Issues
Select Version
(SN)Mahāvaggo
(SN)Mahāvaggo

10. Cetiyasuttaṃ

Author: _System_commentary_ @ Administrator

822. Dasame nisīdanan ti cammakhaṇḍaṃ adhippetaṃ .
Udenaṃ cetiyan ti udenayakkhassa cetiyaṭṭhāneV3.281 katavihāro vuccati . Gotamakā dīsupi eseva nayo .
Bhāvitāti vaḍḍhitā . Bahulīkatāti punappunaṃ katā . Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā . Vatthukatāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katā . Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā . Paricitāti samantato citā suvaḍḍhitā . Susamāraddhāti suṭṭhu samāraddhā . Iti aniyamena kathetvā puna niyametvā dassento tathāgatassa khotiādimāha . Ettha ca kappan ti āyukappaṃ , tasmiṃ tasmiṃ kāle yaṃ manussānaṃM3.283 āyuppamāṇaṃ , taṃ paripuṇṇaṃ karonto tiṭṭheyya . Kappāvasesaṃ vāti ‘‘ appaṃ vā bhiyyo ’’ ti vuttavassasatato atirekaṃ vā . Mahāsīvatthero panāha ‘‘ buddhānaṃ aṭṭhāne gajjitaṃ nāma natthi . Yatheva hi veḷuvagāmake uppannaṃ māraṇantikavedanaṃ dasa māse vikkhambhesi , evaṃ punappunaṃ taṃ samāpattiṃ samāpajjitvā dasa dasa māsepi vikkhambhento imaṃ bhaddakappameva tiṭṭheyyā ’’ ti . Kasmā pana na ṭhitoti ? Upādiṇṇakasarīraṃ nāma khaṇḍiccādīhi abhibhuyyati , buddhā nāma khaṇḍiccādibhāvaṃ apatvāva pañcame āyukoṭṭhāse bahujanassa piyamanāpakāleyeva parinibbāyanti . Buddhānubuddhesu ca mahāsāvakesu parinibbutesu ekakena khāṇukena viya ṭhātabbaṃ hoti , daharasāmaṇeraparivāritenaP3.252 vā , tato – ‘‘ aho buddhānaṃ parisā ’’ ti hīḷetabbataṃ āpajjeyya , tasmā na ṭhitoti . Evaṃ vuttepi so pana na ruccati ,‘‘ āyukappo ’’ ti idameva aṭṭhakathāyaṃ niyamitaṃ .
Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacittoti ettha tan ti nipātamattaṃ . Yathā mārena pariyuṭṭhitacitto ajjhotthaṭacitto aññopi koci puthujjano paṭivijjhituṃ na sakkuṇeyya , evameva nāsakkhi paṭivijjhitunti attho . Māro hi yassa sabbena sabbaṃ dvādasa vipallāsā appahīnā , tassa cittaṃ pariyuṭṭhāti . Therassa ca cattāro vipallāsā appahīnā , tenassa māro cittaṃ pariyuṭṭhāsi . So pana cittapariyuṭṭhānaṃ karonto kiṃ karotīti ? Bheravaṃ rūpārammaṇaṃ vā dasseti , saddārammaṇaṃ vā sāveti , tato sattā taṃ disvā vā sutvā vā satiṃ vissajjetvā vivaṭamukhā honti , tesaṃ mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayaṃ maddati , te visaññī hutvā tiṭṭhanti . Therassa panesa mukhe hatthaṃ pavesetuṃ kiṃ sakkhissati ? Bheravārammaṇaṃ pana dasseti , taṃ disvā thero nimittobhāsaṃ na paṭivijjhi . Jānantoyeva bhagavā kimatthaṃ yāvatatiyakaṃ āmantesīti . ParatoV3.282 ‘‘ tiṭṭhatu , bhante , bhagavā ’’ ti yācite ‘‘ tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ , tuyhevetaṃ aparaddhan ’’ ti dosāropanena sokatanukaraṇatthaṃ .
Māro pāpimāti ettha satte anatthe niyojento māretīti māro . Pāpimāti tasseva vevacanaṃ . So hi pāpadhammasamannāgatattā ‘‘ pāpimā ’’ tiM3.284 vuccati . Kaṇho , antako , namuci , pamattabandhūtipi tasseva nāmāni .
Bhāsitā kho panesāti ayañhi bhagavato sambodhipattiyā aṭṭhame sattāhe bodhimaṇḍaṃyeva āgantvā – ‘‘ bhagavā yadatthaṃ tumhehi pāramiyo pūritā , so vo attho anuppatto , paṭividdhaṃ sabbaññutaññāṇaṃ , kiṃ vo lokavicaraṇenā ’’ ti vatvā yathā ajja , evameva – ‘‘ parinibbātu dāni , bhante , bhagavā , parinibbātu , sugato ,’’ ti yāci . Bhagavā cassa ‘‘ na tāvāhan ’’ tiādīni vatvā paṭikkhipi . Taṃ sandhāya ‘‘ bhāsitā kho panesā , bhante ,’’ tiādimāha .
Tattha viyattāti maggavasena byattā . Tatheva vinītā . Tathā visāradā . Bahussutāti tepiṭakavasena bahu sutametesantiP3.253 bahussutā . Tadeva dhammaṃ dhārentīti dhammadharā . Atha vā pariyattibahussutā ceva paṭivedhabahussutā ca , pariyattipaṭivedhadhammānaṃyeva dhāraṇato dhammadharāti evamettha attho daṭṭhabbo . Dhammānudhammappaṭipannāti ariyadhammassa anudhammabhūtaṃ vipassanādhammaṃ paṭipannā . Sāmīcippaṭipannāti anucchavikapaṭipadaṃ paṭipannā . Anudhammacārinoti anudhammacaraṇasīlā . Sakaṃ ācariyakan ti attano ācariyavādaṃ . Ācikkhissantītiādīni sabbāni aññamaññasseva vevacanāni . Sahadhammenāti sahetukena sakāraṇena vacanena . Sappāṭihāriyan ti yāva niyyānikaṃ katvā dhammaṃ desessanti .
Brahmacariyan ti sikkhattayasaṅgahitaṃ sakalaṃ sāsanabrahmacariyaṃ . Iddhan ti samiddhaṃ jhānassādavasena . Phītan ti vuḍḍhipattaṃ sabbapāliphullaṃ viya abhiññāsampattivasena . Vitthārikan ti vitthataṃ tasmiṃ tasmiṃ disābhāge patiṭṭhitavasena . Bāhujaññan ti bahūhi ñātaṃ paṭividdhaṃ mahājanābhisamayavasena . Puthubhūtan ti sabbākārena puthulabhāvapattaṃ . Kathaṃ ? Yāva devamanussehi suppakāsitaṃ , yattakā viññujātikā devā ceva manussā ca atthi , sabbehi suṭṭhu pakāsitanti attho .
AppossukkotiV3.283 nirālayo . Tvañhi pāpima aṭṭhamasattāhato paṭṭhāya ‘‘ parinibbātu dāni , bhante , bhagavā , parinibbātu sugato ’’ ti viravanto āhiṇḍittha , ajja dāni paṭṭhāya vigatussāho hohi , mā mayhaṃ parinibbānatthaṃ vāyāmaṃ karohīti vadati .
SatoM3.285 sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajīti satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā ñāṇena paricchinditvā āyusaṅkhāraṃ vissaji pajahi . Tattha na bhagavā hatthena leḍḍuṃ viya āyusaṅkhāraṃ ossaji , temāsamattameva pana phalasamāpattiṃ samāpajjitvā tato paraṃ na samāpajjissāmīti cittaṃ uppādesi . Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ ossajī ’’ ti . Ussajītipi pāṭho .
Mahābhūmicāloti mahanto pathavikampo . Tadā kira dasasahassilokadhātu akampittha . Bhiṃsanakoti bhayajanakoP3.254 . Devadundubhiyo ca phaliṃsūti devabheriyo phaliṃsu , devo sukkhagajjitaṃ gajji , akālavijjulatā nicchariṃsu , khaṇikavassaṃ vassīti vuttaṃ hoti .
Udānaṃ udānesīti kasmā udānesi ? Koci nāma vadeyya ‘‘ bhagavā pacchato pacchato anubandhitvā – ‘ parinibbāyatha , bhante , parinibbāyatha , bhante ’ ti upadduto bhayena āyusaṅkhāraṃ vissajjesī ’’ ti . Tassokāso mā hotūti . Bhītassa hi udānaṃ nāma natthīti pītivegavissaṭṭhaṃ udānesi .
Tattha sabbesaṃ soṇasiṅgālādīnampi paccakkhabhāvato tulitaṃ paricchinnanti tulaṃ . Kiṃ taṃ ? Kāmāvacarakammaṃ . Na tulaṃ , na vā tulaṃ sadisamassa aññaṃ lokiyakammaṃ atthīti atulaṃ . Kiṃ taṃ ? Mahaggatakammaṃ . Atha vā kāmāvacaraṃ rūpāvacarañca tulaṃ , arūpāvacaraṃ atulaṃ . Appavipākaṃ tulaṃ , bahuvipākaṃ atulaṃ . Sambhavan ti sambhavahetubhūtaṃ , piṇḍakārakaṃ rāsikārakanti attho . Bhavasaṅkhāran ti punabbhavassa saṅkhāraṃ . Avassajīti vissajjesi . Munīti buddhamuni . Ajjhattaratoti niyakajjhattarato . Samāhitoti upacārappanāsamādhivasena samāhito . Abhindi kavacamivāti kavacaṃ viya abhindi . Attasambhavan ti attani jātakilesaṃ . Idaṃ vuttaṃ hoti – savipākaṭṭhena sambhavaṃ bhavābhisaṅkhaṇaṭṭhena bhavasaṅkhāranti ca laddhanāmaṃ tulātulasaṅkhātaṃ lokiyakammañca ossaji , saṅgāmasīse mahāyodho kavacaṃ viya attasambhavaṃ kilesañca ajjhattarato samāhito hutvā abhindīti . AthaV3.284 vā tulan ti tulento tīrento . Atulañca sambhavan ti nibbānañceva bhavañca . Bhavasaṅkhāran ti bhavagāmikammaṃ . Avassaji munīti ‘‘ pañcakkhandhā aniccā , pañcannaṃM3.286 khandhānaṃ nirodho nibbānaṃ niccan ’’ tiādinā nayena tulayanto buddhamuni bhave ādīnavaṃ nibbāne cānisaṃsaṃ disvā taṃ khandhānaṃ mūlabhūtaṃ bhavasaṅkhāraṃ ‘‘ kammakkhayāya saṃvattatī ’’ ti evaṃ vuttenaP3.255 kammakkhayakarena ariyamaggena avassaji . Kathaṃ ? Ajjhattarato samāhito abhindi kavacamivattasambhavaṃ . So hi vipassanāvasena ajjhattarato , samathavasena samāhitoti evaṃ pubbabhāgato paṭṭhāya samathavipassanābalena kavacamiva attabhāvaṃ pariyonandhitvā ṭhitaṃ , attani sambhavattā attasambhavanti laddhanāmaṃ sabbaṃ kilesajātaṃ abhindi . Kilesābhāvena ca kammaṃ appaṭisandhikattā avassaṭṭhaṃ nāma hotīti evaṃ kilesappahānena kammaṃ jahi . Pahīnakilesassa bhayaṃ nāma natthi . Tasmā abhītova āyusaṅkhāraṃ ossaji . Abhītabhāvañāpanatthañca udānaṃ udānesīti veditabbo .
Cāpālavaggo paṭhamo .