Saṅghādisesakaṇḍaṃ
1. Ussayavādikāsikkhāpadavaṇṇanā
Mānussayavasena
M0.455V0.420 kodhūssayavasenāti bāhullanayena vuttaṃ .Teneva vakkhati ‘‘ ticittaṃ tivedanan ’’ ti .
Aḍḍakaraṇatthāyāti ettha aḍḍoti vohārikavinicchayo vuccati .
Yaṃ pabbajitā ‘‘ adhikaraṇan ’’ tipi vadanti , tassa karaṇatthāya vohārikavinicchayatthāyāti vuttaṃ hoti .
Vītikkamakkhaṇeyevāti vatthujjhācārakkhaṇeyeva , na tatiyāya samanubhāsanāyāti adhippāyo .
Bhikkhuniṃ saṅghato nissāretīti āpannaṃ bhikkhuniṃ bhikkhunisaṅghamhā nissāreti .
Hetumhi cāyaṃ kattuvohāro ‘‘ nissāraṇahetubhūtadhammo ‘ nissāraṇīyo ’ ti vutto ’’ ti katvā .
Yattha ṭhitāyāti upassayabhikkhācāramaggādīsu yasmiṃ ṭhāne ṭhitāya .
Tato paṭṭhāya gacchantiyāti tato paṭṭhāya vohārikānaṃ santikaṃ gacchantiyā .
Dutiyeti dutiyārocane .
Tenāti upāsakena .
Evaṃ vuttāyāti ‘‘ mama ca tava ca kathaṃ tvaṃyeva ārocehī ’’ ti vuttāya .
Aññena kathāpetīti kappiyakārakena kathāpeti .
Yathā vā tathā vā hi ārociyamāneti kappiyakārako vā bhikkhuniyā kathaṃ paṭhamaṃ ārocetu , itaro vā attano kathaṃ ( pāci . aṭṭha .679).
Kappiyakārako vā ubhinnampi kathaṃ , itaro vā ubhinnampi kathaṃ ārocetūti evaṃ yathā tathā ārociyamāne .
Ubhinnampi pana kathaṃ sutvāti yathā tathā vā ārocitaṃ pana ubhinnampi kathaṃ sutvā .
Ākaḍḍhiyamānā gacchatīti vuccamānā vohārikānaṃ santikaṃ gacchati , imassa ‘‘ tassā anāpattī ’’ ti iminā sambandho .
Evaṃ sesesupi .
Rakkhaṃ yācatīti dhammikaṃ rakkhaṃ yācati .
Idāni yathā yācitā rakkhā dhammikā hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ upassaye aññehi kataṃ anācāraṃ anodissa ācikkhantī ’’ ti vuttaṃ .
Tattha atītaṃ ārabbha atthi odissa ācikkhanā ( pāci . aṭṭha .679), atthi
V0.421 anodissa ācikkhanā , anāgataṃ ārabbhāpi atthi odissa ācikkhanā , atthi anodissa ācikkhanā .Kathaṃ
M0.456 atītaṃ ārabbha odissa ācikkhanā hoti ?Bhikkhunupassaye gāmadārakā , dhuttādayo vā ye keci anācāraṃ vā ācaranti , rukkhaṃ vā chindanti , phalāphalaṃ vā haranti , parikkhāre vā acchindanti .
Bhikkhunī vohārike upasaṅkamitvā ‘‘ amhākaṃ upassaye idaṃ nāma katan ’’ ti vadati .
‘‘ Kenā ’’ ti vutte ‘‘ asukena ca asukena cā ’’ ti ācikkhati .
Evaṃ atītaṃ ārabbha odissa ācikkhanā hoti , sā na vaṭṭati .
Tañce sutvā te vohārikā tesaṃ daṇḍaṃ karonti , sabbaṃ bhikkhuniyā gīvā hoti .
‘‘ Daṇḍaṃ gaṇhissantī ’’ ti adhippāyepi sati gīvāyeva hoti .
Sace pana tassa ‘‘ daṇḍaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , pañcamāsakamatte gahite pārājikaṃ hoti .
Tehi ‘‘ kenā ’’ ti vutte pana ‘‘ asukenā ’ ti vattuṃ amhākaṃ na vaṭṭati , tumheyeva jānissatha .
