8. Suttavebhaṅgiyaṃ
118. Pubbā
V0.323P0.242 koṭi na paññāyati avijjāya ca bhavataṇhāya ca .Tattha avijjānīvaraṇānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sattānaṃ pubbakoṭi na paññāyati .
Tattha ye sattā taṇhāsaṃyojanā , te ajjhosānabahulā mandavipassakā .
Ye pana ussannadiṭṭhikā sattā , te vipassanābahulā mandajjhosānā .
Tattha taṇhācaritā sattā sattasaññābhiniviṭṭhā anuppādavayadassino .
Te pañcasu khandhesu attānaṃ samanupassanti ‘‘ rūpavantaṃ vā attānaṃ , attani vā rūpaṃ , rūpasmiṃ vā attānan ’’ ti .
Evaṃ pañcakkhandhā .
Aññehi khandhehi attānaṃ samanupassanti tassa ussannadiṭṭhikā sattā vipassamānā khandhe ujuṃ attato samanupassanti .
Te rūpaṃ attako samanupassanti .
Yaṃ rūpaṃ , so attā .
Yo ahaṃ , taṃ rūpaṃ .
So rūpavināsaṃ passati , ayaṃ ucchedavādī
M0.329 .Iti pañcannaṃ khandhānaṃ paṭhamābhinipātā sakkāyadiṭṭhiyo pañca ucchedaṃ bhajanti ‘‘ taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ’’ ti .
Ekamekamhi khandhe tīhi padehi pacchimakehi sassataṃ bhajati ‘‘ aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīran ’’ ti .
Ito bahiddhāte pabbajitā taṇhācaritā kāmasukhallikānuyogamanuyuttā viharanti .
Tena ye ca nissandena diṭṭhicaritā attakilamathānuyogamanuyuttā
P0.243 viharanti .Tena yeva diṭṭhisukhena ettāvatā bāhirako payogo .
Tattha diṭṭhicaritā sattā ye ariyadhammavinayaṃ otaranti , te dhammānusārino honti .
Ye taṇhācaritā sattā ariyaṃ dhammavinayaṃ otaranti , te saddhānusārino honti .
Tattha ye diṭṭhicaritā sattā , te kāmesu dosadiṭṭhī , na ca ye kāmesu anusayā samūhatā , te attakilamathānuyogamanuyuttā viharanti .
Tesaṃ satthā dhammaṃ deseti .
Añño vā sāvako kāmehi natthi atthoti te ca pubbeyeva kāmehi anatthikā iti kāme appakasirena paṭinissajjanti .
Te cetasikena dukkhena anajjhositā .
Tena vuccati ‘‘ sukhā paṭipadā ’’ ti
V0.324 .Ye pana taṇhācaritā sattā , te kāmesu ajjhositā , tesaṃ satthā vā dhammaṃ deseti .
Aññataro vā bhikkhu kāmehi natthi atthoti , te piyarūpaṃ dukkhena paṭinissajjanti .
Tena vuccati ‘‘ dukkhā paṭipadā ’’ ti .
Iti ime sabbasattā dvīsu paṭipadāsu samosaraṇaṃ gacchanti dukkhāyañca sukhāyañca .
Tattha ye diṭṭhicaritā sattā , te dvidhā mudindriyā ca tikkhindriyā ca .
Tattha ye diṭṭhicaritā sattā tikkhindriyā sukhena paṭinissajjanti , khippañca abhisamenti , tena vuccati ‘‘ khippābhiññā sukhā paṭipadā ’’ ti .
Tattha ye diṭṭhicaritā sattā mudindriyā paṭhamaṃ tikkhindriyaṃ upādāya dandhataraṃ abhisamenti , te sukhena paṭinissajjanti , dandhañca abhisamenti .
Tena vuccati ‘‘ sukhā paṭipadā dandhābhiññā ’’ ti .
Tattha taṇhācaritā sattā dvidhā tikkhindriyā ca mudindriyā ca .
Tattha
P0.244 ye taṇhācaritā sattā tikkhindriyā dukkhena paṭinissajjanti , khippañca abhisamenti .Tena vuccati ‘‘ dukkhā paṭipadā khippābhiññā ’’ ti .
Tattha ye taṇhācaritā sattā mudindriyā paṭhamaṃ tikkhindriyaṃ upādāya dandhataraṃ abhisamenti , te dukkhena paṭinissajjanti , dandhañca abhisamenti .
Tena vuccati ‘‘ dukkhā paṭipadā dandhābhiññā ’’ ti .
Imā catasso paṭipadāyo apañcamā achaṭṭhā .
Ye hi keci nibbutā nibbāyissanti
M0.330 vā imāhi catūhi paṭipadāhi anaññāhi ayaṃ paṭipadācatukkena kilese niddisati .Yā catukkamaggena ariyadhammesu niddisitabbā , ayaṃ vuccati sīhavikkīḷito nāma nayo .
119. Tatrime cattāro āhārā .
Cattāro vipallāsā upādānā yogā ganthā āsavā oghā sallā viññāṇaṭṭhitiyo agatigamanāti , evaṃ imāni sabbāni dasa padāni .
Ayaṃ suttassa saṃsandanā .
Cattāro āhārā .
Tattha yo ca kabaḷīkāro āhāro yo ca phasso āhāro , ime taṇhācaritena pahātabbā .
Tattha yo ca manosañcetanāhāro yo ca viññāṇāhāro , ime diṭṭhicaritena pahātabbā .
Paṭhamo āhāro paṭhamo vipallāso , dutiyo āhāro dutiyo vipallāso , tatiyo āhāro tatiyo vipallāso , catuttho āhāro catuttho vipallāso .
Ime cattāro vipallāsā apañcamā achaṭṭhā .
Idañca pamāṇā cattāro āhārā .
Tattha
V0.325 paṭhame vipallāse ṭhito kāme upādiyati , idaṃ kāmupādānaṃ .Dutiye vipallāse ṭhito anāgataṃ bhavaṃ upādiyati , idaṃ sīlabbatupādānaṃ .
Tatiye vipallāse ṭhito viparīto diṭṭhiṃ upādiyati , idaṃ diṭṭhupādānaṃ .
Catutthe
P0.245 vipallāse ṭhito khandhe attato upādiyati , idaṃ attavādupādānaṃ .Tattha kāmupādāne ṭhito kāme abhijjhāyati ganthati , ayaṃ abhijjhākāyagantho .
Sīlabbatupādāne ṭhito byāpādaṃ ganthati , ayaṃ byāpādakāyagantho .
Diṭṭhupādāne ṭhito parāmāsaṃ ganthati , ayaṃ parāmāsakāyagantho .
Attavādupādāne ṭhito papañcanto ganthati , ayaṃ idaṃsaccābhiniveso kāyagantho .
Tassa ganthitā kilesā āsavanti .
Kiñci pana vuccati vippaṭisāro .
Ye vippaṭisārā [ yo vippaṭisāro ( pī . ka .)] te anusayā .
Tattha abhijjhākāyaganthena kāmāsavo , byāpādakāyaganthena bhavāsavo , parāmāsakāyaganthena diṭṭhāsavo , idaṃ saccābhinivesakāyaganthena avijjāsavo .
Te
M0.331 cattāro āsavā vepullabhāvaṃ gatā oghā honti , tena vuccanti ‘‘ oghā ’’ ti .Tattha kāmāsavo kāmogho , bhavāsavo bhavogho , avijjāsavo avijjogho , diṭṭhāsavo diṭṭhogho .
Te cattāro oghā āsayamanupaviṭṭhā anusayasahagatā vuccanti .
Sallāti hadayamāhacca tiṭṭhantā .
Tattha kāmogho rāgasallaṃ , bhavogho dosasallaṃ , avijjogho mohasallaṃ , diṭṭhogho diṭṭhisallaṃ .
Imehi catūhi sallehi pariyādinnaṃ viññāṇaṃ catūsu dhammesu tiṭṭhati rūpe vedanāya saññāya saṅkhāresu .
Imā catasso viññāṇaṭṭhitiyo .
Tattha rāgasallena nandūpasecanaṃ rūpūpagaṃ viññāṇaṃ tiṭṭhati .
Dosasallena vedanūpagaṃ mohasallena saññūpagaṃ
P0.246 diṭṭhisallena nandūpasecanaṃ saṅkhārūpagaṃ viññāṇaṃ tiṭṭhati .Catūhi viññāṇaṭṭhitīhi catubbidhaṃ agatiṃ gacchanti chandā dosā bhayā mohā .
Rāgena chandā agatiṃ gacchati , dosena dosā agatiṃ gacchati , mohena mohā agatiṃ gacchati , diṭṭhiyā bhayā agatiṃ gacchati .
Iti idañca kammaṃ ime ca kilesā .
Ayaṃ saṃsārassa hetu .
120. Tatthimā
V0.326 catasso disā kabaḷīkārāhāro ‘‘ asubhe subhan ’’ ti vipallāso kāmupādānaṃ kāmayogo abhijjhākāyagantho kāmāsavo kāmogho rāgasallaṃ rūpūpagā viññāṇaṭṭhiti chandā agatigamanaṃ .Ayaṃ paṭhamā disā .
Phasso āhāro ‘‘ dukkhe sukhan ’’ ti vipallāso sīlabbatupādānaṃ bhavayogobyāpādo kāyagantho bhavāsavo bhavogho dosasallaṃ vedanūpagā viññāṇaṭṭhiti dosā agatigamanaṃ , ayaṃ dutiyā disā .
Manosañcetanāhāro ‘‘ anattani attā ’’ ti vipallāso diṭṭhupādānaṃ diṭṭhiyogo parāmāsakāyagantho diṭṭhāsavo diṭṭhogho diṭṭhisallaṃ saññūpagā viññāṇaṭṭhiti bhayā agatigamanaṃ .
Ayaṃ tatiyā disā .
Viññāṇāhāro ‘‘ anicce niccan ’’ ti vipallāso attavādupādānaṃ avijjāyogo idaṃsaccābhiniveso kāyagantho avijjāsavo avijjogho mohasallaṃ saṅkhārūpagā viññāṇaṭṭhiti mohā agatigamanaṃ , ayaṃ
M0.332 catutthī disā .Iti imesaṃ dasannaṃ suttānaṃ paṭhamena padena paṭhamāya disāya ālokanaṃ .
Ayaṃ vuccati disālokanā .
Catūhi
P0.247 vipallāsehi akusalapakkhe disāvilokanā kilesaṃ saṃyojetvā ayaṃ akusalapakkhe disāvilokanāya bhūmi pañcannaṃ dasannaṃ suttānaṃ yāni paṭhamāni padāni imesaṃ dhammānaṃ ko attho ?Eko attho , byañjanameva nānaṃ .
Evaṃ dutiyā evaṃ tatiyā evaṃ catutthī .
Ayaṃ paṭhamā saṃsandanā .
Iminā peyyālena sabbe kilesā catūsu padesu pakkhipitabbā .
Tato kusalapakkhe catasso paṭipadā cattāri jhānāni cattāro satipaṭṭhānā cattāro vihārā dibbo brahmā ariyo āneñjo cattāro sammappadhānā cattāro acchariyā abbhutadhammā cattāro adhiṭṭhānā cattāro samādhayo chandasamādhi vīriyasamādhi cittasamādhi vīmaṃsāsamādhi .
Cattāro dhammā sukhabhāgiyā nāññatra bojjhaṅgā nāññatra tapasā nāññatindriyasaṃvarā nāññatra sabbanissaggā cattāri appamāṇāni .
Tattha dukkhā paṭipadā dandhābhiññā bhāviyamānā bahulīkariyamānā paṭhamaṃ jhānaṃ paripūreti , paṭhamaṃ jhānaṃ paripuṇṇaṃ paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ paripūreti
V0.327 , paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ paripuṇṇaṃ paṭhamaṃ vihāraṃ paripūreti , paṭhamo vihāro paripuṇṇo paṭhamaṃ sammappadhānaṃ paripūreti , paṭhamaṃ sammappadhānaṃ paripuṇṇaṃ paṭhamaṃ acchariyaṃ abbhutadhammaṃ paripūreti , paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo paripuṇṇo paṭhamaṃ adhiṭṭhānaṃ paripūreti , paṭhamaṃ adhiṭṭhānaṃ paripuṇṇaṃ chandasamādhiṃ paripūreti , chandasamādhi paripuṇṇo indriyasaṃvaraṃ paripūreti , indriyasaṃvaro paripuṇṇo paṭhamaṃ mettāappamāṇaṃ paripūreti .Evaṃ yāva sabbanissaggo catutthaṃ appamāṇaṃ paripūreti .
Tattha paṭhamā ca paṭipadā paṭhamañca jhānaṃ paṭhamañca satipaṭṭhānaṃ paṭhamo ca vihāro paṭhamañca sammappadhānaṃ
P0.248 paṭhamo ca acchariyo abbhuto dhammo saccādhiṭṭhānañca chandasamādhi ca indriyasaṃvaro ca mettā ca appamāṇaṃ .Ayaṃ paṭhamā disā .
Dukkhā ca [ dutiyā ca ( ka .)] paṭipadā khippābhiññā dutiyaṃ jhānaṃ dutiyañca satipaṭṭhānaṃ dutiyo ca vihāro dutiyañca sammappadhānaṃ dutiyo ca acchariyo abbhuto
M0.333 dhammo cāgādhiṭṭhānaṃ cittasamādhi cattāro iddhipādā karuṇā ca appamāṇaṃ , ayaṃ dutiyā disā .Sukhā ca [ tatiyā ca ( ka .)] paṭipadā dandhābhiññā tatiyañca jhānaṃ tatiyañca satipaṭṭhānaṃ tatiyo ca vihāro tatiyañca sammappadhānaṃ tatiyo ca acchariyo abbhuto dhammo paññādhiṭṭhānañca vīriyasamādhi ca bojjhaṅgā ca muditā ca appamāṇaṃ .
Ayaṃ tatiyā disā .
Sukhā ca [ catutthī ca ( ka .)] paṭipadā khippābhiññā catutthaṃ jhānaṃ catutthañca satipaṭṭhānaṃ catuttho ca vihāro catutthañca sammappadhānaṃ catuttho ca acchariyo abbhuto dhammo upasamādhiṭṭhānañca vīmaṃsāsamādhi ca sabbanissaggo ca upekkhā appamāṇañca .
Ayaṃ catutthī disā .
Imāsaṃ catassannaṃ disānaṃ ālokanā .
Ayaṃ vuccati disālokano nāma nayo .
Tatthāyaṃ yojanā .
Cattāro ca āhārā catasso ca paṭipadā , cattāro ca vipallāsā cattāro ca satipaṭṭhānā , cattāri ca upādānāni cattāri ca jhānāni cattāro ca yogā vihārā ca , ganthā ca sammappadhānā ca , āsavā ca acchariyā abbhutadhammā ca , oghā ca adhiṭṭhānāni ca , sallā ca samādhayo , viññāṇaṭṭhitiyo
P0.249 cattāro ca sukhabhāgiyā dhammā , cattāri ca agatigamanāni cattāri ca appamāṇāni iti kusalākusalānaṃ paṭipakkhavasena yojanā , ayaṃ vuccati disālokano nayo .Tassa
V0.328 cattāri sāmaññaphalāni pariyosānaṃ , yo ca dhammo kusalākusalaniddese paṭhamo disāniddeso , imassa sotāpattiphalaṃ pariyosānaṃ dutiyaṃ sakadāgāmiphalaṃ , tatiyaṃ anāgāmiphalaṃ , catutthaṃ arahattaphalaṃ .Tattha katamo tipukkhalo nayo ?
Ye ca dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti dve puggalā , ye ca sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti dve puggalā .
Imesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ yo puggalo sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya niyyāti , yo ca puggalo dukkhāya paṭipadāya khippābhiññāya niyyāti .
Ime dve puggalā bhavanti .
Tattha yo sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya niyyāti
M0.334 , ayaṃ ugghaṭitaññū .Yo pacchimo puggalo sādhāraṇo , ayaṃ vipañcitaññū .
Yo puggalo dandhābhiññāya dukkhāya paṭipadāya niyyāti , ayaṃ neyyo .
Ime cattāro bhavitvā tīṇi honti , tattha ugghaṭitaññussa samathapubbaṅgamā vipassanā , neyyassa vipassanāpubbaṅgamo samatho , vipañcitaññussa samathavipassanā yuganaddhā .
Ugghaṭitaññussa mudukā desanā , neyyassa tikkhā desanā , vipañcitaññussa tikkhamudukā desanā .
Ugghaṭitaññussa adhipaññāsikkhā , neyyassa adhicittasikkhā , vipañcitaññussa adhisīlasikkhā .
Iti imesaṃ puggalānaṃ catūhi paṭipadāhi niyyānaṃ .
Tattha
P0.250 ayaṃ saṃkileso , tīṇi akusalamūlāni tayo phassā tisso vedanā tayo upavicārā tayo saṃkilesā tayo vitakkā tayo pariḷāhā tīṇi saṅkhatalakkhaṇāni tisso dukkhatāti .Tīṇi akusalamūlānīti lobho akusalamūlaṃ , doso akusalamūlaṃ , moho akusalamūlaṃ .
Tayo phassāti sukhavedanīyo phasso , dukkhavedanīyo phasso , adukkhamasukhavedanīyo phasso .
Tisso vedanāti sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā .
Tayo upavicārāti somanassopavicāro domanassopavicāro upekkhopavicāro .
Tayo saṃkilesāti rāgo doso moho .
Tayo vitakkāti kāmavitakko byāpādavitakko vihiṃsāvitakko .
Tayo pariḷāhāti
V0.329 rāgajo dosajo mohajo .Tīṇi saṅkhatalakkhaṇānīti uppādo ṭhiti vayo .
Tisso dukkhatāti dukkhadukkhatā vipariṇāmadukkhatā saṅkhatadukkhatā .
Tattha lobho akusalamūlaṃ kuto samuṭṭhitaṃ ?
Tividhaṃ ārammaṇaṃ manāpikaṃ amanāpikaṃ upekkhāṭhāniyañca .
Tattha manāpikena ārammaṇena lobho akusalamūlaṃ samuṭṭhahati .
Iti manāpikā ārammaṇā sukhavedanīyo phasso , sukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjate sukhavedanā , sukhavedanaṃ paṭicca uppajjate somanassūpavicāro , somanassūpavicāraṃ paṭicca uppajjate rāgo , rāgaṃ paṭicca uppajjate kāmavitakko , kāmavitakkaṃ paṭicca uppajjate rāgajo pariḷāho
P0.251 rāgajaṃ pariḷāhaṃ paṭicca uppajjate uppādo saṅkhatalakkhaṇo , uppādaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ paṭicca uppajjate vipariṇāmadukkhatā .Doso
M0.335 akusalamūlaṃ kuto samuṭṭhitaṃ ?Amanāpikena ārammaṇena doso akusalamūlaṃ samuṭṭhitaṃ .
Iti amanāpikā ārammaṇā dukkhavedanīyo phasso , dukkhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjate dukkhavedanā , dukkhavedanaṃ paṭicca uppajjate domanassūpavicāro , domanassūpavicāraṃ paṭicca uppajjate doso , dosaṃ paṭicca uppajjate byāpādavitakko , byāpādavitakkaṃ paṭicca uppajjate dosajo pariḷāho , dosajaṃ pariḷāhaṃ paṭicca uppajjate ṭhitassa aññathattaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ , ṭhitassa aññathattaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ paṭicca uppajjate dukkhadukkhatā vedanā .
Moho akusalamūlaṃ kuto samuṭṭhitaṃ ?
Upekkhāṭhāniyena ārammaṇena moho akusalamūlaṃ samuṭṭhitaṃ .
Iti upekkhāṭhāniyā ārammaṇā adukkhamasukhavedanīyo phasso , adukkhamasukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjate adukkhamasukhā vedanā , adukkhamasukhavedanaṃ paṭicca uppajjate upekkhūpavicāro , upekkhūpavicāraṃ paṭicca uppajjate moho , mohaṃ paṭicca uppajjate vihiṃsāvitakko , vihiṃsāvitakkaṃ paṭicca uppajjate mohajo pariḷāho , mohajaṃ pariḷāhaṃ paṭicca uppajjate vayo saṅkhatalakkhaṇaṃ , vayaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ paṭicca uppajjate saṅkhatadukkhatā , iti ayaṃ tiṇṇaṃ kilesānaṃ niddeso , ayaṃ vuccate kusalapakkhe tipukkhalo nayo .
Iti tīṇi akusalamūlāni na catutthāni na pañcamāni , tayo phassāti tisso vedanā yāva saṅkhatadukkhatāti , yo
P0.252 koci akusalapakkho , sabbo so tīsu akusalamūlesu samosarati .Tattha
V0.330 katamo kusalapakkho ?Tīṇi kusalamūlāni , tisso paññā sutamayī paññā cintāmayī paññā bhāvanāmayī paññā .
Tayo samādhī savitakkasavicāro … pe … tisso sikkhā adhisīlasikkhā … pe … sikkhā .
Tīṇi nimittāni samathanimittaṃ paggahanimittaṃ upekkhānimittaṃ .
Tayo vitakkā nekkhammavitakko … pe … avihiṃsāvitakko .
Tīṇi indriyāni anaññātaññassāmītindriyanti vitthāro .
Tayo upavicārā nekkhammūpavicāro abyāpādūpavicāro avihiṃsūpavicāro .
Tisso esanā kāmesanā bhavesanā brahmacariyesanā .
Tayo khandhā sīlakkhandho samādhikkhandho paññākkhandho .
Tattha
M0.336 yaṃ alobho kusalamūlaṃ , taṃ sutamayipaññaṃ paripūreti , sutamayī paññā paripuṇṇā savitakkaṃ savicāraṃ samādhiṃ paripūreti , savitakko savicāro samādhi paripuṇṇo adhicittasikkhaṃ paripūreti , adhicittasikkhā paripuṇṇā samathanimittaṃ paripūreti , samathanimittaṃ paripuṇṇaṃ nekkhammavitakkaṃ paripūreti , nekkhammavitakko paripuṇṇo anaññātaññassāmītindriyaṃ paripūreti , anaññātaññassāmītindriyaṃ paripuṇṇaṃ nekkhammūpavicāraṃ paripūreti , nekkhammūpavicāro paripuṇṇo kāmesanaṃ pajahati , kāmesanappahānaṃ samādhikkhandhaṃ paripūreti .Adoso kusalamūlaṃ cintāmayipaññaṃ paripūreti , cintāmayī paññā paripuṇṇā avitakkavicāramattaṃ samādhiṃ paripūreti
P0.253 .Avitakkavicāramatto samādhi paripuṇṇo adhisīlasikkhaṃ paripūreti , adhisīlasikkhā paripuṇṇā upekkhānimittaṃ paripūreti , upekkhānimittaṃ paripuṇṇaṃ abyāpādavitakkaṃ paripūreti , abyāpādavitakko paripuṇṇo aññindriyaṃ paripūreti , aññindriyaṃ paripuṇṇaṃ abyāpādūpavicāraṃ paripūreti , abyāpādūpavicāro paripuṇṇo bhavesanaṃ pajahati , bhavesanappahānaṃ sīlakkhandhaṃ paripūreti .
Amoho kusalamūlaṃ bhāvanāmayipaññaṃ paripūreti , bhāvanāmayīpaññā paripuṇṇā avitakkaavicāraṃ samādhiṃ paripūreti , avitakko avicāro samādhi paripuṇṇo adhipaññāsikkhaṃ paripūreti , adhipaññāsikkhā paripuṇṇā paggahanimittaṃ paripūreti , paggahanimittaṃ paripuṇṇaṃ aññātāvino indriyaṃ paripūreti , aññātāvino indriyaṃ paripuṇṇaṃ avihiṃsūpavicāraṃ paripūreti , avihiṃsūpavicāro paripuṇṇo brahmacariyesanaṃ paripūreti , brahmacariyesanā paripuṇṇā paññākkhandhaṃ paripūreti .
Iti ime tayo dhammā kusalapakkhikā sabbe kusalā dhammā tīhi tikaniddesehi niddisiyanti
V0.331 tīṇi vimokkhamukhāni tassa pariyosānaṃ .Tattha paṭhamena appaṇihitaṃ , dutiyena suññataṃ , tatiyena animittaṃ .
Ayaṃ vuccati dutiyo tipukkhalo nāma nayo .
Tattha ye ime tayo puggalā ugghaṭitaññū vipañcitaññū neyyoti .
Imesaṃ tiṇṇaṃ puggalānaṃ ye ca puggalā sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya , sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya ca niyyanti , te dve puggalā .
Ye ca dve puggalā dukkhāya
P0.254 paṭipadāya khippābhiññāya , dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya ca niyyantiM0.337 , ime cattāro tena visesena dve bhavanti diṭṭhicarito ca taṇhācarito ca .Ime cattāro bhavitvā tayo bhavanti , tayo bhavitvā dve bhavanti .
Imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ ayaṃ saṃkileso , avijjā ca taṇhā ca , ahirikañca anottappañca , assati ca asampajaññañca , nīvaraṇāni ca saṃyojanāni ca , ajjhosānañca abhiniveso ca , ahaṃkāro ca mamaṃkāro ca , assaddhiyañca dovacassañca , kosajjañca ayoniso ca manasikāro , vicikicchā ca abhijjhā ca , asaddhammassavanañca asamāpatti ca .
Tattha avijjā ca ahirikañca assati ca nīvaraṇāni ca ajjhosānañca ahaṃkāro ca assaddhiyañca kosajjañca vicikicchā ca asaddhammassavanañca , ayaṃ ekā disā .
Taṇhā ca anottappañca asampajaññañca saṃyojanāni ca abhiniveso ca mamaṃkāro ca dovacassatā ca ayoniso manasikāro ca abhijjhā ca asamāpatti ca , ayaṃ dutiyā disā .
Dasannaṃ dukānaṃ dasa padāni paṭhamāni kātabbāni .
Saṃkhittena atthaṃ ñāpenti paṭipakkhe kaṇhapakkhassa sabbesaṃ dukānaṃ dasa padāni dutiyakāni , ayaṃ dutiyā disā .
Iti akusalānaṃ dhammānaṃ dukkhaniddeso , ayaṃ samudayo .
Yaṃ taṃ dhammaṃ ajjhāvasati nāmañca rūpañca idaṃ dukkhaṃ iti ayañca samudayo , idañca dukkhaṃ , imāni dve saccāni dukkhañca samudayo ca nandiyāvaṭṭassa nayassa paṭhamaniddeso .
Tattha katamo kusalapakkho ?
Samatho ca vipassanā ca , vijjā ca caraṇañca , sati ca sampajaññañca , hirī ca ottappañca , ahaṃkārappahānañca
P0.255 mamaṃkārappahānañca , sammāvāyāmo ca yoniso ca manasikāro , sammāsati ca sammāsamādhi ca , paññā ca nibbidā ca , samāpatti ca saddhammassavanañca , somanassañca dhammānudhammappaṭipatti ca .Tattha
V0.332 samatho ca vijjā ca sati ca hirī ca ahaṃkārappahānañca sammāvāyāmo ca sammāsati ca paññā ca samāpatti ca somanassañca , ime dhammā ekā disā .Vipassanā ca caraṇañca sampajaññañca ottappañca mamaṃkārappahānañca yoniso manasikāro ca sammāsamādhi ca nibbidā ca saddhammassavanañca dhammānudhammappaṭipatti ca , ayaṃ dutiyā disā .
Iti kusalapakkhe ca akusalapakkhe ca nandiyāvaṭṭassa pana nayassa catasso disā .
Tāsu
M0.338 yāni akusalapakkhassa paṭhamāni padāni akusalāni kusalehi pahānaṃ gacchanti , tāni kusalapakkhe dutiyehi padehi pahānaṃ gacchanti .Tesaṃ pahānā rāgavirāgā cetovimutti yāni akusalapakkhassa dutiyāni akusalapadāni pahānaṃ gacchanti , tāni kusalapakkhassa paṭhamehi padehi pahānaṃ gacchanti .
Tesaṃ pahānā avijjāvirāgā paññāvimutti pariyosānaṃ .
Imesaṃ tiṇṇaṃ nayānaṃ paṭhamo nayo sīhavikkīḷito nāma .
Aṭṭha padāni cattāri ca kusalāni cattāri ca akusalāni imāni aṭṭha padāni mūlapadāni , atthanayena dutiyo tipukkhalo .
So chahi dhammehi neti kusalamūlāni ca neti akusalamūlāni ca , iti imāni cha padāni purimakāni ca aṭṭha mūlapadāni imāni cuddasa padāni aṭṭhārasannaṃ mūlapadānaṃ .
Tattha
P0.256 yo pacchimako nayo nandiyāvaṭṭo , so catūhi dhammehi neti .Avijjāya ca taṇhāya ca samathena ca vipassanāya ca , ime cattāro dhammā imāni aṭṭhārasa mūlapadāni tīsu nayesu niddiṭṭhāni .
Tattha yāni nava padāni kusalāni , tattha sabbaṃ kusalaṃ samosarati .
Tesañca navannaṃ mūlānaṃ cattāri padāni sīhavikkīḷitanaye tīṇi tipukkhale dve nandiyāvaṭṭe , iccete kusalassa pakkhā .
Tattha yāni nava padāni kusalāni , tattha sabbaṃ kusalaṃ yujjati .
Tattha sīhavikkīḷite naye cattāri padāni tīṇi tipukkhale dve nandiyāvaṭṭe imāni nava padāni kusalāni niddiṭṭhāni .
Tattha yāni nandiyāvaṭṭe naye cattāri padāni , tattha aṭṭhārasa mūlapadāni samosaranti .
Yathā kathaṃ , samatho ca alobho ca adoso ca asubhasaññā ca dukkhasaññā ca imāni kusalapakkhe pañca padāni samathaṃ bhajanti .
Vipassanā ca amoho ca aniccasaññā ca anattasaññā ca imāni cattāri padāni vipassanaṃ bhajanti .
Imāni nava padāni kusalāni dvīsu padesu yojitāni , tattha akusalapakkhe navannaṃ akusalamūlapadānaṃ yā ca taṇhā yo ca lobho yo ca doso yā ca subhasaññā yā ca sukhasaññā , imāni pañca padāni taṇhaṃ bhajanti
V0.333 .Yā ca avijjā yo ca moho yā ca niccasaññā yā ca attasaññā , imāni cattāri padāni avijjaṃ bhajanti .
Etāni nava padāni akusalāni susaṃkhittāni .
Iti tayo nayā ekaṃ nayaṃ na paviṭṭhā .
Evaṃ aṭṭhārasa mūlapadāni nandiyāvaṭṭanaye niddisitabbāni .
Kathaṃ
M0.339 aṭṭhārasa mūlapadāni , tipukkhaleP0.257 naye yujjanti ?Navannaṃ padānaṃ kusalānaṃ , vipassanā ca amoho ca aniccasaññā ca anattasaññā ca , imāni cattāri padāni ;
amoho ca samatho ca alobho ca asubhasaññā ca , imāni cattāri padāni ;
lobho ca doso ca , evaṃ imāni nava padāni tīsu kusalesu yojetabbāni .
Tattha navannaṃ padānaṃ akusalānaṃ taṇhā ca lobho ca subhasaññā ca sukhasaññā ca , imāni cattāri padāni lobho akusalamūlaṃ ;
avijjā ca moho ca niccasaññā ca attasaññā ca ayaṃ moho ayaṃ doso , ye ca imāni nava padāni tīsu akusalesu yojitāni .
Evaṃ aṭṭhārasa mūlapadāni kusalamūlesu ca yojetvā tipukkhalena nayena niddisitabbāni .
Kathaṃ aṭṭhārasa mūlapadāni sīhavikkīḷite naye yujjanti ?
Taṇhā ca subhasaññā ca , ayaṃ paṭhamo vipallāso .
Lobho ca sukhasaññā ca , ayaṃ dutiyo vipallāso .
Avijjā ca niccasaññā ca , ayaṃ tatiyo vipallāso .
Moho ca attasaññā ca , ayaṃ catuttho vipallāso .
Iti nava padāni akusalamūlāni catūsu padesu yojitāni .
Tattha navannaṃ mūlapadānaṃ kusalānaṃ samatho ca asubhasaññā ca , idaṃ paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ .
Alobho ca dukkhasaññā ca , idaṃ dutiyaṃ satipaṭṭhānaṃ .
Vipassanā ca aniccasaññā ca , idaṃ tatiyaṃ satipaṭṭhānaṃ .
Amoho ca anattasaññā ca , idaṃ catutthaṃ satipaṭṭhānaṃ .
Imāni aṭṭhārasa mūlapadāni sīhavikkīḷitanayaṃ anupaviṭṭhāni .
Imesaṃ tiṇṇaṃ nayānaṃ yā bhūmi ca yo rāgo ca yo doso ca ekaṃ nayaṃ pavisati .
Ekassa nayassa akusale vā dhamme kusale vā dhamme viññāte paṭipakkho anvesitabbo , paṭipakkhe anvesitvā so nayo niddisitabbo , tamhi naye
P0.258 niddiṭṭho .Yathā ekamhi naye sabbe nayā paviṭṭhā tathā niddisitabbā .
