1. Piṭakattayaparicchedo
Namassetvāna sambuddhaṃ , aggavaṃsavaraṃvaraṃ ;
Natvāna dhammaṃ buddhajaṃ , saṅghañcāpiniraṅgaṇaṃ .
Ganthavaṃsampi nissāya , ganthavaṃsaṃ pakathissaṃ ;
Tipeṭakasamāhāraṃ , sādhunaṃ jaṅghadāsakaṃ .
Vimatinodanamārambhaṃ , taṃ me suṇātha sādhavo ;
Sabbampi buddhavacanaṃ , vimutti ca sahetukaṃ .
Hoti ekavidhaṃyeva , tividhaṃ piṭakena ca ;
Tañca sabbampi kevalaṃ , pañcavidhaṃ nikāyato .
Aṅgato ca navavidhaṃ , dhammakkhandhagaṇanato ;
Caturāsīti sahassa , dhammakkhandhapabhedananti .
Kathaṃ piṭakato piṭakañhi tividhaṃ hoti ?
Vinayapiṭakaṃ , abhidhammapiṭakaṃ suttantapiṭakanti .
Tattha katamaṃ vinaya piṭakaṃ ?
Pārājikakaṇḍaṃ , pācittiyakaṇḍaṃ , mahāvaggakaṇḍaṃ , cullavaggakaṇḍaṃ , parivārakaṇḍanti .
Imāni kaṇḍāni vinayapiṭakaṃ nāma .
Katamaṃ abhidhammapiṭakaṃ ?
Dhammasaṅgaṇī-pakaraṇaṃ , vibhaṅga-pakaraṇaṃ , dhātukathā-pakaraṇaṃ , puggalapaññatti-pakaraṇaṃ , kathāvatthu-pakaraṇaṃ , yamaka-pakaraṇaṃ , paṭṭhāna-pakaraṇanti .
Imāni satta pakaraṇāni abhidhammapiṭakaṃ nāma .
Katamaṃ suttantapiṭakaṃ ?
Sīlakkhandhavaggādikaṃ , avasesaṃ buddhavacanaṃ suttantapiṭakaṃ nāma .
Kathaṃ nikāyato ?
Nikāyā pañca vidhā honti .
Dīghanikāyo , majjhimanikāyo , saṃyuttanikāyo , aṅguttaranikāyo , khuddakanikāyoti .
Tattha katamo dīgha-nikāyo ?
Sīlakkhandhavaggo , mahāvaggo , pāthikavaggoti , ime tayo vaggā dīghanikāyo nāma .
Imesu tīsu vaggesu , catutiṃsa vaggāni ca honti .[ Catutiṃseva suttantā , sīlakkhandhavaggādikā , yassa bhavanti so yeva dīghanikāya nāma hoti .]
Katamo majjhimanikāyo ?
Mūlapaṇṇāso , majjhimapaṇṇāso , uparipaṇṇāsoti , ime tayo paṇṇāsā majjhimanikāyo nāma .
Imesu tīsu paṇṇāsesu dvepaññāsādhika-sutta-satāni honti [ diyaḍḍhasatasuttantā , dvi suttaṃ yassa santiso , majjhimanikāyo nāmo mūlapaṇṇāsamādi hoti .]
Katamo saṃyuttanikāyo ?
Sagāthāvaggo , nidānavaggo , khandhakavaggo , saḷāyatanavaggo , mahāvaggoti , ime pañca vaggā saṃyuttanikāyo nāma .
Imesu pañcasu vaggesu dvāsaṭṭhisuttasattasatādhikasatta-suttasahassāni honti .[ Dvāsaṭṭhi-satta-satāni , sattasahassakāni ca .] Suttāni yassa honti so , sagāthādikavaggako , saṃyuttanikāyo nāmo veditabbo ca viññūnāti .
Katamo aṅguttaranikāyo ?
Ekkanipāto , dukkanipāto , tikkanipāto , catukkanipāto , pañcakanipāto , chakkanipāto , sattakanipāto , aṭṭhakanipāto , navakanipāto , dasakanipāto , ekādasanipātoti , ime ekādasa nipātā aṅguttaranikāyo nāma .
Imesu ekādasa nipātesu satta-paññāsa-pañca-satādhikanava-sutta-sahassāni honti .[ Navasuttasahassāni , pañcasatamattāni ca , sattapaññāsādhikāni , suttāni yassa honti so , aṅguttaranikāyoti , ekkanipātakādikoti .]
Katamo khuddakanikāyo ?
Khuddakapāṭho , dhammapadaṃ , udānaṃ , itivuttakaṃ , suttanipāto , vimānavatthu , petavatthu , therakathā , therīkathā , jātakaṃ , mahāniddeso , paṭisambhidāmaggo , apadānaṃ , buddhavaṃso , cariyāpiṭakaṃ , vinayapiṭakaṃ , abhidhammapiṭakanti .
Imesu sattarasasu ganthesu anekāni sutta-sahassāni honti .[ Anekāni sutta-sahassāni , niddiṭṭhāni mahesinā , nikāye pañcame ime , khuddake iti visuteti .]
Kathaṃ aṅgato aṅgahi nava vidhaṃ hoti ?
Suttaṃ , geyyaṃ , veyyākaraṇaṃ , gāthā , udānaṃ , itivuttakaṃ , jātakaṃ , abbhutadhammaṃ , vedallanti , navappabhedaṃ hoti .
Tattha ubhato vibhaṅganiddesakhandhakaparivārā , suttanipāte , maṅgalasutta , ratanasutta , tuvaṭṭakasuttāni .
Aññampi suttanāmakaṃ tathāgatavacanaṃ , suttanti veditabbaṃ .
Sabbaṃ sagāthakaṃ geyyanti veditabbaṃ .
Visesanasaṃyuttake sakalopi sagāthakavaggo , sakalaṃ abhidhammapiṭakaṃ nigāthakañca suttayañca aññampi aṭṭhahi aṅgehi asaṅgahitaṃ buddhavacanaṃ taṃ veyyākaraṇanti veditabbaṃ .
Dhammapadaṃ , therakathā , therīkathā , suttanipāte , no suttanāmikā suddhikagāthā , gāthāti veditabbā .
Somanassa ñāṇamayikagāthā paṭika-saṃyuttā dve asītisuttantā udānanti veditabbā .
Vuttañhetaṃ bhagavatātiādinayappavattā dasuttarasatasuttantā , itivuttakanti veditabbā .
Apaṇṇakajātakādīni paññāsādikāni .
Pañcajātakasatāni , jātakanti veditabbaṃ .
Cattāro me bhikkhave acchariyā abhūtadhammā , ānandetiādinayappavattā sabbepi acchariya abhūtadhammapaṭisaṃyuttā suttantā abhūtadhammanti veditabbā .
Cullavedalla , mahāvedalla , sammādiṭṭhi , sakkapañha , saṅkhārabhājaniya , mahāpuṇṇamasuttantādayo sabbepi vedañca tuṭṭhiñca laddhā [ puccha ] laddhā pucchitasuttantā , vedallanti veditabbā .
Katamāni caturāsīti dhammakkhandhasahassāni dujānāni , caturāsīti dhammakkhandhasahassāni sace vitthārena kathissaṃ atipapañco bhavissati .
Tasmā naya vasena kathissāmi .
Ekaṃ vatthu , eko dhammakkhandho , ekaṃ nidānaṃ eko dhammakkhandho , ekaṃ pañhā pucchantaṃ eko dhammakkhandho , ekaṃ pañhā visajjanaṃ eko dhammakkhandho , caturāsīti dhammakkhandhasahassāni kena bhāsitāni , kattha bhāsitāni , kadā bhāsitāni , kamārabbha bhāsitāni , kimatthaṃ bhāsitāni , kena dhāritāni , kenābhatāni , kimatthaṃ pariyāpuṇitabbāni .
Tatrāyaṃ visajjanā , kena bhāsitānīti ?
Buddhānu buddhehi bhāsitāni .
Kattha bhāsitānīti ?
Devesu ca mānussesu ca , bhāsitāni .
Kadā bhāsitānīti ?
Bhagavato dharamānakāle ceva pacchimakāle ca bhāsitāni .
Katamārabbha bhāsitānīti ?
Pañcavaggiyādike veneyya bandhave ārabbha bhāsitānīti .
Kimatthaṃ bhāsitānīti ?
Tivajjañca avajjañca ñatvā vajjaṃ pahāya avajje paṭipattitvā nibbānapariyante .
Diṭṭha-dhammikasamparāyikatthe sampāpuṇituṃ .
Kena dhāritānīti ?
Anubuddhehi ceva sissānusissehi ca dhāritāni .
Kenā bhatānīti ?
Ācariya paraṃparehi ābhatāni .
Kimatthaṃ pariyāpuṇitabbānīti ?
Vajjañca avajjañca ñatvā vajjaṃ pahāya avajje paṭipattitvā nibbānapariyante diṭṭhadhammikasamparāyikatthe , saṃpāpuṇituṃ , yadevaṃ tāya nibbānapariyante diṭṭhadhammikasamparāyikatthe sādhikāni honti .
Teva tattha kehi appamattena pariyāpuṇitabbāni dhāretabbāni dhāretabbāni vācetabbāni sajjhāyaṃ kātabbānīti [ iti cullaganthavaṃse piṭakattaya dīpako nāma paṭhamo paricchedo .]