Saddhindriyā dīni pañca vissajjanāni indriyaṭṭhavasena vuttāni .Adhimokkhaṭṭhoti adhimuccanaṭṭho .
Upaṭṭhānaṭṭhoti ārammaṇaṃ upecca patiṭṭhānaṭṭho .
Dassanaṭṭhoti sabhāvapekkhanaṭṭho .
28. Tatiyabhāvanācatukke tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhenāti tattha nekkhammādīsu bhāvanāvisesesu jātānaṃ samādhipaññāsaṅkhātānaṃ yuganaddhadhammānaṃ aññamaññaṃ anatikkamanabhāvena .Indriyānaṃ ekarasaṭṭhenāti tattheva saddhādīnaṃ indriyānaṃ nānākilesehi vimuttattā vimuttirasena ekarasabhāvena .Tadupagavīriyavāhanaṭṭhenāti tesaṃ anativattanaekarasabhāvānaṃ anucchavikassa vīriyassa vāhanabhāvena .Āsevanaṭṭhenāti yā tassa tasmiṃ samaye pavattā āsevanā .Tassā āsevanāya āsevanabhāvena .
Tattha tassāyeva taṇhāyāti yā sā taṇhā ‘‘ ponobhavikā ’’ ti vatvā kāmataṇhādivasena vibhattā uppattinivesanavasena ca heṭṭhā pakāsitā , tassāyeva taṇhāya .Asesavirāganirodhoti virāgo vuccati maggo ,‘‘ virāgā vimuccatī ’’ ti ( ma . ni .1.245; saṃ . ni .3.12; mahāva .23) hi vuttaṃ .Virāgena nirodho virāganirodho , anusayasamugghātato aseso virāganirodho asesavirāganirodho .Atha vā virāgoti hi pahānaṃ vuccati , tasmā aseso virāgo aseso nirodhoti evampettha yojanā daṭṭhabbā .Atthato pana sabbāneva panetāni asesavirāganirodhotiādīni nibbānasseva vevacanāni .Paramatthato hi dukkhanirodhaṃ ariyasaccanti
V1.136 nibbānaṃ vuccati .Yasmā pana taṃ āgamma taṇhā asesā virajjati nirujjhati , tasmā taṃ ‘‘ tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho ’’ ti vuccati .Nibbānañca āgamma taṇhā cajīyati paṭinissajjīyatiP1.161 muccati na allīyati , kāmaguṇālayesu cettha ekopi ālayo natthi , tasmā nibbānaṃ cāgo paṭinissaggo mutti anālayoti vuccati .Ekameva hi nibbānaṃ , nāmāni panassa sabbasaṅkhatānaṃ nāmapaṭipakkhavasena anekāni honti .Seyyathidaṃ – asesavirāgo asesanirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo taṇhākkhayo anuppādo appavattaṃ animittaṃ appaṇihitaṃ anāyūhanaṃ appaṭisandhi anupapatti agati ajātaṃ ajaraṃ abyādhi amataṃ asokaṃ aparidevaṃ anupāyāsaṃ asaṃkiliṭṭhantiādīni .
Idāni maggena chinnāya nibbānaṃ āgamma appavattippattāyapi ca taṇhāya yesu vatthūsu tassā uppatti dassitā , tattheva abhāvaṃ dassetuṃ sā kho panesātiādimāha .Tattha yathā puriso khette jātaṃ tittakālābuvalliṃ disvā aggato paṭṭhāya mūlaṃ pariyesitvā chindeyya , sā anupubbena milāyitvā appaññattiṃ gaccheyya , tato tasmiṃ khette tittakālābu niruddhā pahīnāti vucceyya , evameva khette tittakālābuM1.149 viya cakkhādīsu taṇhā .Sā ariyamaggena mūlacchinnā nibbānaṃ āgamma appavattiṃ gacchati .Evaṃ gatā pana tesu vatthūsu khette tittakālābu viya na paññāyati .Yathā ca aṭavito core ānetvā nagarassa dakkhiṇadvāre ghāteyyuṃ , tato aṭaviyaṃ corā matāti vā māritāti vā vucceyyuṃ , evameva aṭaviyaṃ corā viya yā cakkhādīsu taṇhā , sā dakkhiṇadvāre corā viya nibbānaṃ āgamma niruddhattā nibbāne niruddhā .Evaṃ niruddhā pana tesu vatthūsu aṭaviyaṃ corā viya na paññāyati .Tenassā tattheva nirodhaṃ dassento ‘‘ cakkhu loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyatī ’’ tiādimāha .Atha vā taṇhuppādavatthussa pariññātattā pariññātavatthusmiṃ puna na uppajjanato anuppādanirodhavasena taṇhuppādavatthusmiṃyeva nirujjhatīti vuccati .Ettha ca uppajjanapaṭipakkhavasena pahīyatīti vuttaṃ , nivisanapaṭipakkhavasena nirujjhatīti .