403. Kumbhathenakehīti ettha kumbhe dīpaṃ jāletvā tenālokena thenentīti kumbhathenakāti dassento āha ‘‘ kumbhe dīpaṃ jāletvā ’’ tiādi .
Nāḷimajjhagatan ti sassanāḷassa majjhe gataṃ .Gaṇṭhin ti phaḷuṃ .‘‘ Kaṇḍan ’’ tipi pāṭho , daṇḍanti attho .Yenāti pāṇakena .Ayañhi yaṃsaddo taṃsaddānapekkhoti daṭṭhabbo .
Antorattabhāvoti antolohitabhāvo .
Etamatthan ti etaṃ vakkhamānaṃ atthaṃ .Āḷiyāti āvaraṇāya .Abaddhāyapīti pisaddo anuggahattho , baddhāya pana pagevāti attho .Kiñcīti appamattakaṃ .Yan ti udakaṃ .Tampīti udakampi .Pisaddo abaddhāya ṭhitaṃ kiñci udakaṃ apekkhati .Ye ime garudhammā paññattāti yojanā .
Paṭikaccevāti pageva
M0.537 , paṭhamamevāti attho .Tesūti garudhammesu .Apaññattesu santesupīti yojanā .
403. Bhikkhunikkhandhake
M2.264V2.251 ‘‘ mātugāmassa pabbajitattā ’’ ti idaṃ pañcavassasatato uddhaṃ saddhammassa appavattanakāraṇadassanaṃ .
Tattha mātugāmassa pabbajitattāti idaṃ pañcavassasatato uddhaṃ aṭṭhatvā pañcasuyeva vassasatesu saddhammaṭṭhitiyā kāraṇanidassanaṃ .Paṭhamaṃ vuttan tiādi vuttaṃ , vassasahassameva ṭhassati iti imamatthaṃ dassetīti yojanā .
‘‘ Vassasahassan ’’ ti ca etaṃ vacanaṃ vuttanti
V2.172 sambandho .
Paṭisambhidāpabhedappattakhīṇāsavavaseneva vuttan ti ettha ‘‘ paṭisambhidāpattakhīṇāsavaggahaṇena jhānānipi gahitāneva honti .Na hi nijjhānakānaṃ sabbappakārasampatti ijjhatī ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .Tatoti vassasahassato .
Sukkhavipassakakhīṇāsavavasena vassasahassan tiādi khandhakabhāṇakānaṃ mataṃ gahetvā vuttaṃ .
Sukkhavipassakakhīṇāsavavasena vassasahassan tiādinā ca yaṃ vuttaṃ .Taṃ khandhakabhāṇakānaṃ matena vuttanti veditabbaṃ .
Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ paṭisambhidāppattehi vassasahassaṃ aṭṭhāsi , chaḷabhiññehi vassasahassaṃ , tevijjehi vassasahassaṃ , sukkhavipassakehi vassasahassaṃ , pātimokkhehi vassasahassaṃ aṭṭhāsī ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .3.161) vuttaṃ .Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .3.161) pana evaṃ vuttaṃ –‘‘ Paṭisambhidāpattehi
M3.440 vassasahassaṃ aṭṭhāsi , chaḷabhiññehi vassasahassaṃ , tevijjehi vassasahassaṃ , sukkhavipassakehi vassasahassaṃ , pātimokkhena vassasahassaṃ aṭṭhāsī ’’ ti .
Aṅguttaranikāyaṭṭhakathāyampi ( a . ni . aṭṭha .1.1.130)–
‘‘ Buddhānañhi parinibbānato vassasahassameva paṭisambhidā nibbattetuṃ sakkonti , tato paraṃ cha abhiññā , tato tāpi nibbattetuṃ asakkontā tisso vijjā nibbattenti , gacchante gacchante kāle tāpi nibbattetuṃ asakkontā sukkhavipassakā honti .
Eteneva upāyena anāgāmino sakadāgāmino sotāpannā ’’ ti –
Vuttaṃ .
Aṅguttara ( a . ni . aṭṭha .3.8.51)- saṃyuttaṭṭhakathāsu pi ( saṃ . ni . aṭṭha .2.2.156) aññathāva vuttaṃ , taṃ sabbaṃ aññamaññaviruddhampi taṃtaṃbhāṇakānaṃ matena likhitasīhaḷaṭṭhakathāsu āgatanayameva gahetvā ācariyena likhitaṃ īdise kathāvirodhe sāsanaparihāniyā abhāvato , sodhanupāyābhāvā ca .Paramatthavirodho eva hi suttādinayena sodhanīyo , na kathāmaggavirodhoti .
Yasmā cetaṃ sabbaṃ aññamaññapaṭiviruddhaṃ , tasmā tesaṃ tesaṃ bhāṇakānaṃ matameva ācariyena tattha tattha dassitanti gahetabbaṃ .Aññathā hi ācariyasseva pubbāparavirodhappasaṅgo siyāti .Pariyattidhammopīti pisaddo paṭivedhasaddhammaṃ apekkhati .Dvīsu saddhammesu ṭhitesu paṭipattisaddhammo ṭhitoyevāti katvā na vuttaṃ .Tāniyevāti pañcavassasahassāniyeva .
Tāniyevāti tāniyeva pañca vassasahassāni .
Pariyattiyā sati paṭivedho na hotīti nāpi vattabboti yojanā .
Pariyattimūlakaṃ sāsananti āha ‘‘ na hi pariyattiyā asati paṭivedho atthī ’’ tiādi .Pariyattiyā hi antarahitāya paṭipatti antaradhāyati , paṭipattiyā antarahitāya adhigamo antaradhāyati .Kiṃkāraṇā ?Ayañhi pariyatti
M3.441 paṭipattiyā paccayo hoti , paṭipatti adhigamassa , iti paṭipattitopi pariyattiyeva pamāṇaṃ .Tattha paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi .Ekasmiñhi kāle paṭivedhakarā bhikkhū bahū honti ,‘‘ esa bhikkhu puthujjano ’’ ti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo hoti , imasmiṃyeva dīpe ekavāraṃ puthujjanabhikkhu nāma nāhosi .Paṭipattipūrakāpi kadāci bahū honti , kadāci appā , iti paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi .Sāsanaṭṭhitiyā pana pariyattiyeva pamāṇaṃ .Paṇḍito hi tepiṭakaṃ sutvā dvepi pūreti .Yathā amhākaṃ bodhisatto āḷārassa santike pañcābhiññā satta ca samāpattiyo nibbattetvā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā parikammaṃ pucchi , so ‘‘ na jānāmī ’’ ti āha , tato udakassa santikaṃ gantvā adhigatavisesaṃ saṃsanditvā nevasaññānāsaññāyatanassa parikammaṃ pucchi , so ācikkhi , tassa vacanasamanantarameva mahāsatto taṃ sampādesi , evameva paññavā bhikkhu pariyattiṃ sutvā dvepi pūreti , tasmā pariyattiyā ṭhitāya sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti .Yathāpi mahato taḷākassa pāḷiyā thirāya udakaṃ na ṭhassatīti na vattabbaṃ , udake sati padumādīni pupphāni na pupphissantīti na vattabbaṃ , evameva mahātaḷākassa thirapāḷisadise tepiṭake buddhavacane sati mahātaḷāke udakasadisā paṭipattipūrakā kulaputtā natthīti na vattabbaṃ , tesu satiV3.403 mahātaḷāke padumādīni pupphāni viya sotāpannādayo ariyapuggalā natthīti na vattabbaṃ .Evaṃ ekantato pariyattiyeva pamāṇaṃ .Liṅgan ti samaṇavesaṃ , samaṇākāranti attho .
Pariyattimūlakaṃ sāsananti āha ‘‘ na hi pariyattiyā asati paṭivedho atthī ’’ tiādi .Pariyattiyā hi antarahitāya paṭipatti antaradhāyati , paṭipattiyā antarahitāya adhigamo antaradhāyati .Kiṃkāraṇā ?Ayañhi pariyatti
M3.441 paṭipattiyā paccayo hoti , paṭipatti adhigamassa , iti paṭipattitopi pariyattiyeva pamāṇaṃ .Tattha paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi .Ekasmiñhi kāle paṭivedhakarā bhikkhū bahū honti ,‘‘ esa bhikkhu puthujjano ’’ ti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo hoti , imasmiṃyeva dīpe ekavāraṃ puthujjanabhikkhu nāma nāhosi .Paṭipattipūrakāpi kadāci bahū honti , kadāci appā , iti paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi .Sāsanaṭṭhitiyā pana pariyattiyeva pamāṇaṃ .Paṇḍito hi tepiṭakaṃ sutvā dvepi pūreti .Yathā amhākaṃ bodhisatto āḷārassa santike pañcābhiññā satta ca samāpattiyo nibbattetvā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā parikammaṃ pucchi , so ‘‘ na jānāmī ’’ ti āha , tato udakassa santikaṃ gantvā adhigatavisesaṃ saṃsanditvā nevasaññānāsaññāyatanassa parikammaṃ pucchi , so ācikkhi , tassa vacanasamanantarameva mahāsatto taṃ sampādesi , evameva paññavā bhikkhu pariyattiṃ sutvā dvepi pūreti , tasmā pariyattiyā ṭhitāya sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti .Yathāpi mahato taḷākassa pāḷiyā thirāya udakaṃ na ṭhassatīti na vattabbaṃ , udake sati padumādīni pupphāni na pupphissantīti na vattabbaṃ , evameva mahātaḷākassa thirapāḷisadise tepiṭake buddhavacane sati mahātaḷāke udakasadisā paṭipattipūrakā kulaputtā natthīti na vattabbaṃ , tesu satiV3.403 mahātaḷāke padumādīni pupphāni viya sotāpannādayo ariyapuggalā natthīti na vattabbaṃ .Evaṃ ekantato pariyattiyeva pamāṇaṃ .