Ekamhi ca naye aṭṭhārasa mūlapadāni paviṭṭhāni , tamhi dhamme viññāte sabbe dhammā viññātā honti .
Imesaṃ tiṇṇaṃ nayānaṃ sīhavikkīḷitanayassa cattāri phalāni pariyosānaṃ .
Paṭhamāya disāya paṭhamaṃ phalaṃ , dutiyāya disāya dutiyaṃ phalaṃ , tatiyāya disāya tatiyaṃ phalaṃ , catutthāya disāya catutthaṃ phalaṃ .
Tipukkhalassa nayassa tīṇi vimokkhamukhāni pariyosānaṃ .
Paṭhamāya disāya appaṇihitaṃ , dutiyāya disāya suññataṃ , tatiyāya disāya animittaṃ .
Nandiyāvaṭṭassa nayassa rāgavirāgā cetovimutti avijjāvirāgā ca paññāvimutti pariyosānaṃ
M0.340 .Paṭhamāya disāya rāgavirāgā
V0.334 cetovimutti , dutiyāya disāya avijjāvirāgā paññāvimutti .Ime tayo nayā imesaṃ tiṇṇaṃ nayānaṃ aṭṭhārasannaṃ mūlapadānaṃ ālokanā , ayaṃ vuccati disālokano [ disālocano ( ka .)] nayo .
Āloketvāna jānāti ‘‘ ayaṃ dhammo imaṃ dhammaṃ bhajatī ’’ ti sammā yojanā .
Kusalapakkhe akusalapakkhe ca ayaṃ nayo aṅkuso nāma .
Ime pañca nayā .
Tatthimā uddānagāthā
Taṇhā ca avijjāpi ca , lobho doso tatheva moho ca ;
Cattāro ca vipallāsā , kilesabhūmī nava padāni .
Ye
P0.259 ca satipaṭṭhānā , samatho ca vipassanā kusalamūlā ;Etaṃ sabbaṃ kusalaṃ , indriyabhūmī nava padāni .
Sabbakusalaṃ navahi padehi yujjati , navahi ceva akusalaṃ ;
Ete te mūlapadā , ubhato aṭṭhārasa padāni .
Taṇhā ceva avijjā ca , samatho ca vipassanā ;
Yo neti sabbesu yogayutto , ayaṃ nayo nandiyāvaṭṭo .
Yaṃ kusalamūlehi , nayati kusalaakusalamūlehi ;
Bhūtaṃ tathaṃ avitathaṃ , tipukkhalaṃ taṃ nayaṃ āhu .
So neti vipallāsehi , kilesaindriyehi ca ;
Dhamme taṃ nayaṃ vinayamāhu , sīhavikkīḷitaṃ nāma .
Veyyākaraṇe vutte , kusalatāhi akusalatāhi ca ;
Tayo ālokayati , ayaṃ nayo disālocano nāma .
Oloketvā disālocanena , ukkhipiya yaṃ samāneti ;
Sabbe kusalākusale , ayaṃ nayo aṅkuso nāma .
Nayasamuṭṭhānaṃ .
Peṭakopadese
V0.335 mahākaccāyanassa therassa suttavibhaṅgassa[ vebhaṅgissa ( pī . ka .)] Dassanaṃ samattaṃ .
Yāni
M0.341 catukkāni akusalāni kusalāni ca sīhavikkīḷite naye niddiṭṭhāni , tikāni kusalāni ca akusalāni ca tipukkhale naye niddiṭṭhāni , dukāni kusalāni ca akusalāni ca nandiyāvaṭṭe naye niddiṭṭhāni .Yesu
P0.260 dvīsu dhammesu [ visuddhīsu ( ka .)] kusalesu so attho tikesu vibhajjamānassa bhavabhūmi , atha ca sabbo [ pubbo ( ka .)] ca attho tīhi byañjanehi niddisati .Tattakāni vuccati .
Yo attho catūhi padehi aṭṭhavīsatibhāgehi natthibhūmi niddisituṃ , avacarantova catūhi padehi niddisati .
Iti yaṃ yathāniddiṭṭhassa avikosanā idaṃ pamāṇaṃ .
Yathā sabbe samādhayo tīsu samādhīsu pariyesitabbā , savitakkasavicāre avitakkavicāramatte avitakkaavicāre idaṃ pamāṇaṃ , natthi catuttho samādhi .
Tathā tisso paññā cintāmayī sutamayī bhāvanāmayī sabbāsu paññāsu niddisati , natthi catutthī paññā na cintāmayī na sutamayī na bhāvanāmayī , paññā nāssa atthi imesaṃ dhammānaṃ yā avikkhepanā , idaṃ vuccati pamāṇanti .
Therassa mahākaccāyanassa jambuvanavāsino peṭakopadeso
Samatto .
Peṭakopadesapakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ .