Sīlasaṃkilesavodānavaṇṇanā
21. Saṃkilissati
M1.83V1.77 tenāti saṃkileso .Ko pana soti āha ‘‘ khaṇḍādibhāvo sīlassa saṃkileso ’’ ti .Vodāyati visujjhati etenāti vodānaṃ , akhaṇḍādibhāvo .
Lābhayasādīti ādi -saddena ñātiaṅgajīvitādīnaṃ saṅgaho .
Sattasu āpattikkhandhesu ādimhi vā ante vā vemajjheti ca idaṃ tesaṃ uddesādipāḷivasena vuttaṃ .Na hi añño koci āpattikkhandhānaṃ anukkamo atthi .Khaṇḍan ti khaṇḍavantaṃ , khaṇḍitaṃ vā .Pariyante chinnasāṭako viyāti vatthante , dasante vā chinnavatthaṃ viya .
Chiddan ti etthāpi eseva nayo .
Evan ti idāni vuccamānākārena .Methunasaṃyogavasenāti rāgapariyuṭṭhānena sadisabhāvāpattiyā mithunānaṃ idanti methunaṃ , nibandhanaṃ .Methunavasena samāyogo methunasaṃyogo .Idha pana methunasaṃyogo viyāti methunasaṃyogo , tassa vasena .
Idhāti imasmiṃ loke .Ekaccoti eko .Samaṇo vā brāhmaṇo vāti pabbajjāmattena samaṇo vā jātimattena brāhmaṇo vā .Dvayaṃdvayasamāpattin ti dvīhi dvīhi samāpajjitabbaṃ , methunanti attho .Na heva kho samāpajjatīti sambandho .Ucchādanaṃ ubbattanaṃ .Sambāhanaṃ parimaddanaṃ .Sādiyatīti adhivāseti .Tadassādetīti taṃ ucchādanādiṃ abhiramati .Nikāmetīti icchati .Vittin ti tuṭṭhiṃ .Idampi khoti ettha idan ti yathāvuttaṃ sādiyanādiṃ khaṇḍabhāvādivasena ekaṃ katvā vuttaṃ .Pi -saddo vakkhamānaṃ upādāya samuccayattho .Kho -saddo avadhāraṇattho .Idaṃ vuttaṃ hoti – yadetaṃ brahmacārīpaṭiññassa asatipi dvayaṃdvayasamāpattiyaṃ mātugāmassa ucchādananhāpanasambāhanasādiyanādi , idampi ekaṃsena tassa brahmacariyassa khaṇḍādibhāvāpādanato khaṇḍampi chiddampi sabalampi kammāsampīti .Evaṃ pana khaṇḍādibhāvāpattiyā so aparisuddhaṃ brahmacariyaṃ carati , na parisuddhaṃ , saṃyutto methunasaṃyogena , na visaṃyutto .
Tato cassa na jātiādīhi parimuttīti dassento ‘‘ ayaṃ vuccatī ’’ tiādimāha .
Sañjagghatīti kilesavasena mahāhasitaṃ hasati .Saṃkīḷatīti kāyasaṃsaggavasena kīḷati .Saṃkelāyatīti sabbaso mātugāmaṃ kelāyanto
M1.84 viharati .Cakkhunāti attano cakkhunā .Cakkhun ti mātugāmassa cakkhuṃ .Upanijjhāyatīti upecca nijjhāyati oloketi .
Tirokuṭṭāti kuṭṭassa
V1.78 parato .Tathā tiropākārā .Mattikāmayā bhitti kuṭṭaṃ , iṭṭhakāmayā pākāroti vadanti .Yā kāci vā bhitti porisato diyaḍḍharatanuccappamāṇā kuṭṭaṃ , kuṭṭato adhiko pākāro .Assāti brahmacārīpaṭiññassa .
Pubbeti vatasamādānato pubbe .
Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi .Samappitan ti suṭṭhu appitaṃ sahitaṃ .Samaṅgībhūtan ti samannāgataṃ .Paricārayamānan ti kīḷantaṃ , upaṭṭhahiyamānaṃ vā .
Paṇidhāyāti patthetvā .Sīlenātiādīsu yamaniyamādisamādānavasena sīlaṃ .Avītikkamavasena vataṃ .Ubhayampi sīlaṃ .Dukkaracariyavasena pavattitaṃ vataṃ .Taṃtaṃakiccasammatato vā nivattilakkhaṇaṃ sīlaṃ .Taṃtaṃsamādānavato vesabhojanakiccakaraṇādivisesapaṭipatti vataṃ .Sabbathāpi dukkaracariyā tapo .Methunavirati brahmacariyaṃ .
Sabbasoti anavasesato , sabbesaṃ vā .Abhedenāti avītikkamena .Aparāya ca pāpadhammānaṃ anuppattiyā , guṇānaṃ uppattiyā saṅgahitoti yojanā .Tattha kujjhanalakkhaṇo kodho .Upanandhanalakkhaṇo upanāho .Paresaṃ guṇamakkhanalakkhaṇo makkho .Yugaggāhalakkhaṇo paḷāso .Parasampattiusūyanalakkhaṇā issā .Attasampattinigūhanalakkhaṇaṃ macchariyaṃ .Santadosapaṭicchādanalakkhaṇā māyā .Asantaguṇasambhāvanalakkhaṇaṃ sāṭheyyaṃ .Cittassa thaddhabhāvalakkhaṇo thambho .Karaṇuttariyalakkhaṇo sārambho .Unnatilakkhaṇo māno .Abbhunnatilakkhaṇo atimāno .Majjanalakkhaṇo mado .Cittavosaggalakkhaṇo pamādo .Ādi -saddena lobhamohaviparītamanasikārādīnaṃ saṅgaho .
Idāni ‘‘ akhaṇḍādibhāvo panā ’’ tiādinā vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘ yāni hī ’’ tiādimāha .Tattha anupahatānīti anupaddutāni .
Vivaṭṭūpanissayatāya taṇhādāsabyato mocanena bhujissabhāvakaraṇaṃ .Aviññūnaṃ appamāṇattā vuttaṃ ‘‘ viññūhi pasatthattā ’’ ti .Samādhisaṃvattanaṃ vā etesaṃ payojanaṃ , samādhisaṃvattane vā niyuttānīti samādhisaṃvattanikāni .
Niddānena sassasampatti viya paṭipakkhavigamena sīlasampadā , sā ca tattha
M1.85 sati dosadassaneti āha ‘‘ sīlavipattiyā ca ādīnavadassanenā ’’ ti .Nisammakārīnaṃ payojanagarukatāya diṭṭhaguṇeyeva sammāpaṭipattīti vuttaṃ ‘‘ sīlasampattiyā ca ānisaṃsadassanenā ’’ ti .Tattha
V1.79 sīlavipattiyā ādīnavo sīlasampadāya heṭṭhā dassitaānisaṃsapaṭipakkhato veditabbo , taṃ suviññeyyanti avitthāretvā pakārantarehi dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ ti āraddhaṃ .Tattha yathā sīlasampadā sattānaṃ manuññabhāvakāraṇaṃ , evaṃ sīlavipatti amanuññabhāvakāraṇanti āha ‘‘ dussīlo … pe … devamanussānan ’’ ti .Ananusāsanīyo jigucchitabbato .Dukkhitoti sañjātadukkho .Vippaṭisārīti ‘‘ akataṃ vata me kalyāṇan ’’ tiādinā paccānutāpī .Dubbaṇṇoti guṇavaṇṇena , kāyavaṇṇena ca virahito .Assāti dussīlassa .Samphassitānaṃ dukkho dukkhāvaho samphasso etassāti dukkhasamphasso .
Guṇānubhāvābhāvato appaṃ agghatīti appaggho .
Anekavassagaṇikagūthakūpo viyāti anekavassasamūhe sañcitukkārāvāṭo viya .Dubbisodhano sodhetuṃ asakkuṇeyyo .
Chavālātaṃ chavaḍāhe santajjanummukkaṃ .Ubhato paribāhiroti sāmaññato , gihibhogato ca parihīno .
Sabbesaṃ verī , sabbe vā verī etassāti sabbaverī , so eva sabbaveriko , puriso .
Saṃvāsaṃ nārahatīti asaṃvāsāraho .
Saddhammeti paṭipattisaddhamme , paṭivedhasaddhamme ca .
‘‘ Aggikkhandhapariyāye vuttadukkhabhāgitāyā ’’ ti saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ dussīlānañhī ’’ tiādi āraddhaṃ .Pañcakāmaguṇaparibhogasukhe , parehi kayiramānavandanamānanādisukhe ca assādena gadhitacittā pañcakāma … pe … gadhitacittā , tesaṃ .Te yathāvuttasukhassādā paccayā etassāti tappaccayaṃ .Dukkhanti sambandho .
Passatha noti passatha nu , api passatha .Mahantan ti vipulaṃ .Aggikkhandhan ti aggisamūhaṃ .Ādittan ti padittaṃ .Sampajjalitan ti samantato pajjalitaṃ acchivipphuliṅgāni muccantaṃ .Sajotibhūtan ti sapabhaṃ samantato uṭṭhitāhi jālāhi ekappabhāsamudayabhūtaṃ .
Taṃ kiṃ maññathāti taṃ idāni mayā vuccamānamatthaṃ kiṃ maññathāti anumatigahaṇatthaṃ pucchati .Āliṅgetvāti upagūhitvā .Upanisīdeyyāti teneva āliṅganena upecca nisīdeyya .
Yadatthamettha satthā aggikkhandhāliṅganaṃ , kaññāliṅganañca ānesi , tamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ ārocayāmī ’’ tiādimāha
M1.86 .Tattha ārocayāmīti āmantemi .Voti tumhe .Paṭivedayāmīti pabodhemi .Dussīlassāti nissīlassa sīlavirahitassa .Pāpadhammassāti dussīlattā eva hīnajjhāsayatāya lāmakasabhāvassa .Asucisaṅkassarasamācārassāti aparisuddhakāyasamācārāditāya asucissa hutvā saṅkāya saritabbasamācārassa .Dussīlo hi kiñcideva asāruppaṃ disvā ‘‘ idaṃV1.80 asukena kataṃ bhavissatī ’’ ti paresaṃ āsaṅkanīyova hoti , kenacideva vā karaṇīyena mantayante bhikkhū disvā ‘‘ kacci nu kho ime mayā kataṃ kammaṃ jānitvā mantentī ’’ ti attanoyeva saṅkāya saritabbasamācāroti .Paṭicchannakammantassāti lajjitabbatāya paṭicchādetabbakammantassa .Assamaṇassāti na samaṇassa .Salākaggahaṇādīsu ‘‘ ahampi samaṇo ’’ ti micchāpaṭiññāya samaṇapaṭiññassa .Aseṭṭhacāritāya abrahmacārissa .Uposathādīsu ‘‘ ahampi brahmacārī ’’ ti micchāpaṭiññāya brahmacāripaṭiññassa .Pūtinā kammena sīlavipattiyā anto anupaviṭṭhattā antopūtikassa .Chahi dvārehi rāgādikilesānuvassanena tintattā avassutassa .Sañjātarāgādikacavarattā , sīlavantehi chaḍḍetabbattā ca kasambujātassa .Aggikkhandhūpamāya hīnūpamabhūtāyāti attho .Tenāha bhagavā –‘‘ etadeva tassa varan ’’ ti .Bhagavā dukkhaṃ dassetvā dukkhaṃ dassetīti sambandho .
Vāḷarajjuyāti vāḷehi katarajjuyā .Sā hi kharatarā hoti .Ghaṃseyyāti padhaṃsanavasena ghaṃseyya .
Teladhotāyāti telena nisitāya .Paccorasmin ti patiurasmiṃ urābhimukhaṃ , uramajjheti adhippāyo .
Ayosaṅkunāti saṇḍāsena .
Pheṇuddehakan ti pheṇaṃ uddehetvā , anekavāraṃ pheṇaṃ uṭṭhapetvāti attho .
Aggikkhandhāliṅganadukkhatopi adhimattadukkhatāya kaṭukabhūtaṃ dukkhaṃ phalaṃ etassāti aggikkhandhāliṅganadukkhādhikadukkhakaṭukaphalaṃ .
Kāmasukhaṃ avijahato bhinnasīlassa dussīlassa kuto tassa sukhaṃ natthevāti adhippāyo .
Sādaneti sādiyane .Yan ti añjalikammasādanaṃ .
Asīlinoti dussīlassa .
Upahatan ti sīlabyasanena upaddutaṃ .Khatan ti kusalamūlānaṃ khaṇanena khataṃ , khaṇitaṃ vā guṇaṃ sarīreti adhippāyo .
Sabbabhayehīti attānuvādādisabbabhayehi .Upacārajjhānaṃ upādāya sabbehi adhigamasukhehi .
Vuttappakāraviparītatoti
M1.87 sīlavipattiyaṃ vuttākārapaṭipakkhato ‘‘ manāpo hoti devamanussānan ’’ tiādinā .Kāyagandhopi pāmojjaṃ , sīlavantassa bhikkhuno .
Karoti api devānan ti ettha ‘‘ gandho isīnaṃ ciradikkhitānan ’’ tiādikā ( jā .2.17.55) gāthā vitthāretabbā .
Avighātīti appaṭighātī .
Vadhabandhādiparikilesā diṭṭhadhammikā āsavā upaddavā .
Samparāyikadukkhānaṃ mūlaṃ nāma dussīlyaṃ .
Antamatikkantaṃ accantaṃ , accantaṃ santā accantasantā
V1.81 kilesapariḷāhasaṅkhātadarathānaṃ abhāvena sabbadā santā .Ubbijjitvāti ñāṇutrāsena uttasitvā .
Vodāpetabban ti visodhetabbaṃ .
Sīlaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti paṭhamaparicchedavaṇṇanā .