Kevalañhi mayaṃ rakkhaṃ yācāma , taṃ no detha , avahaṭabhaṇḍampi āharāpethā ’’ ti vattabbaṃ .
Evaṃ anodissa ācikkhanā hoti , sā vaṭṭati .
Evaṃ vutte sacepi te vohārikā te kārake gavesitvā tesaṃ daṇḍaṃ karonti , sabbaṃ sāpateyyampi gahitaṃ , bhikkhuniyā neva gīvā , na āpatti .
Parikkhāraṃ harante disvā tesaṃ anatthakāmatāya ‘‘ coro coro ’’ ti vattumpi na vaṭṭati .
Evaṃ vuttepi hi yaṃ tesaṃ daṇḍaṃ karonti , sabbaṃ bhikkhuniyā gīvā hoti .
Attano vacanakaraṃ pana ‘‘ iminā me parikkhāro gahito , taṃ āharāpehi , mā cassa daṇḍaṃ karothā ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .
Dāsadāsivāpiādīnaṃ atthāya aḍḍaṃ karonti , ayaṃ akappiyaaḍḍo nāma , na vaṭṭati .
Kathaṃ anāgataṃ ārabbha odissa ācikkhanā hoti ?
Vuttanayeneva parehi anācārādīsu katesu bhikkhunī vohārike evaṃ vadati ‘‘ amhākaṃ upassaye idañcidañca karonti , rakkhaṃ no detha āyatiṃ akaraṇatthāyā ’’ ti .
‘‘ Kena evaṃ katan ’’ ti vutte ‘‘ asukena ca asukena cā ’’ ti ācikkhati .
Evaṃ anāgataṃ ārabbha odissa ācikkhanā hoti , sāpi na vaṭṭati .
Tesañhi daṇḍe kate purimanayeneva sabbaṃ bhikkhuniyā gīvā .
Sesaṃ purimasadisameva .
Sace
M0.457 pana vohārikā bhikkhunupassaye evarūpaṃ anācāraṃ karontānaṃ ‘‘ imaṃ nāma daṇḍaṃ karomā ’’ tiV0.422 bheriṃ carāpetvā āṇāya atiṭṭhamāne pariyesitvā daṇḍaṃ karonti , bhikkhuniyā neva gīvā , na āpatti .Yo cāyaṃ bhikkhunīnaṃ vutto , bhikkhūnampi eseva nayo .
Bhikkhunopi hi odissa ācikkhanā na vaṭṭati , yaṃ tathā ācikkhite tesaṃ daṇḍaṃ karonti , taṃ sabbaṃ gīvā hoti .
Vuttanayeneva daṇḍaṃ gaṇhāpentassa pārājikaṃ .
Yo pana ‘‘ daṇḍaṃ karissantī ’’ ti jānantopi anodissa katheti , te ca pariyesitvā daṇḍaṃ karontiyeva , na doso .
Vihārasīmāya rukkhādīni chindantānaṃ vāsipharasuādīni gahetvā pāsāṇe koṭṭenti , na vaṭṭati .
Sace dhārā bhijjati , kārāpetvā dātabbā .
Upadhāvitvā tesaṃ parikkhāre gaṇhanti , tampi na kātabbaṃ .
Lahuparivattañhi cittaṃ , theyyacetanāya uppannāya mūlacchejjampi gaccheyya .
Ussayavādikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Corivuṭṭhāpikāsikkhāpadavaṇṇanā
Mallagaṇabhaṭiputtagaṇādikan tiādīsu ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.683) mallagaṇo nāma nārāyanabhattiko tattha tattha pānīyaṭṭhapanapokkharaṇikhaṇanādipuññakammakārako gaṇo .
Bhaṭiputtagaṇo nāma kumārabhattikagaṇo .
Dhammagaṇoti sāsanabhattiko anekappakārapuññakammakārako gaṇo .
Gandhikaseṇīti anekappakārasugandhivikatikārako gaṇo .
Dussikaseṇīti dussavāṇijasamūho , pesakāragaṇoti attho .
Vuṭṭhāpentiyāti upasampādentiyā .
