Issues
Select Version
Ekakanipātapāḷi
  • 1. Rūpādivaggo
  • 2. Nīvaraṇappahānavaggo
  • 3. Akammaniyavaggo
  • 4. Adantavaggo
  • 5. Paṇihitaacchavaggo
  • 6. Accharāsaṅghātavaggo
  • 7. Vīriyārambhādivaggo
  • 8. Kalyāṇamittādivaggo
  • 9. Pamādādivaggo
  • 10. Dutiyapamādādivaggo
  • 11. Adhammavaggo
  • 12. Anāpattivaggo
  • 13. Ekapuggalavaggo
  • 14. Etadaggavaggo
  • 1. Paṭhamavaggo
  • 2. Dutiyavaggo
  • 3. Tatiyavaggo
  • 4. Catutthavaggo
  • 5. Pañcamavaggo
  • 6. Chaṭṭhavaggo
  • 7. Sattamavaggo
  • 15. Aṭṭhānapāḷi
  • 1. Paṭhamavaggo
  • 2. Dutiyavaggo
  • 3. Tatiyavaggo
  • 16. Ekadhammapāḷi
  • 1. Paṭhamavaggo
  • 2. Dutiyavaggo
  • 3. Tatiyavaggo
  • 4. Catutthavaggo
  • 17. Pasādakaradhammavaggo
  • 18. Aparaaccharāsaṅghātavaggo
  • 19. Kāyagatāsativaggo
  • 20. Amatavaggo
Ekakanipātapāḷi
  • 1. Rūpādivaggo
  • 2. Nīvaraṇappahānavaggo
  • 3. Akammaniyavaggo
  • 4. Adantavaggo
  • 5. Paṇihitaacchavaggo
  • 6. Accharāsaṅghātavaggo
  • 7. Vīriyārambhādivaggo
  • 8. Kalyāṇamittādivaggo
  • 9. Pamādādivaggo
  • 10. Dutiyapamādādivaggo
  • 11. Adhammavaggo
  • 12. Anāpattivaggo
  • 13. Ekapuggalavaggo
  • 14. Etadaggavaggo
  • 1. Paṭhamavaggo
  • 2. Dutiyavaggo
  • 3. Tatiyavaggo
  • 4. Catutthavaggo
  • 5. Pañcamavaggo
  • 6. Chaṭṭhavaggo
  • 7. Sattamavaggo
  • 15. Aṭṭhānapāḷi
  • 1. Paṭhamavaggo
  • 2. Dutiyavaggo
  • 3. Tatiyavaggo
  • 16. Ekadhammapāḷi
  • 1. Paṭhamavaggo
  • 2. Dutiyavaggo
  • 3. Tatiyavaggo
  • 4. Catutthavaggo
  • 17. Pasādakaradhammavaggo
  • 18. Aparaaccharāsaṅghātavaggo
  • 19. Kāyagatāsativaggo
  • 20. Amatavaggo

15. Aṭṭhānapāḷi

Author: 注释—善巧 @ 小僧善巧

277. Ekissā lokadhātuyāti dasasahassilokadhātuyā .Tīṇi hi khettāni jātikhettaṃ , āṇākhettaṃ visayakhettanti .Tattha jātikhettaṃ nāma dasasahassī lokadhātu .Sā hi tathāgatassa mātukucchismiṃ okkamanakāle nikkhamanakāle sambodhikāle dhammacakkappavattane āyusaṅkhāravossajjane parinibbāne ca kampati .Koṭisatasahassacakkavāḷaṃ pana āṇākhettaṃ nāma .Āṭānāṭiyaparittamoraparittadhajaggaparittaratanaparittādīnañhi ettha āṇā pavattati .Visayakhettassa pana parimāṇaṃ natthi .Buddhānañhi ‘‘ yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ ñeyyaṃ , yāvatakaṃ ñeyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ , ñāṇapariyantikaṃ ñeyyaṃ , ñeyyapariyantikaṃ ñāṇan ’’ ti ( mahāni .69; cūḷani . mogharājamāṇavapucchāniddeso 85; paṭi . ma .3.5) vacanato avisayo nāma natthi .ImesuP2.10 pana tīsu khettesu ṭhapetvā imaṃ cakkavāḷaṃ aññasmiṃ cakkavāḷe buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi , na uppajjantīti pana atthi .Tīṇi hi piṭakāni – vinayapiṭakaṃ , suttantapiṭakaṃ , abhidhammapiṭakaṃ .Tisso saṅgītiyo – mahākassapattherassa saṅgīti , yasattherassa saṅgīti , moggaliputtattherassa saṅgīti .Imā tisso saṅgītiyo āruḷhe tepiṭake buddhavacane imaṃ cakkavāḷaṃ muñcitvā aññattha buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi , na uppajjantīti pana atthi . Apubbaṃ acariman ti apure apacchā , ekato na uppajjanti .Pure vā pacchā vā uppajjantīti vuttaṃ hoti .Tattha bodhipallaṅke ‘‘ bodhiṃ appatvā na uṭṭhahissāmī ’’ ti nisinnakālatoV1.344 paṭṭhāya yāva mātukucchismiṃ paṭisandhiggahaṇaṃ , tāva pubbeti na veditabbaṃ .Bodhisattassa hi paṭisandhikkhaṇe dasasahassacakkavāḷakampaneneva khettapariggaho kato , etthantare aññassa buddhassa uppatti nivāritāva hoti .Parinibbānato paṭṭhāya yāva sāsapamattāpi dhātu tiṭṭhati , tāva pacchāti na veditabbaṃ .Dhātūsu hi ṭhitāsu buddhā ṭhitāva honti .Tasmā etthantare aññassa buddhassa uppatti nivāritāva hoti .Dhātuparinibbāne pana jāte aññassa buddhassa uppatti na nivāritā . KasmāM1.359 pana apubbaṃ acarimaṃ na uppajjantīti ?Anacchariyattā .Buddhā hi acchariyamanussā .Yathāha –‘‘ ekapuggalo , bhikkhave , loke uppajjamāno uppajjati acchariyamanusso .Katamo ekapuggalo ?Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ’’ ti ( a . ni .1.172).Yadi ca dve vā cattāro vā aṭṭha vā soḷasa vā ekato uppajjeyyuṃ , anacchariyā bhaveyyuṃ .Ekasmiñhi vihāre dvinnaṃ cetiyānampi lābhasakkāro uḷārā na honti , bhikkhūpi bahutāya anacchariyā jātā , evaṃ buddhāpi bhaveyyuṃ .Tasmā na uppajjanti .DesanāyaP2.11 ca visesābhāvato .Yañhi satipaṭṭhānādikaṃ dhammaṃ eko deseti , aññena uppajjitvāpi sova dhammo desetabbo siyā .Tato anacchariyo siyā .Ekasmiṃ pana dhammaṃ desente desanāpi acchariyāva hoti . Vivādabhāvato ca .Bahūsu ca buddhesu uppannesu bahūnaṃ ācariyānaṃ antevāsikā viya ‘‘ amhākaṃ buddho pāsādiko , amhākaṃ buddho madhurassaro lābhī puññavā ’’ ti vivadeyyuṃ , tasmāpi evaṃ na uppajjanti .Apicetaṃ kāraṇaṃ milindaraññā puṭṭhena nāgasenattherena vitthāritameva .Vuttañhi tattha ( mi . pa .5.1.1)–‘‘ Bhante , nāgasena , bhāsitampi hetaṃ bhagavatā –‘ aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso , yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃV1.345 , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti .Desentā ca , bhante nāgasena , sabbepi tathāgatā sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme desenti , kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti , sikkhāpentā ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti , anusāsamānā ca appamādapaṭipattiyaṃ anusāsanti .Yadi , bhante nāgasena , sabbesampi tathāgatānaṃ eko uddeso ekā kathā ekā sikkhā ekā anusiṭṭhi , kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe na uppajjanti .Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṃ loko obhāsajāto , yadi dutiyopi buddho bhaveyya , dvinnaṃ pabhāya ayaṃ loko bhiyyosomattāya obhāsajāto bhaveyya .Ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṃ ovadeyyuṃ , anusāsamānā caM1.360 sukhaṃ anusāseyyuṃ .Tattha me kāraṇaṃ desehi , yathāhaṃ nissaṃsayo bhaveyyanti ’’.‘‘ Ayaṃ , mahārāja , dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī , ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti .Yadi dutiyo buddho uppajjeyya , nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya , caleyya kampeyya nameyyaP2.12 onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya , na ṭhānamupagaccheyya .‘‘ Yathā , mahārāja , nāvā ekapurisasandhāraṇī bhaveyya .Ekasmiṃ purise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā bhaveyya .Atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena , so taṃ nāvaṃ abhiruheyya .Api nu sā , mahārāja , nāvā dvinnampi dhāreyyāti ?Na hi , bhante , caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya , na ṭhānamupagaccheyya , osīdeyya udaketi .Evameva kho , mahārāja , ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī , ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti , yadi dutiyo buddho uppajjeyya , nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya , caleyya … pe … na ṭhānamupagaccheyya .‘‘ Yathā vā pana , mahārāja , puriso yāvadatthaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya chādentaṃ yāva kaṇṭhamabhipūrayitvā .So dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandikato anonamitadaṇḍajāto punadeva tattakaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya .Api nu kho so , mahārāja , puriso sukhito bhaveyyāti ?Na hi , bhante , sakiṃbhuttova mareyyāti .Evameva kho , mahārāja , ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī … pe … na ṭhānamupagaccheyyāti .‘‘ KiṃV1.346 nu kho , bhante nāgasena , atidhammabhārena pathavi calatīti ?Idha , mahārāja , dve sakaṭā ratanaparipūritā bhaveyyuṃ yāva mukhasamā .Ekasmā sakaṭato ratanaṃ gahetvā ekasmiṃ sakaṭe ākireyyuṃ , api nu taṃ , mahārāja , sakaṭaṃ dvinnampi sakaṭānaṃ ratanaṃ dhāreyyāti ?Na hi , bhante , nābhipi tassa phaleyya , arāpi tassa bhijjeyyuṃ , nemīpi tassa opateyyuṃ , akkhopi tassa bhijjeyyāti .Kiṃ nu kho , mahārāja , atiratanabhārena sakaṭaṃ bhijjatītiP2.13 ?Āma , bhanteti .Evameva kho , mahārāja , atidhammabhārena pathavī calatīti .‘‘ ApiM1.361 ca , mahārāja , imaṃ kāraṇaṃ buddhabalaparidīpanāya osāritaṃ .Aññampi tattha abhirūpaṃ kāraṇaṃ suṇohi , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe na uppajjanti .Yadi , mahārāja , dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ , parisāya vivādo uppajjeyya ,‘ tumhākaṃ buddho , amhākaṃ buddho ’ ti ubhatopakkhajātā bhaveyyuṃ .Yathā , mahārāja , dvinnaṃ balavāmaccānaṃ parisāya vivādo uppajjati ,‘ tumhākaṃ amacco amhākaṃ amacco ’ ti ubhatopakkhajātā honti .Evameva kho , mahārāja , yadi dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ , parisāya vivādo uppajjeyya ,‘ tumhākaṃ buddho , amhākaṃ buddho ’ ti ubhatopakkhajātā bhaveyyuṃ .Idaṃ paṭhamaṃ kāraṇaṃ suṇohi , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe na uppajjanti .‘‘ Aparampi , mahārāja , uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe na uppajjanti .Yadi , mahārāja , dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ , aggo buddhoti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya .Jeṭṭho buddhoti … pe … seṭṭho buddhoti .Visiṭṭho buddhoti , uttamo buddhoti , pavaro buddhoti , asamo buddhoti , asamasamo buddhoti , appaṭisamo buddhoti , appaṭibhāgo buddhoti , appaṭipuggalo buddhoti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya .Imampi kho tvaṃ , mahārāja , kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe na uppajjanti .‘‘ Apica , mahārāja , buddhānaṃ bhagavantānaṃ sabhāvapakatikā esā , yaṃ ekoyeva buddho loke uppajjati .Kasmā ?Kāraṇamahantattā sabbaññubuddhaguṇānaṃ .Aññampi , mahārāja , yaṃ mahantaṃ hoti , taṃ ekaṃyeva hoti .Pathavī , mahārāja , mahantī , sā ekāyeva .SāgaroP2.14 mahanto , so ekoyeva .Sineru girirāja mahanto , so ekoyeva .Ākāso mahanto , so ekoyevaV1.347 .Sakko mahanto , so ekoyeva .Brahmā mahanto , so ekoyeva .Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho mahanto , so ekoyeva .Yattha te uppajjanti , tattha aññesaṃ okāso na hoti .Tasmā tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ekoyeva loke uppajjatīti .Sukathito , bhante nāgasena , pañho opammehi kāraṇehī ’’ ti . EkissāM1.362 lokadhātuyāti ekasmiṃ cakkavāḷe .Heṭṭhā imināva padena dasa cakkavāḷasahassāni gahitāni , tānipi ekacakkavāḷeneva paricchindituṃ vaṭṭanti .Buddhā hi uppajjamānā imasmiṃyeva cakkavāḷe uppajjanti , uppajjanaṭṭhāne pana vārite ito aññesu cakkavāḷesu na uppajjantīti vāritameva hoti .