Ṭhānakaraṇāni sithilāni katvā uccāretabbaṃ akkharaṃ pañcasu vaggesu paṭhamatatiyanti evamādi sithilaṃ .Ettha hi sithilaṃ nāma pañcasu vaggesu paṭhamatatiyaṃ .Tāni asithilāni katvā uccāretabbaṃ akkharaṃ vaggesu dutiyacatutthanti evamādi dhanitaṃ .Dhanitaṃ nāma tesveva dutiyacatutthaṃ .
Dvimattakālaṃ dīghaṃ .Dīghan ti dīghena kālena vattabbaākārādi .Ekamattakālaṃ rassaṃ .Rassan ti tato upaḍḍhakālena vattabbaakārādi .
Tadeva lahukaṃ lahukameva .Garukan ti dīghameva , yaṃ vā ‘‘ āyasmato buddharakkhitattherassa yassa nakkhamatī ’’ ti evaṃ saṃyogaparaṃ katvā vuccati .Saṃyogaparaṃ dīghañca garukaṃ .Lahukan ti rassameva , yaṃ vā ‘‘ āyasmato buddharakkhitattherassa yassa na khamatī ’’ ti evaṃ asaṃyogaparaṃ katvā vuccati .
Ṭhānakaraṇāni niggahetvā uccāretabbaṃ niggahitaṃ .Niggahitan ti yaṃ karaṇāni niggahetvā avissajjetvā avivaṭena mukhena sānunāsikaṃ katvā vattabbaṃ .Parena sambandhaṃ katvā uccāretabbaṃ sambandhaṃ .Sambandhan ti yaṃ parapadena sambandhitvā ‘‘ tuṇhissā ’’ ti vā ‘‘ tuṇhassā ’’ ti vā vuccati .
Tathā na sambandhaṃ vavatthitaṃ .Vavatthitan ti yaṃ parapadena asambandhaṃ katvā vicchinditvā ‘‘ tuṇhī assā ’’ ti vā ‘‘ tuṇha assā ’’ ti vā vuccati .Ṭhānakaraṇāni vissaṭṭhāni katvā uccāretabbaṃ vimuttaṃ .Vimuttan ti yaṃ karaṇāni aniggahetvā vissajjetvā vivaṭena mukhena anunāsikaṃ akatvā vuccati .
Dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedoti evaṃ sithilādivasena byañjanabuddhiyā akkharuppādakacittassa dasappakārena pabhedo .Sabbāni hi akkharāni cittasamuṭṭhānāni yathādhippetatthabyañjanato byañjanāni ca .
Mahāpadānaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ adaṇḍenāti ye katāparādhe satte satampi sahassampi gaṇhanti , te dhanadaṇḍena rajjaṃ kārenti nāma , ye chejjabhejjaṃ anusāsanti , te satthadaṇḍena .Ayaṃ pana duvidhampi daṇḍaṃ pahāya adaṇḍena ajjhāvasati .Asatthenāti ye ekatodhārādinā satthena paraṃ vihesanti , te satthena rajjaṃ kārenti nāma .Ayaṃ pana satthena khuddakamakkhikāyapi pivanamattaṃ lohitaṃ kassaci anuppādetvā dhammeneva ,‘ ehi kho mahārājā ’ ti evaṃ paṭirājūhi sampaṭicchitāgamano vuttappakāraṃ pathaviṃ abhivijinitvā ajjhāvasati abhibhavitvā sāmī hutvā vasatīti attho ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .2.34) vuttaṃ , tadetaṃ ‘‘ dhammenā ’’ ti padassa ‘‘ pubbe katūpacitena etarahi vipaccamānakena yena kenaci puññadhammenā ’’ ti atthaṃ sandhāya vuttaṃ .Teneva hi ‘‘ dhammena paṭirājūhi sampaṭicchitāgamano vuttappakāraṃ pathaviṃ
M2.242 abhivijinitvā ajjhāvasatī ’’ ti .Ācariyenapi ( dī . ni . ṭī .1.258) vuttaṃ dhammenāti katūpacitena attano puññadhammena .Tena hi sañcoditā pathaviyaṃ sabbarājāno paccuggantvā ‘‘ svāgataṃ te mahārājā ’’ tiādīni vatvā attano rajjaṃ rañño cakkavattissa niyyātenti .Tena vuttaṃ ‘‘ so imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasatī ’’ ti , tenapi yathāvuttamevatthaṃ dasseti , tasmā ubhayathāpi ettha attho yutto evāti daṭṭhabbaṃ .Cakkavattivattapūraṇādipayogasampattimantarena hi pubbe katūpacitakammeneva evamajjhāvasanaṃ na sambhavati , tathā pubbe katūpacitakammamantarena cakkavattivattapūraṇādipayogasampattiyā evāti .