134. Ārammaṇa saṅgahe .‘‘ Dubbala purisenā ’’ ti gelaññābhibhūtattā vā jarābhibhūtattā vā daṇḍena vā rajjukena vā vinā uṭṭhātumpi patiṭṭhātumpi aparāparaṃ gantumpi asakkontena dubbala purisena daṇḍakaṃ vā rajjukaṃ vā ālambiyati .Ālambitvā uṭṭhāti .Patiṭṭhāti .Aparāparaṃ gacchati .Evameva .Amuñca mānehi hutvāti pāṭhaseso .
‘‘ Āgantvā ’’ ti ārammaṇa karaṇa vasena tato tato āgantvā .‘‘ Visuṃ siddhānī ’’ ti ālambiyatīti etasmiṃ atthe sati , ālambaṇanti sijjhati .Ārammaṇanti na sijjhati .Tāni ettha āgantvā ramantīti etasmiṃ atthe sati , ārammaṇanti sijjhati .Ālambaṇanti na sijjhati .Evañca sati ekaṃ padaṃ dvīhivākyehi dassanaṃ na sundaranti .
‘‘ Aññāni ārammaṇānī ’’ ti rūpārammaṇato aññāni saddārammaṇādīni .
‘‘ Āgacchatī ’’ ti āvibhāvaṃ gacchati , uppādappavatti vasena paccakkhabhāvaṃ pāpuṇāti .‘‘ Āgacchitthā ’’ ti āvibhāvaṃ gacchittha , uppādappavatti vasena paccakkhabhāvaṃ pāpuṇittha .
‘‘ Anāgataṃ ’’ ti ettha na kāro avatthā vasena paṭisedho .Yo dhammo
M0.116 paccaya sāmaggiyaṃ sati āgamana jātiko uppajjana sīlo .So eva idāni āgacchati , idāni āgacchittha , idāni āgamana jātiyaṃ ṭhito , nāgacchati nāgacchitthāti iminā atthena so anāgato nāma .Nibbāna paññattiyo pana āgamana jātikā na honti .Tasmā āgamanappasaṅgābhāvato anāgatāti na vuccantīti .Tenāha ‘‘ uppāda jātikā ’’ tiādiṃ .
‘‘ Taṃ vicāretabbaṃ ’’ ti vatvā vicāraṇākāraṃ dasseti ‘‘ sabbepihī ’’ tiādinā .Te yadā vattabba pakkhe tiṭṭhantīti sambandho .Uppāda jātikānaññeva saṅkhata dhammānaṃ .Tāsaṃ nibbāna paññattīnaṃ .
‘‘ Na tathā imesaṃ ’’ ti imesaṃ dvāra vimuttānaṃ ārammaṇaṃ pana tathā na hotīti yojanā .‘‘ Tatthā ’’ ti tasmiṃ bhava visese .
Vibhāvanipāṭhe ‘‘ āvajjanassaviyā ’’ ti āvajjanassa ārammaṇaṃ viya .
Aggahitameva hutvā .‘‘ Ekavajjana vīthiyaṃ aggahita bhāvo idha na pamāṇan ’’ ti cha dvāraggahitanti idha appamāṇaṃ .Bhavantare gahitassa adhippetattā .
‘‘ Kālavimutta sāmaññaṃ ’’ vāti yaṃ kiñcikāla vimuttaṃ vā na hotīti adhippāyo .