Issues
Select Version
(MN) Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā
  • 1. Devadahavaggo
  • 1. Devadahasuttavaṇṇanā
  • 2. Pañcattayasuttavaṇṇanā
  • 3. Kintisuttavaṇṇanā
  • 4. Sāmagāmasuttavaṇṇanā
  • 5. Sunakkhattasuttavaṇṇanā
  • 6. Āneñjasappāyasuttavaṇṇanā
  • 7. Gaṇakamoggallānasuttavaṇṇanā
  • 8. Gopakamoggallānasuttavaṇṇanā
  • 9. Mahāpuṇṇamasuttavaṇṇanā
  • 10. Cūḷapuṇṇamasuttavaṇṇanā
  • 2. Anupadavaggo
  • 1. Anupadasuttavaṇṇanā
  • 2. Chabbisodhanasuttavaṇṇanā
  • 3. Sappurisadhammasuttavaṇṇanā
  • 4. Sevitabbāsevitabbasuttavaṇṇanā
  • 5. Bahudhātukasuttavaṇṇanā
  • 6. Isigilisuttavaṇṇanā
  • 7. Mahācattārīsakasuttavaṇṇanā
  • 8. Ānāpānassatisuttavaṇṇanā
  • 9. Kāyagatāsatisuttavaṇṇanā
  • 10. Saṅkhārupapattisuttavaṇṇanā
  • 3. Suññatavaggo
  • 1. Cūḷasuññatasuttavaṇṇanā
  • 2. Mahāsuññatasuttavaṇṇanā
  • 3. Acchariyaabbhutasuttavaṇṇanā
  • 4. Bākulasuttavaṇṇanā
  • 5. Dantabhūmisuttavaṇṇanā
  • 6. Bhūmijasuttavaṇṇanā
  • 7. Anuruddhasuttavaṇṇanā
  • 8. Upakkilesasuttavaṇṇanā
  • 9. Bālapaṇḍitasuttavaṇṇanā
  • Cakkaratanavaṇṇanā
  • Hatthiratanavaṇṇanā
  • Assaratanavaṇṇanā
  • Maṇiratanavaṇṇanā
  • Itthiratanavaṇṇanā
  • Gahapatiratanavaṇṇanā
  • Pariṇāyakaratanavaṇṇanā
  • 10. Devadūtasuttavaṇṇanā
  • 4. Vibhaṅgavaggo
  • 1. Bhaddekarattasuttavaṇṇanā
  • 2. Ānandabhaddekarattasuttavaṇṇanā
  • 3. Mahākaccānabhaddekarattasuttavaṇṇanā
  • 4. Lomasakaṅgiyabhaddekarattasuttavaṇṇanā
  • 5. Cūḷakammavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 6. Mahākammavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 7. Saḷāyatanavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 8. Uddesavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 9. Araṇavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 10. Dhātuvibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 11. Saccavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 12. Dakkhiṇāvibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 5. Saḷāyatanavaggo
  • 1. Anāthapiṇḍikovādasuttavaṇṇanā
  • 2. Channovādasuttavaṇṇanā
  • 3. Puṇṇovādasuttavaṇṇanā
  • 4. Nandakovādasuttavaṇṇanā
  • 5. Rāhulovādasuttavaṇṇanā
  • 6. Chachakkasuttavaṇṇanā
  • 7. Mahāsaḷāyatanikasuttavaṇṇanā
  • 8. Nagaravindeyyasuttavaṇṇanā
  • 9. Piṇḍapātapārisuddhisuttavaṇṇanā
  • 10. Indriyabhāvanāsuttavaṇṇanā
  • Nigamanakathā
(MN) Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā
  • 1. Devadahavaggo
  • 1. Devadahasuttavaṇṇanā
  • 2. Pañcattayasuttavaṇṇanā
  • 3. Kintisuttavaṇṇanā
  • 4. Sāmagāmasuttavaṇṇanā
  • 5. Sunakkhattasuttavaṇṇanā
  • 6. Āneñjasappāyasuttavaṇṇanā
  • 7. Gaṇakamoggallānasuttavaṇṇanā
  • 8. Gopakamoggallānasuttavaṇṇanā
  • 9. Mahāpuṇṇamasuttavaṇṇanā
  • 10. Cūḷapuṇṇamasuttavaṇṇanā
  • 2. Anupadavaggo
  • 1. Anupadasuttavaṇṇanā
  • 2. Chabbisodhanasuttavaṇṇanā
  • 3. Sappurisadhammasuttavaṇṇanā
  • 4. Sevitabbāsevitabbasuttavaṇṇanā
  • 5. Bahudhātukasuttavaṇṇanā
  • 6. Isigilisuttavaṇṇanā
  • 7. Mahācattārīsakasuttavaṇṇanā
  • 8. Ānāpānassatisuttavaṇṇanā
  • 9. Kāyagatāsatisuttavaṇṇanā
  • 10. Saṅkhārupapattisuttavaṇṇanā
  • 3. Suññatavaggo
  • 1. Cūḷasuññatasuttavaṇṇanā
  • 2. Mahāsuññatasuttavaṇṇanā
  • 3. Acchariyaabbhutasuttavaṇṇanā
  • 4. Bākulasuttavaṇṇanā
  • 5. Dantabhūmisuttavaṇṇanā
  • 6. Bhūmijasuttavaṇṇanā
  • 7. Anuruddhasuttavaṇṇanā
  • 8. Upakkilesasuttavaṇṇanā
  • 9. Bālapaṇḍitasuttavaṇṇanā
  • Cakkaratanavaṇṇanā
  • Hatthiratanavaṇṇanā
  • Assaratanavaṇṇanā
  • Maṇiratanavaṇṇanā
  • Itthiratanavaṇṇanā
  • Gahapatiratanavaṇṇanā
  • Pariṇāyakaratanavaṇṇanā
  • 10. Devadūtasuttavaṇṇanā
  • 4. Vibhaṅgavaggo
  • 1. Bhaddekarattasuttavaṇṇanā
  • 2. Ānandabhaddekarattasuttavaṇṇanā
  • 3. Mahākaccānabhaddekarattasuttavaṇṇanā
  • 4. Lomasakaṅgiyabhaddekarattasuttavaṇṇanā
  • 5. Cūḷakammavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 6. Mahākammavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 7. Saḷāyatanavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 8. Uddesavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 9. Araṇavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 10. Dhātuvibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 11. Saccavibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 12. Dakkhiṇāvibhaṅgasuttavaṇṇanā
  • 5. Saḷāyatanavaggo
  • 1. Anāthapiṇḍikovādasuttavaṇṇanā
  • 2. Channovādasuttavaṇṇanā
  • 3. Puṇṇovādasuttavaṇṇanā
  • 4. Nandakovādasuttavaṇṇanā
  • 5. Rāhulovādasuttavaṇṇanā
  • 6. Chachakkasuttavaṇṇanā
  • 7. Mahāsaḷāyatanikasuttavaṇṇanā
  • 8. Nagaravindeyyasuttavaṇṇanā
  • 9. Piṇḍapātapārisuddhisuttavaṇṇanā
  • 10. Indriyabhāvanāsuttavaṇṇanā
  • Nigamanakathā

7. Mahācattārīsakasuttavaṇṇanā

Author: 注释—善巧 @ 小僧善巧

136. DosehiV2.90 ārakāti ariyaṃ .Tenāha ‘‘ niddosan ’’ ti .Sā pana niddosatā lokuttarabhāvena savisesāti āha ‘‘ lokuttaran ’’ ti .
Sammā sundaro pasattho niyyāniko samādhi sammāsamādhīti āha –‘‘ sammāsamādhinti maggasamādhin ’’ ti .
Upanisīdati ettha phalaṃ tappaṭibaddhavuttitāyāti upanisaṃ , kāraṇanti āha –‘‘ saupanisanti sappaccayan ’’ ti .
Parikaroti parivāretīti parikkhāroti āha –‘‘ saparikkhāranti saparivāran ’’ ti .
Parivāritāti sahajātādipaccayabhāvena parivārantehi viya upagatā .
Purecārikāti vuṭṭhānagāminibhāvanā sahajātādipaccayavasena paccayattā purassarā .Tenāha –‘‘ vipassanāsammādiṭṭhi cā ’’ ti .Idāni tāni kiccato dassetuṃ ,‘‘ vipassanāsammādiṭṭhī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha parivīmaṃsa ggahaṇaṃ tattha tattha cittuppāde vīmaṃsādhipateyyena pavattiyā sammādiṭṭhiyā pubbaṅgamabhāvadassanatthaṃ .Tenassa maggasamādhissa nānākhaṇikaṃ pubbaṅgamabhāvaṃ dasseti .Vīmaṃsanapariyosāneti tathāpavattaanulomañāṇassa osāne .
Bhūmiladdhaṃ vaṭṭaṃ samugghāṭayamānāti attano santāne dīgharattaṃ anusayitaṃ kilesavaṭṭaṃ samucchindanti .Vūpasamayamānāti tasseva vevacanaṃ .Vūpasamayamānāti vā tato eva avasiṭṭhampi vaṭṭaṃ appavattikaraṇavasena vūpasamenti .Tenevāha –‘‘ maggasammādiṭṭhi … pe … uppajjatī ’’ ti .Sāti sammādiṭṭhi .DuvidhāpītiM2.306 yathāvuttā duvidhāpi .Idha adhippetā vipassanāpaññāsahitāya maggapaññāya kiccassa dassitattā .
Lakkhaṇe paṭivijjhamāne lakkhaṇiko dhammo paṭividdho hotīti āha –‘‘ micchādiṭṭhiṃ … pe … ārammaṇato pajānātī ’’ ti .Vipassanāsammādiṭṭhiyampi eseva nayo .Kiccatoti bhāvanākiccato .Sammādiṭṭhiyaṃ tadadhigataasammohatāya asammohato pajānāti .Kiccatoti paṭivedhakiccato .Taṃ pana sabbathā asammuyhanamevāti āha ‘‘ asammohato ’’ ti .
Evaṃ pajānanāti micchādiṭṭhi micchādiṭṭhīti yāthāvato avabodho .Assāti taṃsamaṅgino puggalassa .
Dvāyan ti -kāro dīghaṃ katvā vutto .Tenāha ‘‘ dvayaṃ vadāmī ’’ ti .Dve avayavā etassāti dvayaṃ .Tenāha ‘‘ duvidhakoṭṭhāsaṃ vadāmī ’’ ti .
Puññassa eko bhāgo so eva puññabhāgikoV2.91 , ka-kārassa ya-kāraṃ katvā itthiliṅgavasena ‘‘ puññabhāgiyā ’’ ti vuttaṃ .
Upadhisaṅkhātassāti khandhapabandhasaṅkhātassa .
Amatadvāran ti ariyamaggaṃ .Paññapetīti niyyānādipakārato paññapeti .Tenāha ‘‘ vibhajitvā dassetī ’’ ti .
Tattha sammohassa viddhaṃsanena asammohato dasseti .Tasmiṃ attheti amatadvārapaññāpane atthe .
Bojjhaṅgappattāti bojjhaṅgabhāvappattā .
Maggabhāvena niyyānabhāvena pavattiyā maggapaññāya aṭṭhannampi sādhāraṇattā samudāyassa ca avayavo aṅganti katvā sesadhamme aṅgikabhāvena dassento ‘‘ ariyamaggassa aṅgan ’’ ti āha .
So bhikkhūti micchādiṭṭhiṃ ‘‘ micchādiṭṭhī ’’ ti sammādiṭṭhiṃ ‘‘ sammādiṭṭhī ’’ ti jānanto bhikkhu .
Pajahanatthāyāti samucchedavasena pajahanāya .
Paṭilābhatthāyāti maggasammādiṭṭhiyā adhigamāya .
Kusalavāyāmoti vipassanāsampayuttova kosallasambhūto vāyāmo .
Saratīti sato , taṃ panassa saraṇaṃ satisamaṅgitāyāti āha ‘‘ satiyā samannāgato ’’ ti .Kāmañcettha vipassanāsammādiṭṭhiṃ yathābhūtā sammāvāyāmasatiyo sahajātā ca purejātā ca hutvā parivārenti ,‘‘ itiyime tayo dhammā sammādiṭṭhiṃ anuparidhāvanti anuparivattantī ’’ ti pana vacanato ,‘‘ ettha hī ’’ tiādinā maggasammādiṭṭhiyā eva sesadhammānaṃ yathārahaṃ sahacaraṇabhāvena parivāraṇaṃ yojitaṃ .
Sammāsaṅkappādīnan ti ādi -saddena sammāvācākammantājīvānaṃ gahaṇaṃ itaresaṃ parivārabhāvena gahitattāM2.307 .Na hi sakkā te eva parivāre parivāravante ca katvā vattuṃ saṅkarato sammohajananato ca .Tayoti sammādiṭṭhivāyāmasatiyo sahajātaparivārāva honti maggakkhaṇikānaṃ tesaṃ adhippetattā vipassanākhaṇaviratīnaṃ asambhavato .
137. Takkanavasena lokasiddhenāti adhippāyo .
‘‘ Evañcevañca bhavitabban ’’ ti vividhaṃ takkanaṃ kūpe viya udakassa ārammaṇassa ākaḍḍhanaṃ vitakkanaṃ vitakko .Saṅkappanavasenāti taṃ taṃ ārammaṇaṃ gahetvā kappanavasena .Takkanaṃ kappananti ca ataṃsahajātānamevāti daṭṭhabbaṃ .
Ekaggoti iminā samādhinā laddhupakārasseva vitakkassa appanāpariyāyo hotīti dasseti .
Attanoyeva dhammatāya cittaṃ ārammaṇaṃ abhiruhatīti , etena ārammaṇadhammānaṃ gahaṇaṃ nāma sabhāvasiddhaṃ , na dhammantaramapekkhati , vitakko pana pavattamāno ārammaṇābhiniropanavaseneva pavattatīti dasseti .Evaṃ santepi sabhāvāvitakkacittuppādato savitakkacittuppādassa ārammaṇaggahaṇaviseso vitakkena jātoti katvā vitakko cittassa ārammaṇaggahaṇe visesapaccayoti pākaṭoyamattho .Apare pana bhaṇantiV2.92 – yathā koci rājavallabhaṃ , taṃsambandhīnaṃ mittaṃ vā nissāya rājagehaṃ ārohati anupavisati , evaṃ vitakkaṃ nissāya cittaṃ ārammaṇaṃ ārohati vitakkassa ārammaṇābhiniropanasabhāvattā , aññesaṃ dhammānañca avitakkasabhāvato .Tenāha bhagavā –‘‘ cetaso abhiniropanā ’’ ti ( dha . sa .7).Yadi evaṃ kathaṃ avitakkacittaṃ ārammaṇaṃ ārohatīti ?Vitakkabaleneva .Yathā hi so puriso paricayena tena vināpi nirāsaṅko rājagehaṃ pavisati , evaṃ paricayena vitakkena vināpi avitakkaṃ cittaṃ ārammaṇaṃ ārohati .Paricayenāti ca santāne pavattavitakkabhāvanāsaṅkhātena paricayena .Vitakkassa hi santāne abhiṇhaṃ pavattassa vasena cittassa ārammaṇābhiruhanaṃ ciraparicitaṃ ;tena taṃ kadāci vitakkena vināpi tattha pavattateva ;yathā ñāṇasahagataṃ cittaṃ sammasanavasena ciraparicitaṃ kadāciM2.308 ñāṇarahitampi sammasanavasena pavattati ;yathā vā kilesasahitaṃ hutvā pavattaṃ sabbaso kilesarahitampi paricayena kilesavāsanāvasena pavattati , evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ .
Vācaṃ saṅkharotīti vācaṃ uppādeti , vacīghosuppattiyā visesapaccayo hotīti attho .
Lokiyavitakko dvattiṃsacittasahagato vācaṃ saṅkharoti vacīviññattijananato .
Vacīsaṅkhārotveva panassa nāmaṃ hoti ruḷhito , taṃsamatthatānirodhato vā sambhavato pana saṅkhāroti .
‘‘ Lokuttarasammāsaṅkappaṃ parivārentī ’’ ti vatvā tividhe sammāsaṅkappe kadāci katamaṃ parivārentīti ?
Codanaṃ sandhāyāha ‘‘ etthā ’’ tiādi .Nānācittesu labbhanti nānāsamannāhārahetukattā , pubbabhāgeyeva ca te uppajjantīti .Tīṇi nāmāni labhati tividhassapi paṭipakkhassa samucchindanena sātisayaṃ tiṇṇampi kiccakaraṇato .Esa nayo sammāvācādīsupi .
138. Viramati etāyāti veramaṇī virati vuccati .Sā musāvādato viramaṇassa kāraṇabhāvato cetanāpi verassa maṇanato vināsanato viratipīti āha –‘‘ viratipi cetanāpi vaṭṭatī ’’ ti .
Ārakā ramatīti samucchinnehi dūrato samussāreti .
Vinā tehi ramatīti accantameva tehi vinā bhavati .
Tato tatoti diṭṭhe adiṭṭhavādādito musāvādā .Visesato anuppattidhammattā paṭinivattā hutvā .
140. Tividhena kuhanavatthunāti paccayapaṭisevana-sāmantajappana-iriyāpathapavattanasaṅkhātena pāpicchatā nibbattena tividhena kuhanavatthunā .
