1. Paccayapariggahapariyosānā ñātapariññāti paccayadīpakena mūlayamakena ñātapariññaṃ
V0.152 , khandhādīsu tīraṇabāhullato khandhādiyamakehi tīraṇapariññañca vibhāvetvā anusayapahānantā pahānapariññāti pahātabbamuddhabhūtehi anusayehi pahānapariññaṃ vibhāvetuṃ anusayayamakaṃ āraddhaṃ .Labbhamānavasenāti anusayabhāvena labbhamānānaṃ vasenāti attho .Tīhākārehi anusayānaṃ gāhāpanaṃ tesu tathā aggahitesu anusayavārādipāḷiyā duravabodhattā .Ayaṃ panettha purimesūti etesu sānusayavārādīsu purimesūti attho .Atthavisesābhāvato ‘‘ kāmadhātuṃ vā pana upapajjantassa kāmadhātuyā cutassa , rūpadhātuṃ vā pana upapajjantassa kāmadhātuyā cutassā ’’ ti evamādīhi avuccamāne kathamayaṃ yamakadesanā siyāti ?Nāyaṃ yamakadesanā , purimavārehi pana yamakavasena desitānaṃ anusayānaṃ cutiupapattivasena anusayaṭṭhānaparicchedadassanaṃ .Yamakadesanābāhullato pana sabbavārasamudāyassa anusayayamakanti nāmaṃ daṭṭhabbaṃ .Atha vā paṭilomapucchāpi atthavasena labbhanti , atthavisesābhāvato pana na vuttāti labbhamānatāvasena etissāpi desanāya yamakadesanatā veditabbā .
Anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjantīti etena kāraṇalābhe uppattiarahataṃ dasseti .Appahīnā hi anusayā kāraṇalābhe sati uppajjanti .Yāva ca maggena tesaṃ anuppattiarahatā na katā hoti , tāva
M0.142 te evaṃpakārā evāti ‘‘ anusayā ’’ ti vuccanti .So evaṃpakāro uppajjati-saddena gahito , na khandhayamakādīsu viya uppajjamānatā .Teneva ‘‘ yassa kāmarāgānusayo uppajjati , tassa paṭighānusayo uppajjatīti ?Āmantā ’’ tiādinā uppajjanavāro anusayavārena ninnānākaraṇo vibhatto .Anurūpaṃ kāraṇaṃ pana labhitvā ye uppajjiṃsu uppajjamānā ca , tepi appahīnaṭṭhena thāmagatā ahesuṃ bhavanti ca .Uppattiarahatāya eva ca te uppajjiṃsu uppajjanti ca , na ca atītānāgatapaccuppannato aññe uppattiarahā nāma atthi , tasmā sabbe atītānāgatapaccuppannā kāmarāgādayo ‘‘ anusayā ’’ ti vuccanti .Appahīnaṭṭheneva hi anusayā , appahīnā ca atītādayo eva , maggassa pana tādisānaṃ anuppattiarahatāpādanena anusayappahānaṃ hotīti .Appahīnākāro nāma dhammākāro , na dhammo , dhammo eva ca uppajjatīti iminā adhippāyenāha ‘‘ appahīnākāro ca uppajjatīti vattuṃ na yujjatī ’’ ti .
Sattānusayāti ettha yadi appahīnaṭṭhena santāne anusentīti anusayā , atha kasmā satteva vuttā , nanu sattānusayato aññesampi kilesānaṃ appahīnattā anusayabhāvo āpajjatīti ce ?Nāpajjati , appahīnamattasseva anusayabhāvassa avuttattā .Vuttañhi
V0.153 ‘‘ anusayoti pana appahīnaṭṭhena thāmagatakileso vuccatī ’’ ti ( yama . aṭṭha . anusayayamaka 1), tasmā appahīnaṭṭhena thāmagato kilesoyeva anusayo nāmāti yuttaṃ .Thāmagatanti ca aññehi asādhāraṇo sabhāvo daṭṭhabbo .Tathā hi dhammasabhāvabodhinā tathāgatena imeyeva ‘‘ anusayā ’’ ti vuttā .Thāmagatoti anusayasamaṅgīti attho .Anusayauppajjanavārānaṃ samānagatikattā yathā ‘‘ anusetī ’’ ti vacanaṃ appahīnākāradīpakaṃ , evaṃ ‘‘ uppajjatī ’’ ti vacanaṃ siyāti uppajjanavārena ‘‘ uppajjatī ’’ ti vacanassa avuttatā sakkā vattunti ce ?Taṃ na , vacanatthavisesena taṃdvayassa vuttattā .‘‘ Anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjatī ’’ ti hi etasmiṃ atthe avisiṭṭhepi ‘‘ anusetī ’’ ti vacanaṃ santāne anusayitataṃ thāmagatabhāvaṃ dīpeti .Yadi tameva ‘‘ uppajjatī ’’ ti vacanaṃ dīpeyya , kassaci visesassa abhāvā uppajjanavāro na vattabbo siyā ,‘‘ uppajjatī ’’ ti vacanaṃ pana uppattiyoggaṃ dīpeti .Kasmā ?Uppajjanavārena uppattiyoggassa
M0.143 dassitattā , anusayasaddassa sabbadā vijjamānānaṃ aparinipphannasayanatthatāya nivāraṇatthaṃ uppattiarahatāya thāmagatabhāvasaṅkhātassa yathādhippetasayanatthassa dassanatthaṃ ‘‘ anusentīti anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjantī ’’ ti yaṃ uppattiyoggavacanaṃ vuttaṃ , taṃ suvuttamevāti adhippāyo .Tampi suvuttameva iminā tantippamāṇenāti sambandho .Tantittayenapi hi cittasampayuttatā dīpitā hoti .