5. Mettāsuttavaṇṇanā
15. Pañcame sesajanāti mettāya cetovimuttiyā alābhino .
Samparivattamānāti dakkhiṇeneva passena asayitvā sabbaso parivattamānā .
Kākacchamānāti ghurughurupassāsavasena vissaraṃ karontā .
Sukhaṃ supatīti ettha duvidhā supanā sayane piṭṭhippasāraṇalakkhaṇā kiriyāmayacittehi avokiṇṇabhavaṅgappavattilakkhaṇā ca .
Tatthāyaṃ ubhayatthāpi sukhameva supati .
Yasmā saṇikaṃ nipajjitvā aṅgapaccaṅgāni samodhāya pāsādikena ākārena sayati , niddokkamanepi jhānaṃ samāpanno viya hoti .
Tenāha ‘‘ evaṃ asupitvā ’’ tiādi .
Niddākāle sukhaṃ alabhitvā dukkhena suttattā eva paṭibujjhanakāle sarīrakhedena nitthunanaṃ
V3.335 vijambhanaṃ ito cito ca viparivattanañca hotīti āha ‘‘ nitthunantā vijambhantā samparivattantā dukkhaṃ paṭibujjhantī ’’ ti .Ayaṃ pana sukhena suttattā sarīrakhedābhāvato nitthunanādivirahitova paṭibujjhati .
Tena vuttaṃ ‘‘ evaṃ appaṭibujjhitvā ’’ tiādi .
Sukhappaṭibodho ca sarīravikārābhāvenāti āha ‘‘ sukhaṃ nibbikāran ’’ ti .
Bhaddakameva supinaṃ passatīti idaṃ anubhūtapubbavasena devatūpasaṃhāravasena cassa bhaddakameva supinaṃ hoti , na pāpakanti katvā vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ cetiyaṃ vandanto viyā ’’ tiādi .
Dhātukkhobhahetukampi cassa bahulaṃ bhaddakameva siyā yebhuyyena cittajarūpānuguṇatāya utuāhārajarūpānaṃ .
Ure
M3.359 āmukkamuttāhāro viyāti gīvāya bandhitvā ure lambitamuttāhāro viyāti kehici taṃ ekāvalivasena vuttaṃ siyā , anekaratanāvalisamūhabhūto pana muttāhāro aṃsappadesato paṭṭhāya yāva kaṭippadesassa heṭṭhābhāgā palambanto ure āmukkoyeva nāma hoti .Visākhatthero viyāti ( visuddhi .1.258) so kira pāṭaliputte kuṭumbiyo ahosi .
So tattheva vasamāno assosi ‘‘ tambapaṇṇidīpo kira cetiyamālālaṅkato kāsāvapajjoto , icchiticchitaṭṭhāneyevettha sakkā nisīdituṃ vā nipajjituṃ vā , utusappāyaṃ senāsanasappāyaṃ puggalasappāyaṃ dhammassavanasappāyanti sabbamettha sulabhan ’’ ti .
So attano bhogakkhandhaṃ puttadārassa niyyātetvā dussante baddhena ekakahāpaṇeneva gharā nikkhamitvā samuddatīre nāvaṃ udikkhamāno ekaṃ māsaṃ vasi .
So vohārakusalatāya imasmiṃ ṭhāne bhaṇḍaṃ kiṇitvā asukasmiṃ vikkiṇanto dhammikāya vaṇijjāya tenevantaramāsena sahassaṃ abhisaṃhari .
Iti anupubbena mahāvihāraṃ gantvā pabbajjaṃ yācati .
So pabbājanatthāya sīmaṃ nīto taṃ sahassatthavikaṃ ovaṭṭikantarena bhūmiyaṃ pātesi .
