4. Suttavicayacatutthabhūmi
40. Tattha
P0.74 katamo suttavicayo ?Tattha
V0.220 kusalehi dhammehi akusalehi dhammehi pubbāparaso sādhukaṃ upaparikkhiyati .Kiṃnu kho idaṃ suttaṃ ārabhi … pe … tehi suttehi saha adhisannaṭṭhehi yujjati udāhu na yujjatīti ?
Yathā bhagavā kilese ādimhi tattha deseti .
Kiṃ desitaṃ ?
Tesaṃ kilesānaṃ pahānaṃ udāhu no desitanti upaparikkhitabbaṃ .
Yadi na desitaṃ bhagavati tesaṃ kilesānaṃ pahānaṃ kusalā dhammā pariyesitabbā yattha te akusalā pahānaṃ gacchanti .
Sace samannehamāno na labhati .
Tattha akusalā dhammā apakaḍḍhitabbā vīmaṃsitabbā , saṃkilesabhāgiyasuttaṃ , yadi kilesā apakaḍḍhiyantā .
Ye vā na denti tattha upaparikkhitabbā ariyamaggadhammā tāsu bhūmīsu kilesā pahānaṃ gacchanti , udāhu na gacchantīti .
Yattakā pana kilesā desitā .
Na tattakā ariyadhammā desitā .
Yattha kilesā pahānaṃ gacchanti , tattha ye kilesā ariyadhammānaṃ paṭipakkhena na yujjanti , te apakaḍḍhitabbā , sace apakaḍḍhiyantā yojanaṃ deti .
Tattha evaṃ vīmaṃsitabbaṃ .
Dve tīṇi vā taduttari vā kilesā ekena ariyamaggena pahānaṃ gacchantīti .
Sace evaṃ vīmaṃsiyantā yojanaṃ deti , tattha upaparikkhitabbaṃ .
Paramparāya vā piṭakasampadānena vā suttassa attho ca nattho ca .
Yaṃ vā na sakkā suttaṃ
P0.75 niddisituṃ neva suttaṃ vicikicchitabbaṃ .Evaṃ yathā ādimhi kusalā dhammā honti .
Ye kilesā
M0.220 te pahīneyyāti .Te upaparikkhitabbā .
Puro vā kusalo paṭipakkhena vā puro desanā , anūnā anadhikā uggahetabbā .
Yathā paṭhamo uttilo yesamidāni kilesānaṃ ye ariyadhammā desitā ime kilesā imehi ariyadhammehi pahīyanti , udāhu nappahīyantīti vicinitabbā .
Yadi upaparikkhiyamānā yujjanti , gahetabbā .
Atha na yujjanti , ye kilesā apaṭipakkhā honti , te kilesā aparipakkhitabbā .
Ye ca ariyadhammā paṭipakkhā honti , te ariyadhammā apakaḍḍhitabbā
V0.221 .Na hi ariyadhammā anāgāmikilesappahānaṃ gacchanti , nāpi ariyadhammā sabbakilesānaṃ pahānāya saṃvattanti .
Yathā kusalā mettā akusalo rāgo na tu kusalā mettāti kāretvā akusalassa rāgassa pahānāya sambhavati byāpādo mettāya pahānaṃ gacchati .
Tasmā ubho kilesā upaparikkhitabbā .
Yo yo ca dhammo upadisiyati kusalo vā akusalo vā so apakaḍḍhitabbo .
Sace te yujjanti apakaḍḍhiyamāno natthi upaparikkhitabbaṃ .
Dve vā kilesā ekena ariyadhammena pahīneyyāti dvīhi vā ariyadhammehi eko vā kileso pahīyatīti .
Atha vā evampi upaparikkhiyamānaṃ yujjati , tattha vīmaṃsitabbaṃ vā yathā yujjati tattha vīmaṃsitabbaṃ vā , yathā nanu sakkā suttaṃ niddisituṃ , na hi sutte vicikicchitabbaṃ .
Kileso
P0.76 maṃ ariyadhammesu desitesu ubhayato upaparikkhitabbaṃ .Kira ye vā ime kilesā desitā ye ca ariyadhammā desitā gāthāya vā byākaraṇena vā , kiṃ nu kho ime kilesā imehi ariyadhammehi pahīyanti , udāhu nappahīyanti ?
Ime vā ariyadhammā imesaṃ kilesānaṃ pahānāya saṃvattantīti .
Kiñcāpi kusalehi dhammehi akusalā dhammā pahānaṃ gacchanti .
Na tu sabbehi ariyadhammehi sabbākusalā pahānaṃ gacchanti .
Yathā mettā kusalo akusalo ca rāgo na tu kusalā mettā akusalo rāgoti kāretvā mettāya rāgo pahānaṃ , byāpādo mettāya pahānaṃ gacchanti .
Evaṃ kilesoti kāretvā suttena pahānaṃ gacchati .
Na sutto dhammoti kāretvā sabbaṃ kilesassa pahānāya saṃvattati .
Yaṃ tu suttassa ariyadhammo saṃkilesapaṭipakkho , so tena pahānaṃ gacchatīti .
41. Tattha kusale desite sutte byākaraṇe vā saṃkilesā na yujjanti ariyadhammā vā , te mahāpadese niddisitabbāvayavena apakaḍḍhitabbā
M0.221 .Tattha kilesehi ca desitehi ariyadhammesu ca yadipi tena ariyadhammena te kilesā pahānaṃ gacchanti .
Tatthapi uttari upaparikkhitabbaṃ .
Kena kāraṇena ete kilesā pajahitabbā , kena kāraṇena ariyadhammā desitāti ?
Yena yena vā ākārena ariyadhammā desitā , tena tena pakārena ayaṃ kileso ṭhito .
Atthi hi eko kileso , tena vā ariyadhammā na aññathā aññathā pahātabbo , yathā diṭṭhi rāgo avijjā ca dassanena pahātabbā .
Sā ce evañca avijjā bhāvanāya bhūmi vā dhammā bhāvanāya pahātabbā .
Sāyeva uddhaṃbhāgiyaṃ asaṅkhatadassanāya vimuttiyā animittena cetosamādhinā
P0.77 amanasikārena pahīyati .Evaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ upaparikkhitabbaṃ .
Ye dassanena pahātabbā kilesā dassanākārena ariyadhammo desito , bhāvanāya
V0.222 pahātabbā bhāvanākārena ariyadhammo desito , patisevanā pahātabbā patisevanākārena ariyadhammo desito , evaṃ vinodanapahātabbā yāva satta āsavā kātabbā , yāvaññathā .Aññathā hesa dhammo pahātabbo aññenākārena ariyadhammo desito , so ariyadhammo aññathā pariyesitabbo .
Yadi ayaṃ dhammo pariyesato yo ca deseti yena yenākārena , so ariyadhammo pariyesitabbo , tenākārena kileso pahīyati .
So tattha upaparikkhitabbo .
Atha na yujjati yadi hi tena suttena vihitaṃ suttaṃ vīmaṃsitabbaṃ .
Yathā yujjati , tathā gahetabbaṃ .
Yathā na yujjati , tathā na gahetabbaṃ , addhā etaṃ bhagavatā na bhāsitaṃ , āyasmatā vā duggahitaṃ , yathā mahāpadese niddisitabbaṃ , bhagavatā yathābhūtaṃ desitaṃ , yo ca dhammo desito kusalo ca akusalo ca tassa dhammassa paccayo pariyesitabbo .
Na hi paccayā vinā dhammo appaccayo uppajjati .
Tattha ko ākāro pariyesanāya ?
Tattha tathārūpaṃ sahetu sappaccayaṃ soyaṃ dhammo vuttoti idaṃ vīmaṃsitabbaṃ .
So ca paccayo tividho – mudu majjho adhimatto .
Tattha mudumhi paccaye mududhammo gahetabbo , evaṃ satyesa paccayo duvidho paraṃparāpaccayo ca samanantarapaccayo ca .
So paccayo mudutena byādhimattaṃ pariyesitabbaṃ .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Aññataropi paccayo aññehi paccayehi pariyattiṃ vā pāripūriṃ vā gacchati
P0.78 .Tattha yo dhammo desito , tassa dhammassa
M0.222 etena vā kāraṇena vā hetu pariyesitabbo .Yathā paccayo hetunā paccayena ca , so tassa dhammassa nissando pariyesitabbo .
Yathā niddiṭṭho adhiṭṭhāne padhānaṃ pariyesati , so paccayo pariyesitabbo .
Na hi mudussa dhammassa adhimatto nissando adhimattassa vā nissandassa mududhammo , atha mudussa mudu majjhāya majjho adhimattassa adhimatto yujjati , taṃ gahetabbaṃ , atha na yujjati na gahetabbaṃ .
Yañca bhagavā ārabhati dhammaṃ desetuṃ , taṃyeva dhammaṃ majjhantapariyosānaṃ deseti , yathā suttādhiṭṭhāne dhammā ādimhi niddisati , taṃyeva bahu tassa suttassa pariyosānaṃ .
Tassa hi dhammassa vasena taṃ suttaṃ hoti gāthā vā byākaraṇaṃ khuddakaṃ mahantaṃ vā , yathā pana duvidhā anurūpanti vā thapanā ca desanāthapanā .
Rūpantipi dhammassa pariyesitabbā .
Yathā ca bhagavatā pañcannaṃ indriyānaṃ saṃvaraṇaṃ desitaṃ taṇhāya niggahaṇatthaṃ icchāva hoti .
Deseti yathā gopālakopame sutte aññehipi suttehi bhagavā bhāsati icchāva hoti majjhimanikāye vitakko ayaṃ bhagavato desanānurūpanti iti so dhammo aññesupi veyyākaraṇesu pariyesitabbo .
Na hi ekaṃ hi sutte daṭṭhabbo .
Yujjanaṃ taṃ gahetabbaṃ .
42. Tattha katamaṃ anuññātaṃ ?
Yaṃ kiñci suttaṃ bhagavatā na bhāsitaṃ tañca suttesuyeva
V0.223 ndissati , evametaṃ dhāretabbaṃ .Yathā asukena bhāsitanti , taṃ suttaṃ vīmaṃsitabbaṃ .
Kiṃ nu kho imaṃ suttaṃ
P0.79 anuññātaṃ khamaṃ bhagavato udāhu nānuññātaṃ khamaṃ , kiñci rūpañca suttaṃ bhagavato anuññātaṃ khamaṃ kiñci rūpañca nānuññātaṃ khamaṃ ?Yaṃ sabbaso anotāretvā dasabalo gocaraṃ deseti , taṃ sabbaṃ suttaṃ bhagavato nānuññātaṃ khamaṃ .
Atthipi so sāvako dasabalānaṃ gocaraṃ jānāti odhiso anodhiso , taṃ pana balaṃ sabbaso na jānāti aññathā nāma savanena , yathā āyasmatā sāriputtena yena brāhmaṇo ovadito , tassa āyasmato natthi indriyabalavemattañāṇaṃ , tena puggalaparo [ puggalo paroparañca ( pī .)] parañca taṃ ajānanto sati uttarikaraṇīye uppādito , so bhagavatā apasādito .
Yathāva āyasmā mahākassapo bhāgineyyaṃ ovadati anantariyasamannāgato iddhipāṭihīrena aṅguliyo adīpetvā
M0.223 yaṃ sabbesaṃ dhammānaṃ kammasamādānānaṃ hetuso ṭhānaso yathābhūtaṃ ñāṇaṃ , tassa āyasmato saṃvijjate , tena naṃ ovadati , taṃ bhagavā karoti .‘‘ Sacepi dasa pajjote , dhārayissasi kassapa ;
Neva dakkhati rūpāni , cakkhu tassa na vijjatī ’’ ti .
Api ca kho yathā dūto rājavacanena sattamanusāsati , evaṃ sesānugo aññātakaṃ ghosaṃ paresaṃ deseti .
Anuññātakhamasuttaṃ gahetabbaṃ .
Ananuññātakhamaṃ na gahetabbaṃ .
Tattha katamo suttasaṅkaro ?
Pañcavidhaṃ
P0.80 suttaṃ , saṃkilesabhāgiyaṃ vāsanābhāgiyaṃ dassanabhāgiyaṃ bhāvanābhāgiyaṃ asekkhabhāgiyaṃ .Aññaṃ ārādheyya aññaṃ deseti aññassa ca suttassa atthaṃ aññamhi sutte niddisati .
Suttassa vā hi anekākāraṃ atthaṃ niddisati .
Ariyadhammasādhane atthaṃ vivarati .
Vāsanābhāgiyassa atthaṃ dassanabhāgiyesu niddisati .
Orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ atthaṃ uddhaṃbhāgiyesu niddisati .
Mudumajjhānaṃ indriyānaṃ adhimattesu suttesu niddisati .
Iti ayaṃ suttaṃ sambhedaṃ hetunā ca nissandena ca phalena ca niddesena ca mudumajjhādhimattatāyapi ca atthena ca byañjanena ca yo sambhedo , ayaṃ vuccati suttasaṅkaro .
Yo asambhedo , ayaṃ vuccati suttavicayo .
Tatthāyaṃ uddānagāthā
Purimānaṃ
V0.224 akkhaṇḍaṃ , yathābhūtassa paccayo ;Nissando vāsanāsaddhi , anuññā suttasaṅkaro .
Therassa mahākaccāyanassa
Suttavicayo nāma catutthabhūmi .