8. Duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
Dūsīyatīti
V0.224 duṭṭho , dūseti paraṃ vināsetīti doso .Tenāha ‘‘ dūsito cevā ’’ tiādi .
Idāni ‘‘ dūsito ceva dūsako cā ’’ ti iminā
M0.242 saṅkhepena vuttamevatthaṃ vitthāretvā dassetuṃ ‘‘ uppanne hi dose ’’ tiādimāha .Pakatibhāvaṃ jahāpitoti ( sārattha . ṭī .2.385-386) sommabhāvaṃ jahāpitoti attho , vikāramāpāditoti vuttaṃ hoti .
Ākāranānāttenāti dūsitākārassa ceva dūsakākārassa cāti imesaṃ dvinnaṃ ākārānaṃ nānābhāvena .
Nappatitoti pītisukhādīhi na abhigato anupagato , na upagatoti attho .
Yo ca pītisukhādīhi anupagato , so tehi vajjito nāma hotīti āha ‘‘ pītisukhādīhi vivajjito ’’ ti .
Yo ca tehi vajjito , na so tehi abhisaṭo nāma hotīti āha ‘‘ na abhisaṭo ’’ ti , pītisukhādīhi na patthaṭoti attho .
Nāssa mūlanti amūlakaṃ .
Taṃ pana amūlakattaṃ yasmā codakavasena adhippetaṃ , na cuditakavasena , tasmā tadatthaṃ dassetuṃ ‘‘ yaṃ codakenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha yan ti pārājikaṃ .
Etan ti cuditakassa āpannānāpannattaṃ .
Idhāti imasmiṃ sikkhāpade .
Idāni attanā vuttameva diṭṭhādiṃ vivarituṃ ‘‘ ettha cā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tathevāti ‘‘ pasādasotena vā dibbasotena vā ’’ ti imamatthaṃ atidisati .
Parisaṅkitaṃ ( pārā . aṭṭha .2.385-386) pana tividhaṃ diṭṭhaparisaṅkitaṃ , sutaparisaṅkitaṃ , mutaparisaṅkitanti .
Tattha bhikkhuñca mātugāmañca tathārūpe ṭhāne disvā ‘‘ addhā imehi katan ’’ ti vā ‘‘ karissantī ’’ ti vā parisaṅkitaṃ , idaṃ diṭṭhaparisaṅkitaṃ nāma .
Andhakāre vā paṭicchannokāse vā bhikkhussa ca mātugāmassa ca vacanaṃ sutvā dutiyassa atthibhāvaṃ ajānato pubbe vuttanayena parisaṅkitaṃ , idaṃ sutaparisaṅkitaṃ nāma .
Dhuttehi itthīhi saddhiṃ paccantavihāre maṇḍape vā sālādīsu vā pupphagandhamaṃsasurādīni anubhavitvā gataṭṭhānaṃ disvā ‘‘ kena nu kho idaṃ katan ’’ ti vīmaṃsantena tatra kenaci bhikkhunā gandhādīhi pūjā katā hoti , bhesajjatthāya ariṭṭhaṃ vā pītaṃ , so tassa gandhaṃ ghāyitvā ‘‘ ayaṃ so bhavissatī ’’ ti parisaṅkitaṃ , idaṃ mutaparisaṅkitaṃ nāma .
Evaṃ tividhassa parisaṅkitassa abhāvo aparisaṅkitaṃ .
Tenāha ‘‘ diṭṭhasutamutavasena cetasā aparisaṅkitan ’’ ti .
Tañca panetaṃ diṭṭhādikaṃ na kevalaṃ attano vāti āha ‘‘ attano vā parassa vā ’’ ti .
Yasmā ‘‘ tvaṃ paṇḍako ’’ tiādivacanenāpi codayato āpattiyeva , tasmā ‘‘ bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā aññatarenā ’’ ti vuttaṃ .
Yadi evaṃ atha kasmā padabhājane
M0.243 ‘‘ pārājikena dhammenāti catunnaṃ aññatarenā ’’ ti ( pārā .386) vuttanti āha ‘‘ padabhājaneV0.225 panā ’’ tiādi .Upasagganipātānaṃ vācakasaddasanniṭṭhāne tadatthajotanabhāvena pavattanato ‘‘ dhaṃseyyā ’’ ti vuttaṃ .
Dhaṃsana ñcettha abhibhavanaṃ .
Tenāha ‘‘ abhibhaveyyā ’’ ti .
‘‘ Tvaṃ methunaṃ dhammaṃ paṭisevī ’’ tiādinā nayena pavattāti ‘‘ tvaṃ methunaṃ dhammaṃ paṭisevi , adinnaṃ ādiyi , manussaṃ ghātayittha , abhūtaṃ ārocayitthā ’’ ti evaṃ pavattā .
Ettha ca ‘‘ assamaṇosī ’ ti avandanakāraṇassa avuttattā antimavatthuṃ ajjhāpanno na vanditabbo ’’ ti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ avandiyesu antimavatthuṃ ajjhāpannassa avuttattā ,‘‘ pacchā upasampannena pure upasampanno vandiyo ’’ ti ( pari .468) vuttattā ca .
Idaṃ pana attanā vattabbaṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Samīpeti dvādasahatthapamāṇe padese .
Sikkhāpaccakkhānameva hi hatthamuddāya sīsaṃ na eti , idaṃ pana anuddhaṃsanaṃ , abhūtarocanañca etiyeva .
Tenāha ‘‘ hatthamuddāya eva vā ’’ ti .
Brahmacariyāti brahmaṃ seṭṭhaṃ pasatthaṃ cariyanti brahmacariyaṃ , brahmūnaṃ vā seṭṭhānaṃ buddhapaccekabuddhaariyasāvakānaṃ , brahmānañca cariyanti brahmacariyaṃ , tamhā brahmacariyā .
Tenāha ‘‘ seṭṭhacariyā ’’ ti .
Sādhu vatassa ekantena bhaddakaṃ bhaveyya .
‘‘ Tajjanīyakammādisattavidhampi kammaṃ karissāmā ’’ ti āpattiyā codentassa adhippāyo kammādhippāyo .
‘‘ Āpattito vuṭṭhāpessāmā ’’ ti adhippāyo vuṭṭhānādhippāyo .
Anuvijjanādhippāyoti vīmaṃsanādhippāyo , upaparikkhādhippāyo .
Anuvijjakenāti saṅghamajjhe otiṇṇaṃ adhikaraṇaṃ vinicchinituṃ nisinnena vinayadharena .
Kiṃ te diṭṭhan ti tayā kiṃ diṭṭhaṃ , paṭhamaṃ pārājikaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho , dutiyaṃ tatiyaṃ catutthaṃ pārājikaṃ āpajjanto diṭṭhoti vuttaṃ hoti .
Ādi saddena ‘‘ kinti te diṭṭhaṃ , kadā te diṭṭhaṃ , kattha te diṭṭhan ’’ ti imaṃ nayaṃ saṅgaṇhāti .
Samanatthāya pavattamānehi samathehi adhikātabbanti adhikaraṇaṃ .
Yathā hi samanavasena samathānaṃ vivādādīsu adhikatabhāvo , evaṃ vivādādīnaṃ tehi adhikattabbatāti .
Tenāha ‘‘ samathehi adhikaraṇīyabhāvenā ’’ tiādi .
Iminā hi adhikaraṇasaddassa kammasādhanatā vuttā .
Adhikaraṇan ti vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇanti catubbidhaṃ adhikaraṇaṃ .
Vivādādīni adhikaraṇāni samenti vūpasamentīti
M0.244 samathā , sammukhāvinayādayo .Atha vā adhikarīyanti etthāti adhikaraṇaṃ .
Ke adhikarīyanti ?
Samathā .
Kathaṃ adhikarīyanti ?
Samanavasena .
Adhikaraṇaṃ samenti vūpasamentītipi samathāti evampettha attho daṭṭhabbo .
Āpattādhikaraṇaṃ ṭhapetvā sesādhikaraṇehi codanāya abhāvato ‘‘ idaṃ pana pārājikasaṅkhātaṃ
V0.226 āpattādhikaraṇameva adhippetan ’’ ti vuttaṃ .Āpattiyeva adhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ .
Anuddhaṃsitakkhaṇeyeva saṅghādiseso , so ce taṅkhaṇeyeva jānātīti adhippāyo .
Mettiyabhūmajaketi mettiyañca bhūmajakañca .
Chabbaggiyānaṃ aggapurisā ete .
Suddhaṃ vāti pārājikamanāpannaṃ vā .
‘‘ Sace so taṅkhaṇeyeva jānātī ’’ ti iminā āvajjanasamayamāha .
Taṅkhaṇeyeva jānanaṃ nāma dukkaraṃ , samayena āvajjitvā ñāte pana ñātameva hoti .
Pacchā ce jānāti , sīsaṃ na eti .
Sikkhāpaccakkhānaabhūtārocanaduṭṭhullavācāattakāmaduṭṭhadosabhūtārocanasikkhāpadānīti sabbāneva hi imāni ekaparicchedāni .
Yasmā pana parammukhā sattahipi āpattikkhandhehi vadato dukkaṭameva , tasmā ‘‘ parammukhā codentassa pana sīsaṃ na etī ’’ ti vuttaṃ .
Vuttanayāpattiyoti ‘‘ vācāya vācāyā ’’ tiādinā vuttanayā saṅghādisesadukkaṭāpattiyo .
Tathevāti vācāya vācāyeva .
Vadantassāti sattahipi āpattikkhandhehi upasampannaṃ sammukhā vadantassa .
Vuttanayenevāti vācāya vācāyeva .
Okāsaṃ kāretvā upasampannaṃ sammukhā vadantassa vācāya vācāya pācittiyanti āha ‘‘ okāsaṃ kāretvā vadantassa pācittiyamevā ’’ ti .
Eva saddena dukkaṭaṃ nivattīyati .
Asammukhā sattahipi āpattikkhandhehi vadantassa dukkaṭaṃ .
Sattavidhampi kamman ti tajjanīyaṃ , niyasaṃ , pabbājanīyaṃ , paṭisāraṇīyaṃ , tividhañca ukkhepanīyanti sattavidhampi kammaṃ .
Uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā ṭhapentassa ca okāsakammaṃ natthīti ettha uposathato pure vā pacchā vā ṭhapitopi aṭṭhapito hoti .
Khette ṭhapito pana ṭhapito hoti , tasmā ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , ajjuposatho pannaraso , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho uposathaṃ kareyyā ’’ ti ettha yāva re -kāraṃ bhaṇati , tāva ṭhapetabbo , idaṃ khettaṃ .
Yya -kāre pana vutte ṭhapentena pacchā ṭhapito nāma hoti
M0.245 .‘‘ Suṇātu me ’’ ti anāraddhe ṭhapentena pure ṭhapito hoti .
Pavāraṇāṭṭhapanaṃ pana sabbasaṅgāhikaṃ , puggalikañcāti duvidhaṃ .
Tattha sabbasaṅgāhike ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho … pe … saṅgho tevācikaṃ pavāreyyā ’’ ti su -kārato yāva re -kāro , tāva apariyositāva hoti pavāraṇā , etthantare ekapadepi ṭhapentena ṭhapitā hoti pavāraṇā .
Yya -kāre pana patte pariyositāva hoti , tasmā tato paṭṭhāya ṭhapentena aṭṭhapitā hoti .
Puggalikaṭṭhapane pana ‘‘ saṅghaṃ , bhante , pavāremi … pe … tatiyampi bhante saṅghaṃ pavāremi diṭṭhena vā … pe … passanto paṭī ’’ ti ( mahāva .210) saṃ -kārato yāva ayaṃ sabbapacchimo ṭi -kāro , tāva apariyositāva hoti pavāraṇā , etthantare ekapadepi ṭhapentena ṭhapitā hoti pavāraṇā .
‘‘ Karissāmī ’’ ti vutte pana pariyositā hoti , tasmā ‘‘ karissāmī ’’ ti etasmiṃ pade sampatte ṭhapitāpi
V0.227 aṭṭhapitā hoti .Eseva nayo dvevācikaekavācikasamānavassikāsu .
Etāsupi hi ṭi -kārāvasānaṃyeva ṭhapanakkhettanti .
Tenāha ‘‘ ṭhapanakkhettaṃ pana jānitabban ’’ ti .
Osaṭe vatthusmin ti codakena attanā vattabbe saṅghamajjhe udāhaṭe .
Idañca idañca karotīti pāṇātipātaṃ , adinnādānañca karoti , jātarūparajatañca paṭiggaṇhāti .
Asuko ca asuko ca assamaṇo , anupāsakoti akkosādhippāyena parammukhā vadantassa dukkaṭaṃ , sammukhā vadantassa pana pācittiyameva .
Tenāha ‘‘ sace pana odissa niyametvā ’’ tiādi .
Saṅkhyupagamanan ti vohārūpagamanaṃ .
Duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .