṭhāne nibaddhavāso , sāvatthinagaradvāre yamakapāṭihāriyakaraṇaṃ , tāvatiṃsabhavane abhidhammadesanā , saṅkassanagaradvāre devalokato otaraṇaṃ satataṃ phalasamāpattisamāpajjanaṃ , dvīsu vāresu veneyyajanāvalokanaṃ , uppanne vatthumhi sikkhāpadapaññāpanaṃ uppannāya aṭṭhuppattiyā jātakakathanaṃ , ñātisamāgame buddhavaṃsakathanaṃ , āgantukehi bhikkhūhi paṭisanthārakaraṇaṃ , nimantitānaṃ vuṭṭhavassānaṃ anāpucchā agamanaṃ , divase divase purebhattapacchābhattapaṭhamamajjhimapacchimayāmakiccakaraṇaṃ , parinibbānadivase maṃsarasabhojanaṃ , catuvīsatikoṭisatasahassasamāpattiyo samāpajjitvā parinibbānanti imāP0.299 samattiṃsa sabbabuddhānaṃ dhammatāti .

Anantarāyikadhammakathā

SabbabuddhānaṃV0.345 cattāro anantarāyikā dhammā .
Katame cattāro ?
Buddhānaṃ uddissa abhihaṭānaṃ catunnaṃ paccayānaṃ na sakkā kenaci antarāyo kātuṃ .
Buddhānaṃ āyuno na sakkā kenaci antarāyo kātuṃ .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ aṭṭhānametaṃ anavakāso , yaṃ parūpakkamena tathāgataṃ jīvitā voropeyyā ’’ ti ( cūḷava .342).
Buddhānaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇānaṃ asītiyā anubyañjanānañca na sakkā kenaci antarāyo kātuṃ .
Buddharaṃsīnaṃ na sakkā kenaci antarāyo kātunti .
Ime cattāro anantarāyikā dhammā nāmāti .

Nigamanakathā

EttāvatāM0.353 gatā siddhiṃ , buddhavaṃsassa vaṇṇanā ;
Suvaṇṇapadaviññātavicittanayasobhitā .
Porāṇaṭṭhakathāmaggaṃ , pāḷiatthappakāsakaṃ ;
Ādāyeva katā buddha-vaṃsassaṭṭhakathā mayā .
Papañcatthaṃ vivajjetvā , madhuratthassa sabbaso ;
Sampakāsanato tasmā , madhuratthappakāsinī .
Kāvīrajalasampāta-paripūtamahītale ;
Kāvīrapaṭṭane ramme , nānānārinarākule .
Kārite kaṇhadāsena , saṇhavācena sādhunā ;
Vihāre vividhākāra-cārupākāragopure .
Chāyāsalilasampanne , dassanīye manorame ;
Hatadujjanasambādhe , pavivekasukhe sive .
TatthaV0.346 pācīnapāsāda-tale paramasītale ;
Vasatā buddhavaṃsassa , mayā saṃvaṇṇanā katā .
Yathā buddhavaṃsassa saṃvaṇṇanāyaṃ , gatā sādhu siddhiṃ vinā antarāyaṃ ;
Tathā dhammayuttā janānaṃ vitakkā , vināvantarāyena siddhiṃ vajantu .
Imaṃ buddhavaṃsassa saṃvaṇṇanaṃ me , karontena yaṃ patthitaṃ puññajātaṃ ;
Sadā tassa devānubhāvena loko , dhuvaṃ santamaccantamatthaṃ payātaṃ .
VinassantuM0.354 rogā manussesu sabbe , pavassantu devāpi vassantakāle ;
Sukhaṃ hotu niccaṃ varaṃ nārakāpi , pisācāpayātā pipāsā bhavantu .
Surā accharānaṃ gaṇādīhi saddhiṃ , ciraṃ devaloke sukhaṃ cānubhontu ;
Ciraṃ ṭhātu dhammo munindassa loke , sukhaṃ lokapālā mahiṃ pālayantu .
Garūhi gītanāmena , buddhadattoti vissuto ;
Thero katvā aṭṭhakathaṃ , madhuratthavilāsiniṃ .
PotthakaṃP0.300 ṭhapayitvemaṃ , parampare hitāvahaṃ ;
Aciraṭṭhitabhāvena , aho maccuvasaṃ gato .
Iti bhāṇavāravasena chabbīsatibhāṇavārā , ganthavasena pañcasatādhikachasahassaganthā , akkharavasena tisahassādhikāni dvesatasahassakkharāni .
Antarāyaṃ vinā esā , yathā niṭṭhaṃ upāgatā ;
Tathā sijjhantu saṅkappā , sattānaṃ dhammanissitāti .
Iti madhuratthavilāsinī nāma
Buddhavaṃsa-aṭṭhakathā niṭṭhitā .