‘‘ Kimetan ’’ ti ca vutte ‘‘ kahāpaṇasahassaṃ , bhante ’’ ti vatvā ,‘‘ upāsaka , pabbajitakālato paṭṭhāya na sakkā vicāretuṃ , idāneva naṃ vicārehī ’’ ti vutte ‘‘ visākhassa pabbajjaṭṭhānaṃ āgatā mā rittahatthā gamiṃsū ’’ ti muñcitvā sīmāmāḷake vikkiritvā pabbajitvā upasampanno .
So pañcavasso hutvā dvemātikā paguṇā katvā attano sappāyaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā ekekasmiṃ vihāre cattāro cattāro māse samapavattavāsaṃ vasamāno cari .
Evaṃ caramāno –
‘‘ Vanantare
V3.336 ṭhito thero , visākho gajjamānako ;Attano guṇamesanto , imamatthaṃ abhāsatha .
‘‘ Yāvatā upasampanno , yāvatā idha māgato ;
Etthantare khalitaṃ natthi , aho lābho te mārisā ’’ ti .( visuddhi .1.258);
So cittalapabbatavihāraṃ gacchanto dvedhāpathaṃ patvā ‘‘ ayaṃ nu kho maggo , udāhu ayan ’’ ti cintayanto aṭṭhāsi .
Athassa pabbate adhivatthā devatā
M3.360 hatthaṃ pasāretvā ‘‘ eso maggo ’’ ti dasseti .So cittalapabbatavihāraṃ gantvā tattha cattāro māse vasitvā ‘‘ paccūse gamissāmī ’’ ti cintetvā nipajji .
Caṅkamasīse maṇilarukkhe adhivatthā devatā sopānaphalake nisīditvā parodi .
Thero ‘‘ ko eso ’’ ti āha .
Ahaṃ , bhante , maṇiliyāti .
Kissa rodasīti ?
Tumhākaṃ gamanaṃ paṭiccāti .
Mayi idha vasante tumhākaṃ ko guṇoti ?
Tumhesu , bhante , idha vasantesu amanussā aññamaññaṃ mettaṃ paṭilabhanti , te dāni tumhesu gatesu kalahaṃ karissanti , duṭṭhullampi kathayissantīti .
Thero ‘‘ sace mayi idha vasante tumhākaṃ phāsuvihāro hoti , sundaran ’’ ti vatvā aññepi cattāro māse tattheva vasitvā puna tatheva gamanacittaṃ uppādesi .
Devatāpi puna tatheva parodi .
Eteneva upāyena thero tattheva vasitvā tattheva parinibbāyīti .
Evaṃ dhamattāvihārī bhikkhu amanussānaṃ piyo hoti .
Balavapiyacittatāyāti iminā balavapiyacittatāmattenapi satthaṃ na kamati , pageva mettāya cetovimuttiyāti dasseti .
Khippameva cittaṃ samādhiyati , kenaci paripanthena parihīnajjhānassa byāpādassa dūrasamussāritabhāvato khippameva samādhiyati ,‘‘ āsavānaṃ khayāyā ’’ ti keci .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Ettha ca kiñcāpi ito aññakammaṭṭhānavasena adhigatajjhānānampi sukhasupanādayo ānisaṃsā labbhanti .
Yathāha –
‘‘ Sukhaṃ supanti munayo , ajjhattaṃ susamāhitā ;
Suppabuddhaṃ pabujjhanti , sadā gotamasāvakā ’’ ti .( visuddhi . mahāṭī .1.258);
Ca ādi –
Tathāpime ānisaṃsā brahmavihāralābhino anavasesā labbhanti byāpādādīnaṃ ujuvipaccanīkabhāvato brahmavihārānaṃ .
Tenevāha ‘‘ nissaraṇaṃ hetaṃ , āvuso , byāpādassa , yadidaṃ mettācetovimuttī ’’ tiādi
V3.337 ( dī . ni .3.326; a . ni .6.13).Byāpādādivasena ca sattānaṃ dukkhasupanādayoti tappaṭipakkhabhūtesu brahmavihāresu siddhesu sukhasupanādayo hatthagatā eva hontīti .
Mettāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .