Ñāṇavibhaṅgo

Ekavidhena ñāṇavatthu ( vibha .751)– pañca viññāṇā na hetū , ahetukā , hetuvippayuttā , sappaccayā , saṅkhatā , arūpā , lokiyā , sāsavā , saṃyojaniyā , ganthaniyā , oghaniyā , yoganiyā , nīvaraṇiyā , parāmaṭṭhā , upādāniyā , saṃkilesikā , abyākatā , sārammaṇā , acetasikā , vipākā , upādiṇṇupādāniyā , asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā , na savitakkasavicārā , na avitakkavicāramattā , avitakkaavicārā , na pītisahagatā , neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā , neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā , nevācayagāmināpacayagāmino , nevasekkhanāsekkhā , parittā , kāmāvacarā , naM0.15 rūpāvacarā , na arūpāvacarā , pariyāpannā , no apariyāpannā , aniyatā , aniyyānikā .

Uppannavatthukā , uppannārammaṇā , purejātavatthukā , purejātārammaṇā , ajjhattikavatthukā , bāhirārammaṇā , asambhinnavatthukā , asambhinnārammaṇā , nānāvatthukā , nānārammaṇā , na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti , na asamannāhārā uppajjanti , na amanasikārā uppajjanti , na abbokiṇṇā uppajjanti , na apubbaṃ acarimaṃ uppajjanti , na aññamaññassa samanantarā uppajjanti .

Pañca viññāṇā anābhogā , pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti , aññatraV0.14 abhinipātamattā , pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti , pañcahi viññāṇehi na kañci iriyāpathaṃ kappeti , pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci iriyāpathaṃ kappeti , pañcahi viññāṇehi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti , pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti , pañcahi viññāṇehi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati , pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati , pañcahi viññāṇehi na samāpajjati na vuṭṭhāti , pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na samāpajjati na vuṭṭhāti , pañcahi viññāṇehi na cavati na uppajjati , pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na cavati na uppajjati , pañcahi viññāṇehi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati , pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati , yāthāvakavatthuvibhāvanā paññā .

Evaṃ ekavidhena ñāṇavatthu .

DuvidhenaM0.16 ñāṇavatthu – lokiyā paññā , lokuttarā paññā .

Kenaci viññeyyā paññā , kenaci na viññeyyā paññā .

Sāsavā paññā , anāsavā paññā .

Āsavavippayuttā sāsavā paññā , āsavavippayuttā anāsavā paññā .

Saṃyojaniyā paññā , asaṃyojaniyā paññā .

Saṃyojanavippayuttā saṃyojaniyā paññā , saṃyojanavippayuttā asaṃyojaniyā paññā .

Ganthaniyā paññā , aganthaniyā paññā .

Ganthavippayuttā ganthaniyā paññā , ganthavippayuttā aganthaniyā paññā .

Oghaniyā paññā , anoghaniyā paññā .

Oghavippayuttā oghaniyā paññā , oghavippayuttā anoghaniyā paññā .

Yoganiyā paññā , ayoganiyā paññā .

Yogavippayuttā yoganiyā paññā , yogavippayuttā ayoganiyā paññā .

Nīvaraṇiyā paññā , anīvaraṇiyā paññā .

Nīvaraṇavippayuttā nīvaraṇiyā paññā , nīvaraṇavippayuttā anīvaraṇiyā paññā .

Parāmaṭṭhā paññā , aparāmaṭṭhā paññā .

Parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā paññā , parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā paññā .

Upādiṇṇā paññā , anupādiṇṇā paññā .

Upādāniyā paññā , anupādāniyā paññā .

Upādānavippayuttā upādāniyā paññā , upādānavippayuttā anupādāniyā paññā .

Saṃkilesikā paññā , asaṃkilesikā paññā .

Kilesavippayuttā saṃkilesikā paññā , kilesavippayuttāV0.15 asaṃkilesikā paññā .

Savitakkā paññā , avitakkā paññā .

Savicārā paññā , avicārā paññā .

Sappītikā paññā , appītikā paññā .

Pītisahagatā paññā , na pītisahagatā paññā .

Sukhasahagatā paññā , na sukhasahagatā paññā .

Upekkhāsahagatā paññā , na upekkhāsahagatā paññāM0.17 .

Kāmāvacarā paññā , na kāmāvacarā paññā .

Rūpāvacarā paññā , na rūpāvacarā paññā .

Arūpāvacarā paññā , na arūpāvacarā paññā .

Pariyāpannā paññā , apariyāpannā paññā .

Niyyānikā paññā , aniyyānikā paññā .

Niyatā paññā , aniyatā paññā .

Sauttarā paññā , anuttarā paññā .

Atthajāpikā paññā , jāpitatthā paññā .

Evaṃ duvidhena ñāṇavatthu .

Tividhena ñāṇavatthu – cintāmayā paññā , sutamayā paññā , bhāvanāmayā paññā .

Dānamayā paññā , sīlamayā paññā , bhāvanāmayā paññā .

Adhisīle paññā , adhicitte paññā , adhipaññāya paññā .

Āyakosallaṃ , apāyakosallaṃ , upāyakosallaṃ .

Vipākā paññā , vipākadhammadhammā paññā , nevavipākanavipākadhammadhammā paññā .

Upādiṇṇupādāniyā paññā , anupādiṇṇupādāniyā paññā , anupādiṇṇaanupādāniyā paññā .

Savitakkasavicārā paññā , avitakkavicāramattā paññā , avitakkaavicārā paññā .

Pītisahagatā paññā , sukhasahagatā paññā , upekkhāsahagatā paññā .

Ācayagāminī paññā , apacayagāminī paññā , nevācayagāmināpacayagāminī paññā .

Sekkhā paññā , asekkhā paññā , nevasekkhanāsekkhā paññā .

Parittā paññā , mahaggatā paññā , appamāṇā paññā .

Parittārammaṇā paññā , mahaggatārammaṇā paññā , appamāṇārammaṇā paññā .

Maggārammaṇā paññā , maggahetukā paññā , maggādhipatinī paññā .

Uppannā paññā , anuppannā paññā , uppādinī paññā .

Atītā paññā , anāgatā paññā , paccuppannā paññā .

Atītārammaṇā paññā , anāgatārammaṇā paññā , paccuppannārammaṇā paññā .

Ajjhattā paññā , bahiddhā paññā , ajjhattabahiddhā paññā .

Ajjhattārammaṇā paññā , bahiddhārammaṇā paññā , ajjhattabahiddhārammaṇā paññā .

SavitakkasavicārāM0.18 paññā atthi vipākā , atthi vipākadhammadhammā , atthi nevavipākanavipākadhammadhammā .

Atthi upādiṇṇupādāniyā , atthi anupādiṇṇupādāniyā , atthi anupādiṇṇaanupādāniyāV0.16 .

Atthi pītisahagatā , atthi sukhasahagatā , atthi upekkhāsahagatā .

Atthi ācayagāminī , atthi apacayagāminī , atthi nevācayagāmināpacayagāminī .

Atthi sekkhā , atthi asekkhā , atthi nevasekkhanāsekkhā .

Atthi parittā , atthi mahaggatā , atthi appamāṇā .

Atthi parittārammaṇā , atthi mahaggatārammaṇā , atthi appamāṇārammaṇā .

Atthi maggārammaṇā , atthi maggahetukā , atthi maggādhipatinī .

Atthi uppannā , atthi anuppannā , atthi uppādinī .

Atthi atītā , atthi anāgatā , atthi paccuppannā .

Atthi atītārammaṇā , atthi anāgatārammaṇā , atthi paccuppannārammaṇā .

Atthi ajjhattā , atthi bahiddhā , atthi ajjhattabahiddhā .

Atthi ajjhattārammaṇā , atthi bahiddhārammaṇā , atthi ajjhattabahiddhārammaṇā .

Avitakkavicāramattā paññā atthi vipākā , atthi vipākadhammadhammā , atthi nevavipākanavipākadhammadhammā .

Atthi upādiṇṇupādāniyā , atthi anupādiṇṇupādāniyā , atthi anupādiṇṇaanupādāniyā .

Atthi ācayagāminī , atthi apacayagāminī , atthi nevācayagāmināpacayagāminī .

Atthi sekkhā , atthi asekkhā , atthi nevasekkhanāsekkhā .

Atthi uppannā , atthi anuppannā , atthi uppādinī .

Atthi atītā , atthi anāgatā , atthi paccuppannā .

Atthi ajjhattā , atthi bahiddhā , atthi ajjhattabahiddhā .

Avitakkaavicārā paññā atthi vipākā , atthi vipākadhammadhammā , atthi nevavipākanavipākadhammadhammā .

Atthi upādiṇṇupādāniyā , atthi anupādiṇṇupādāniyā , atthi anupādiṇṇaanupādāniyā .

Atthi pītisahagatā , atthi sukhasahagatā , atthiM0.19 upekkhāsahagatā .

Atthi ācayagāminī , atthi apacayagāminī , atthi nevācayagāmināpacayagāminī .

Atthi sekkhā , atthi asekkhā , atthi nevasekkhanāsekkhā .

Atthi parittārammaṇā , atthi mahaggatārammaṇā , atthi appamāṇārammaṇā .

Atthi maggārammaṇā , atthi maggahetukā , atthi maggādhipatinī .

Atthi uppannā , atthi anuppannā , atthi uppādinī .

Atthi atītā , atthi anāgatā , atthi paccuppannā .

Atthi atītārammaṇā , atthi anāgatārammaṇā , atthi paccuppannārammaṇā .

Atthi ajjhattā , atthi bahiddhā , atthi ajjhattabahiddhā .

Atthi ajjhattārammaṇā , atthi bahiddhārammaṇā , atthi ajjhattabahiddhārammaṇā .

Pītisahagatā paññā , sukhasahagatā paññā atthi vipākā , atthi vipākadhammadhammā , atthi nevavipākanavipākadhammadhammāV0.17 .

Atthi upādiṇṇupādāniyā , atthi anupādiṇṇupādāniyā , atthi anupādiṇṇaanupādāniyā .

Atthi savitakkasavicārā , atthi avitakkavicāramattā , atthi avitakkaavicārā .

Atthi ācayagāminī , atthi apacayagāminī , atthi nevācayagāmināpacayagāminī .

Atthi sekkhā , atthi asekkhā , atthi nevasekkhanāsekkhā .

Atthi parittā , atthi mahaggatā , atthi appamāṇā .

Atthi parittārammaṇā , atthi mahaggatārammaṇā , atthi appamāṇārammaṇā .

Atthi maggārammaṇā , atthi maggahetukā , atthi maggādhipatinī .

Atthi uppannā , atthi anuppannā , atthi uppādinī .

Atthi atītā , atthi anāgatā , atthi paccuppannā .

Atthi atītārammaṇā , atthi anāgatārammaṇā , atthi paccuppannārammaṇā .

Atthi ajjhattā , atthi bahiddhā , atthi ajjhattabahiddhā .

Atthi ajjhattārammaṇā , atthi bahiddhārammaṇā , atthi ajjhattabahiddhārammaṇā .

Upekkhāsahagatā paññā atthi vipākā , atthi vipākadhammadhammā , atthi nevavipākanavipākadhammadhammā .

Atthi upādiṇṇupādāniyāM0.20 , atthi anupādiṇṇupādāniyā , atthi anupādiṇṇaanupādāniyā .

Atthi ācayagāminī , atthi apacayagāminī , atthi nevācayagāmināpacayagāminī .

Atthi sekkhā , atthi asekkhā , atthi nevasekkhanāsekkhā .

Atthi parittā , atthi mahaggatā , atthi appamāṇā .

Atthi parittārammaṇā , atthi mahaggatārammaṇā , atthi appamāṇārammaṇā .

Atthi maggārammaṇā , atthi maggahetukā , atthi maggādhipatinī .

Atthi uppannā , atthi anuppannā , atthi uppādinī .

Atthi atītā , atthi anāgatā , atthi paccuppannā .

Atthi atītārammaṇā , atthi anāgatārammaṇā , atthi paccuppannārammaṇā .

Atthi ajjhattā , atthi bahiddhā , atthi ajjhattabahiddhā .

Atthi ajjhattārammaṇā , atthi bahiddhārammaṇā , atthi ajjhattabahiddhārammaṇā .

Evaṃ tividhena ñāṇavatthu .

Catubbidhena ñāṇavatthu – kammassakatañāṇaṃ , saccānulomikaṃ ñāṇaṃ , maggasamaṅgissa ñāṇaṃ , phalasamaṅgissa ñāṇaṃ .

Dukkhe ñāṇaṃ , dukkhasamudaye ñāṇaṃ , dukkhanirodhe ñāṇaṃ , dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ .

Kāmāvacarā paññā , rūpāvacarā paññā , arūpāvacarā paññā , apariyāpannā paññā .

Dhamme ñāṇaṃ , anvaye ñāṇaṃ , paricce ñāṇaṃ , sammuti ñāṇaṃ .

Atthi paññā ācayāya , no apacayāya , atthi paññā apacayāya , no ācayāya , atthi paññā ācayāya ceva , apacayāya ca , atthi paññā nevācayāya , no apacayāya .

Atthi paññā nibbidāya , no paṭivedhāya , atthi paññā paṭivedhāya , no nibbidāyaV0.18 , atthi paññā nibbidāya ceva , paṭivedhāya ca , atthi paññā neva nibbidāya , no paṭivedhāya .

Hānabhāginī paññā , ṭhitibhāginī paññā , visesabhāginī paññā , nibbedhabhāginī paññā .

CatassoM0.21 paṭisambhidā .

Catasso paṭipadā .

Cattāri ārammaṇāni .

Jarāmaraṇe ñāṇaṃ , jarāmaraṇasamudaye ñāṇaṃ , jarāmaraṇanirodhe ñāṇaṃ , jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ .

Jātiyā ñāṇaṃ … pe … bhave ñāṇaṃ … pe … upādāne ñāṇaṃ … pe … taṇhāya ñāṇaṃ … pe … vedanāya ñāṇaṃ … pe … phasse ñāṇaṃ … pe … saḷāyatane ñāṇaṃ … pe … nāmarūpe ñāṇaṃ … pe … viññāṇe ñāṇaṃ … pe … saṅkhāresu ñāṇaṃ , saṅkhārasamudaye ñāṇaṃ , saṅkhāranirodhe ñāṇaṃ , saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ .

Evaṃ catubbidhena ñāṇavatthu .

Pañcavidhena ñāṇavatthu – pañcaṅgiko sammāsamādhi , pañcañāṇiko sammāsamādhi .

Evaṃ pañcavidhena ñāṇavatthu .

Chabbidhena ñāṇavatthu – chasu abhiññāsu paññā .

Evaṃ chabbidhena ñāṇavatthu .

Sattavidhena ñāṇavatthu – sattasattati ñāṇavatthūni .

Evaṃ sattavidhena ñāṇavatthu .

Aṭṭhavidhena ñāṇavatthu – catūsu maggesu , catūsu phalesu paññā .

Evaṃ aṭṭhavidhena ñāṇavatthu .

Navavidhena ñāṇavatthu – navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā .

Evaṃ navavidhena ñāṇavatthu .

Dasavidhena ñāṇavatthu – dasa tathāgatassa tathāgatabalāni , yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .

Katamāni dasa ?

Idha tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti , yampi tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti , idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃV0.19 hoti .

Yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃM0.22 ṭhānaṃ paṭijānāti , parisāsu sīhanādaṃ nadati , brahmacakkaṃ pavatteti .

Puna caparaṃ tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .

Yampi tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti .