235. Attano
V1.268M1.306 pariṇāyakattena indo nāma mahesakkho , indoti samaññā assāti katvā ‘‘ indako ’’ tipi vuccati , tassa indakassa .Indakūṭe pabbate nivasatīti indakūṭanivāsī , tassa indakūṭanivāsino .Balikammehi yajitabbato pūjitabbato yakkho , tassa yakkhassa .Indassa nivāsaṭṭhānabhūtaṃ kūṭaṃ indakūṭanti yakkhato kūṭena nāmaṃ laddhaṃ .Indakūṭo indo uttarapadalopena yathā ‘‘ kelāsakūṭo kelāso ’’ ti .Indo yakkhoti kūṭato yakkhena nāmaṃ laddhaṃ .
Na cettha itarītaranissayadoso aññamaññūpalakkhaṇabhāvato yathā taṃ ‘‘ kāyakammaṭṭhānan ’’ ti .Rūpan ti sakalaṃ rūpakkhandhamāha , na rūpāyatananti .Imaṃ sarīraṃ pecca ayaṃ kinti paṭilabhatīti codeti .
Kuto āgacchatīti parādhārarūpe jīve attani mātukucchimokkante rūpassa sambhavoti kuto nāma ṭhānato āgacchati .
Tenāha ‘‘ imāni ca aṭṭhīni imā ca maṃsapesiyo ’’ tiādi .
Kathaṃ nvayan ti ayaṃ kucchisaṅkhāte gabbhare kathaṃ sajjatīti pucchati .‘‘ Sīhānaṃva nadantānaṃ , dāṭhīnaṃ girigabbhare ’’ tiādinā ( theragā . nidānagāthā ) gabbharo ca kucchivācako āgato .Tenāha ‘‘ gabbharasminti mātukucchismin ’’ ti .
Puggalavādīti attavādupādāno .
Yathā hi macchamaṃsaṃ bhuttaṃ pheṇaṃ viya hutvā vilīyati , na ca paññāyati sattabhāvena appavattanato , evamevaṃ yadi mātukucchismiṃ gabbhabhāvena uppannaṃ rūpaṃ satto na bhaveyya no vaḍḍheyya , vilīyitvā gaccheyya , paññāyati ca taṃ rūpaṃ , tasmā jīvoti imāya laddhiyā .
Evamāhāti ‘‘ rūpaṃ … pe … gabbharasmin ’’ ti evamavoca .Paṭhaman ti etesaṃ pañcannaṃ paṭhamaṃ .Tenāha ‘‘ paṭhamena paṭisandhiviññāṇena saddhin ’’ ti .‘‘ Jātiuṇṇaṃsūhīti jātieḷakāya uṇṇaṃsūhī ’’ ti vadanti .‘‘ Gabbhaṃ phāletvā gahitauṇṇā jātiuṇṇā .Tassā aṃsūhi tīhi katasuttagge ’’ ti saṃyuttabhāṇakānaṃ adhippāyo .
Anāviloti
V1.269 accho , suppasannoti attho .Evaṃvaṇṇappaṭibhāgan ti vuttappamāṇasaṇṭhānasamparicchinnaṃ .Kalalaṃ sampavuccatīti attabhāvo bhūtupādārūpasaṅkhāto
M1.307 santānavasena pavattamāno kalalaṃ nāmāti kathīyati .Kalalāti yathāvuttakalalarūpahetu taṃ nissāya paccayaṃ katvā .Maṃsadhovanaudakavaṇṇan ti vaṇṇato maṃsadhovanaudakavaṇṇaṃ , saṇṭhānato pana vilīnatipusadisaṃ .
Paripakkan ti paripākakalalabhāvato paripākaṃ gataṃ suparipākaṃ gataṃ .Samūhatan ti samūhabhūtaṃ saṅgataṃ .
Vivaṭṭamānan ti pariṇamantaṃ .Tabbhāvan ti karaṇe etaṃ upayogavacanaṃ , tabbhāvena pariṇamantanti attho .Nissakke vā upayogavacanaṃ , tabbhāvato kalalabhāvato kalalaṃ vipariṇamantaṃ .Abbudaṃ nāma jāyati , abbudaṃ nāma sampajjatīti attho .
Vilīnatipusadisā saṇṭhānavasena , vaṇṇavasena pana sitā arattāva hotīti vadanti .
Maṇḍan ti dārikānaṃ tathā pīḷanato nibbattamaricapakkassa sārabhūtaṃ rasaṃ .Sabbabhāgehi muccatīti so maṇḍo kapāle alaggo hutvā tassa sabbabhāgehi mucchitvā piṇḍito hutvā tiṭṭhati .
Evarūpā pesi hotīti sā pesi gabbhāsaye katthaci alaggā yathāvuttamaṇḍo viya piṇḍito hutvā tiṭṭhati .Tenāha ‘‘ vilīnatipusadisā ’’ ti .
Pesi nibbattatīti ettha pesīti nissakke paccattavacananti āha ‘‘ tato pesito ’’ ti .
Ghanassa saṇṭhānaṃ .Nibbattaṃ kammapaccayāti taṃsaṇṭhānaṃ rūpadhammanibbattiyā jāyati .‘‘ Jarāmaraṇaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannan ’’ ti ( saṃ . ni .2.20) hi vuttaṃ .
Pīḷakāti pīḷakasadisā maṃsapiṇḍā jāyanti .
Sattamādīnīti ādi -saddena aṭṭhamasattāhato paṭṭhāya yāva ekacattālīsā catuttiṃsa sattāhāni saṅgaṇhāti .Pariṇatakālan ti gabbhassa pariṇatakālaṃ .Navamāsato bahi paripakko nāma hoti kesalomādinibbattito .Tenāha ‘‘ dvācattālīse sattāhe etāni jāyantī ’’ ti .
Tassāti
M1.308 gabbhaseyyakasattassa .Mātuudarapaṭalena ekābaddho hoti yato mātarā paribhuttaāhāroV1.270 āmāsaye patiṭṭhite gabbhassa nābhināḷānusārena gabbhagatassa sarīraṃ sampatvā āhārakiccaṃ karoti .Āhārasamuṭṭhānarūpaṃ samuṭṭhāpetīti gabbhagatassa kāye ojāya paccayo hoti .Sā ca taṃ paccayaṃ labhitvā ojaṭṭhamakaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpeti .Evaṃ mātarā paribhuttaāhārapaccayena gabbhagato dasa māse yāpeti attano nābhināḷānusāragateneva tena yāva āhārasamuṭṭhānasattāho , tato paṭṭhāya āharaṇato .Keci pana ‘‘ mātarā paribhuttaāhāro bāhiravaggo viya tassa kāyaṃ abhisanneti parisanneti , tena so yāpetī ’’ ti vadanti .Kucchigataṃ udarapaṭalena tirohitattā bahi ṭhitanti vattabbataṃ na arahatīti ‘‘ kucchiyā abbhantaragato ’’ ti āha .Mātukucchigato naroti mātu tirokucchigato .
Evaṃ khoti iminā yathāvuttākārena ayaṃ satto … pe … nibbattati , tasmā rūpaṃ na jīvo .Na hi diṭṭhigatassa sattāhakkamena vuḍḍhippatto icchito aniccatāpattito .