251. Imāni cattāri ahirājakulānīti ( a . ni . aṭṭha .2.4.67) idaṃ daṭṭhavise sandhāya vuttaṃ .Ye hi keci daṭṭhavisā , sabbe te imesaṃ catunnaṃ ahirājakulānaṃ abbhantaragatāva honti .
251. Cattāri ahirājakulānīti sabbesaṃ ahibhedānaṃ catūsu eva saṅgahato vuttaṃ .
Attaguttiyāti attano guttatthāya .Attarakkhāyāti attano rakkhaṇatthāya .Attaparittaṃkātun ti attano parittāṇatthāya attaparittaṃ nāma kātuṃ anujānāmīti attho .
Attaparittaṃ kātun ti attano parittāṇaṃ kātuṃ .
Idāni yathā taṃ parittaṃ kātabbaṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ evañca pana bhikkhave ’’ tiādimāha .
251. Virūpakkhehītiādi sahayogakaraṇavacanaṃ .Tattha
V3.349 ( jā . aṭṭha .2.2.105) virūpakkhehīti virūpakkhanāgakulehi .Sesesupi eseva nayo .
Virūpakkhehi me mettan ti virūpakkhajātikehi nāgehi saha mayhaṃ mittabhāvo hotu , mettā hotūti attho , te sukhitā niddukkhā averā hontūti adhippāyo .Evañhi mettāpharaṇaṃ hoti .Sesesupi eseva nayo .Sahayoge cetaṃ karaṇavacanaṃ , etehi saha mayhaṃ mittabhāvoti vuttaṃ hoti apādakehīti apādakasattehi .Sesesupi eseva nayo .
Apādakehīti ahikulehi saha sabbasattesu odhiso mettāpharaṇadassanaṃ .
Mā maṃ apādako hiṃsīti tāya mettāya attarakkhāvidhānadassanaṃ .
Sabbe sattāti ito pubbe ettakena ṭhānena
M3.382 odissakamettaṃ kathetvā idāni anodissakamettaṃ kathetuṃ idamāraddhaṃ .Tattha sattā pāṇā bhūtāti sabbānetāni puggalavevacanāneva .
Sabbe sattātiādi attānaṃ upamaṃ katvā sabbasattesu anodhiso mettāpharaṇadassanaṃ .Bhadrāni passantūti bhadrāni ārammaṇāni passantu .Mā kañci pāpamāgamāti kañci sattaṃ pāpakaṃ lāmakaṃ mā āgacchatu .
Tattha mā kañci pāpamāgamāti kañci sattaṃ lāmakaṃ dukkhahetu , dukkhañca mā āgacchatu .
Appamāṇo buddhoti ettha buddhoti buddhaguṇā veditabbā , te hi appamāṇā nāma .
Evaṃ mettāya attaguttiṃ dassetvā idāni ratanattayānussaraṇena dassetuṃ ‘‘ appamāṇo ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha pamāṇakaradhammā akusalā , tabbipākā ca pamāṇā , tappaṭipakkhā sīlādayo guṇā , tabbipākā ca lokiyalokuttaraphalāni appamāṇā , te assa atthīti appamāṇo , appamāṇā vā aparimeyyaguṇā assātipi appamāṇo .
Sesadvayesupi eseva nayo , pamāṇavantānīti guṇappamāṇena yuttāni .Pamāṇavantānīti yathāvuttapamāṇakaradhammayuttāni .
Ahivicchikāti sarīsapānaññeva pabhedadassanaṃ .
Uṇṇanābhīti lomasanābhiko makkaṭako .Uṇṇanābhīti lomasanābhiko makkaṭo .Sarabūti gharagoḷikā .
Sarabūti gehagoḷikā .Sā kira setā savisā hoti .Sarabūti gharagoḷikā .
Katā me rakkhā kataṃ me parittan ti mayā ettakassa janassa rakkhā ca parittāṇañca kataṃ .Paṭikkamantu bhūtānīti sabbepi me kataparittāṇā sattā apagacchantu , mā maṃ viheṭhayiṃsūti attho .
Paṭikkamantūti apagacchantu , mā maṃ vihesayiṃsūti attho .
Sohan ti yassa me etehi mettaṃ , sohaṃ namo karomi bhagavatoti sambandho .Sohan ti yassa mama etehi sabbehipi mettaṃ , so ahaṃ bhagavato namo karomi , vipassīādīnañca sattannaṃ sammāsambuddhānaṃ namo karomīti sambandho .Sohaṃ namoti ettha ‘‘ karomī ’’ ti pāṭhaseso .Yasmā mayā mettādīhi tumhākañca mayhañca rakkhā katā , yasmā ca sohaṃ bhagavato namo karomi , vipassīādīnaṃ sattannampi namo karomi , tasmā paṭikkamantu bhūtānīti yojanā .
Aññamhi … pe … chetabbamhīti rāgānusaye .Aññamhi chetabbamhīti rāgānusayaṃ sandhāya vadati .Aññamhīti
V2.218 kāmarāge asubhamanasikārādinā chetabbeti attho . 251. Na bhikkhave attano aṅgajātan ti aṅgajātaṃ chindantasseva thullaccayaṃ .Aññaṃ pana kaṇṇanāsāaṅguliādiṃ yaṃkiñci chindantassa tādisaṃ vā dukkhaṃ uppādentassa dukkaṭaṃ .Ahikīṭadaṭṭhādīsu pana aññaābādhapaccayā vā lohitaṃ vā mocentassa chindantassa vā anāpatti .
Ekabhājaneti ettha sace eko bhikkhu bhājanato phalaṃ vā pūvaṃ vā gahetvā gacchati , tasmiṃ apagate itarassa sesakaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati .Itarassāpi tasmiṃ khīṇe puna gahetuṃ vaṭṭati .
285. Kalyāṇavākkaraṇāti madhurasaddā . 285. Kalyāṇavākkaraṇāti ettha kariyati uccāriyatīti karaṇo , saddo , vācāyeva karaṇo vākkaraṇo , kalyāṇo vākkaraṇo etesanti kalyāṇavākkaraṇāti dassento āha ‘‘ madhurasaddā ’’ ti .
285. Pāḷiyaṃ sakāya niruttiyā buddhavacanaṃ dūsentīti māgadhabhāsāya sabbesaṃ vattuṃ sukaratāya hīnajaccāpi uggaṇhantā dūsentīti attho .
Chandaso āropemāti vedaṃ viya sakkatabhāsāya vācanāmaggaṃ āropema .
Sakāya niruttiyāti ettha sakā nirutti nāma sammāsambuddhena vuttappakāro māgadhiko vohāro .