Etāya kuhanāya karaṇabhūtāya paccayuppādanatthaṃ nimittaṃV2.93 sīlaṃ etesanti yojanā .
Attavisayalābhahetu akkosanakhuṃsanavambhanādivasena pisanaṃ ghaṭṭanaṃ viheṭhanaṃ nippeso .
Ito laddhaṃ aññassa , tato laddhaṃ parassa datvā evaṃ lābhena lābhaṃ nijigīṃsatīti lābhena lābhaṃ nijigīṃsanā .
Pāḷiyaṃ āgato kuhanādivasena micchāājīvo .Ko pana soti āha ‘‘ ājīvahetū ’’ tiādi .
Tāsaṃyevāti avadhāraṇaṃ ,‘‘ ājīvo kuppamāno kāyavacīdvāresu eva kuppatī ’’ ti katvā vuttaṃ .
141. SammāM2.309 pasatthā sobhanā niyyānikā diṭṭhi etassāti sammādiṭṭhi , puggalo .Tassa pana yasmā sammādiṭṭhi saccābhisamayassa nibbānasacchikiriyāya avassayo , tasmā vuttaṃ –‘‘ maggasammādiṭṭhiyaṃ ṭhitassā ’’ ti .
Pahoti bhavati tāya saheva uppajjati pavattati .Paccavekkhaṇañāṇaṃ yāthāvato jānanaṭṭhena sammāñāṇanti idhādhippetaṃ , tañca kho maggasamādhimhi ṭhite eva hotīti imamatthaṃ dassetuṃ āha –‘‘ maggasammāsamādhimhi … pe … sammāñāṇaṃ pahotī ’’ tiādi .Iminā kiṃ dassetīti ?Yathā maggasammādiṭṭhiyaṃ ṭhito puggalo ,‘‘ sammādiṭṭhī ’’ ti vutto , evaṃ maggaphalapaccavekkhaṇañāṇe ṭhito ,‘‘ sammāñāṇo ’’ ti vutto , tassa ca maggaphalasammāsamādhipavattiyā pahoti sammāñāṇassa sammāvimuttiyā pahotīti imamatthaṃ dasseti .Phalasamādhi tāva pavattatu , maggasamādhi pana kathanti ?Tampi akuppabhāvatāya accantasamādhibhāvato kiccanipphattiyā pavattatevāti vattabbataṃ labhati .
Ṭhapetvā aṭṭhaphalaṅgānīti phalabhūtāni sammādiṭṭhiādīni aṭṭhaṅgāni ,‘‘ sammādiṭṭhissa sammāsaṅkappo pahotī ’’ tiādinā visuṃ gahitattā ṭhapetvā .Sammāñāṇaṃ paccavekkhaṇaṃ katvāti paccavekkhaṇañāṇaṃ sammāñāṇaṃ katvā .Phalaṃ kātun ti phaladhammasahacaritatāya vipākasabhāvatāya ca ‘‘ phalan ’’ ti laddhanāme phalasampayuttadhamme sammāvimuttiṃ kātuṃ vaṭṭatīti vuttaṃ .Tathā ca vuttaṃ sallekhasuttavaṇṇanāyaṃ ( ma . ni . aṭṭha .1.83)‘‘ phalasampayuttāni pana sammādiṭṭhiādīni aṭṭhaṅgāni ṭhapetvā sesadhammā sammāvimuttīti veditabbā ’’ ti .
142. Nijjiṇṇāti nijjīritā , viddhastā vināsitāti attho .Phalaṃ kathitan ti ‘‘ sammādiṭṭhissa , bhikkhave , micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotī ’’ ti iminā vārena sāmaññaphalaṃ kathitanti vadanti , nijjīraṇaṃ paṭippassambhananti adhippāyo .Nijjīraṇaṃ pana samucchindananti katvā , majjhimabhāṇakā … pe … maggo kathitoti vadanti .
Dassanaṭṭhenāti pariññābhisamayādivasena catunnaṃ saccānaṃ paccakkhato dassanaṭṭhena .Viditakaraṇaṭṭhenāti paccakkhena yathādiṭṭhānaṃ maggaphalānaṃ pākaṭakaraṇaṭṭhena .Tadadhimuttaṭṭhenāti tasmiṃ yathāsacchikate nibbāne adhimuccanabhāvena .
KusalapakkhātiV2.94 anavajjakoṭṭhāsā .
Mahāvipākadānenāti mahato vipulassa lokuttarassa sukhavipākassa ceva kāyikādidukkhavipākassa ca dānena .