Kenaci karaṇīyena pakkantāsu bhikkhunīsu agantvā khaṇḍasīmaṃ yathānisinnaṭṭhāneyeva attano nissitakaparisāya saddhiṃ vuṭṭhāpentiyā vācācittato samuṭṭhāti ( pāci . aṭṭha .683), aññaṃ sīmaṃ vā nadiṃ vā gantvā vuṭṭhāpentiyā kāyavācācittato samuṭṭhātīti āha ‘‘ corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānan ’’ ti .
Anāpucchā vuṭṭhāpanavasena kiriyākiriyaṃ .
Paññattiṃ ajānantā ariyāpi vuṭṭhāpentīti vā kammavācāpariyosāne āpattikkhaṇe vipākābyākatasamaṅgitāvasena vā ticittaṃ .
Corivuṭṭhāpikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Ekagāmantaragamanasikkhāpadavaṇṇanā
Añño
V0.423M0.458 gāmo gāmantaraṃ .Nadipāran ti nadiyā pārimatīraṃ .
‘‘ Gāmantaraṃ gaccheyyā ’’ ti ( pāci .687,691) vuttattā aññasmiṃ gāmeyeva āpatti , na sakagāmeti āha ‘‘ sakagāmato tāvā ’’ tiādi .
Parikkhepe vā upacāre vā atikkanteti parikkhittassa gāmassa parikkhepe vā aparikkhittassa gāmassa parikkhepārahaṭṭhāne vā atikkante .
Dutiyena atikkantamatteti dutiyena pādena itarassa gāmassa parikkhepe vā upacāre vā atikkantamatte .
Yesu pana potthakesu ‘‘ ekena pādena itarassa gāmassa parikkhepe vā atikkante , upacāre vā okkante thullaccayaṃ , dutiyena atikkantamatte , okkantamatte vā saṅghādiseso ’’ ti pāṭho dissati , tattha ‘‘ okkante , okkantamatte vā ’’ ti etāni dve padāni pāḷiyā virujjhanti .
‘‘ Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkāmentiyā ’’ ti ( pāci .692) hi pāḷi .
Tathā samantapāsādikāyapi virujjhanti .
Tattha hi –
‘‘ Parikkhepārahaṭṭhānaṃ ekena pādena atikkamati , thullaccayaṃ .
Dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso .
Apicettha sakagāmato … pe … ekena pādena itarassa gāmassa parikkhepe vā upacārevā atikkantamatte thullaccayaṃ , dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso ’’ ti –
Vuttaṃ .
‘‘ Paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyā ’’ tiādivacanato ( pāci .692) padasā gamanameva idhādhippetanti āha ‘‘ padasā pavisantiyā āpattī ’’ ti .
Iminā sacepi hatthipiṭṭhiādīhi vā iddhiyā vā pavisati , vaṭṭatiyevāti dasseti .
Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana samantapāsādikāya ( pāci . aṭṭha .692) vuttoti adhippāyo .
Nadipāragamane vuttalakkhaṇāya nadiyāti ‘‘ nadī nāma timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā yattha katthaci uttarantiyā antaravāsako temiyatī ’’ ti ( pāci .692) nadipāragamanavibhaṅge vuttalakkhaṇāya nadiyā .
Nadipāragamanavibhaṅgo hi idha nadipāragamana saddena vutto .
Puna orimatīrameva paccuttarantiyā vāti paratīraṃ gantukāmatāya otiṇṇattā vuttaṃ .
Itarissā pana ayaṃ pakkantaṭṭhāne ṭhitā hoti , tasmā paratīraṃ gacchantiyā anāpatti .
Sace sajjhāyaṃ
M0.459 vā padhānaṃ vā aññaṃ vā kiñci kammaṃ kurumānā ‘‘ pure aruṇeyeva dutiyikāya santikaṃ gamissāmī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .692) ābhogaṃ karoti , ajānantiyā eva tassā aruṇo uggacchatiV0.424 , anāpattīti āha ‘‘ pure aruṇeyevā ’’ tiādi .Atha pana ‘‘ yāva aruṇuggamanā idheva bhavissāmī ’’ ti vā anābhogena vā vihārassa ekadese acchati , dutiyikāya hatthapāsaṃ na otarati , aruṇuggamane saṅghādiseso .
Hatthapāsoyeva hi idha pamāṇaṃ .
Hatthapāsātikkame ekagabbhopi na rakkhati .
Tenāha ‘‘ ekagabbhe … pe … āpattī ’’ ti .
Dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vāti ettha dassanūpacāro nāma yattha ṭhitaṃ dutiyikā passati .
Savanūpacāro nāma yattha ṭhitā maggamūḷhasaddena viya , dhammassavanārocanasaddena viya ca ‘‘ ayye ’’ ti saddāyantiyā saddaṃ suṇāti .
Tasmāti yasmā ohīyanaṃ nāma dassanūpacārasavanūpacārānamaññatarassa vijahanaṃ , tasmā .
Antogāme pana ohīyanaṃ vaṭṭatīti āha ‘‘ indakhīlātikkamato paṭṭhāyā ’’ ti ādi .
Tattha indakhīlātikkamatoti ummārātikkamato .
Bahigāmeti gāmassa bahipadese .
Maggamūḷhā uccāsaddaṃ karontīti āha ‘‘ maggamūḷhasaddena viyā ’’ ti .
Maggamūḷhaṃ avhāyantassa saddena viyātipi vadanti .
Saddāyantiyāti saddaṃ karontiyā .
‘‘ Saddassavanātikkame āpattiyevā ’’ ti iminā dassanūpacāro evarūpe savanūpacāre vijahite na rakkhati , jahitamatteva āpatti saṅghādisesassāti dasseti .
Maggaṃ gacchantīti ekamaggaṃ gacchanti .
Sace purimāyo aññena maggena gacchanti , pakkantā nāma honti , anāpattiyeva .
Dvinnaṃ gacchantīnaṃ ekā anubandhituṃ asakkontī ‘‘ gacchatu ayan ’’ ti ohīyati , itarāpi ‘‘ ohīyatu ayan ’’ ti gacchati , dvinnampi āpatti .
Sace pana gacchantīsu purimāpi aññaṃ maggaṃ gaṇhāti , pacchimāpi aññaṃ , ekā ekissā pakkantaṭṭhāne tiṭṭhati , dvinnampi anāpatti .
‘‘ Saṅghādisesā caturo ’’ ti ( pari . aṭṭha .479) ayaṃ pañho aruṇuggamane gāmantarapariyāpannaṃ nadipāraṃ okkantabhikkhuniṃ sandhāya vutto .
Sā hi sakagāmato paccūsasamaye nikkhamitvā aruṇuggamanakāle vuttappakāraṃ nadipāraṃ okkantamattāva
M0.460 rattivippavāsagāmantaranadipāragamanagaṇamhāohīyanalakkhaṇe ekappahāreneva caturo saṅghādisese āpajjati .Pakkhasaṅkantāya vāti titthāyatanaṃ saṅkantāya .
Anantarāyenāti hatthimocanādiantarāyaṃ vinā .
Ekagāmantaragamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Ukkhittakaosāraṇasikkhāpadavaṇṇanā
Tasseva
V0.425 kārakasaṅghassāti yo ukkhepanīyakammakārako gaṇo , tasseva kārakasaṅghassa .Vatte vā vattantin ti tecattālīsappabhede netthāravatte vattamānaṃ .
Ukkhittakaosāraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Bhojanappaṭiggahaṇapaṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
Ekatoavassuteti puggalassa vā bhikkhuniyā vā avassute .
Mahāpaccariyaṃ panettha ‘‘ bhikkhuniyā avassutabhāveti daṭṭhabban ’’ ti ( pāci . aṭṭha .701) vuttaṃ .
Taṃ ‘‘ anavassutoti jānantī paṭiggaṇhātī ’’ ti ( pāci .703) imāya pāḷiyā na sameti .
Yadi hi puggalassa avassutabhāvo nappamāṇaṃ , kiṃ ‘‘ anavassutoti jānantī ’’ ti iminā vacanena ,‘‘ anāpatti ubhatoanavassutā honti , anavassutā paṭiggaṇhātī ’’ ti ettakameva vattabbaṃ siyā .
Ubhosu anavassutesūti puggalo ceva bhikkhunī cāti ubhosu anavassutesu gaṇhantiyā sabbathāpi anāpatti .
‘‘ Anavassuto ’’ ti vā ñatvā gaṇhantiyāti sayaṃ anavassutā samānā avassutepi ‘‘ anavassuto ayan ’’ ti saññāya tassa hatthato paṭiggaṇhantiyā .
Atha sayaṃ anavassutāpi aññaṃ avassutaṃ vā anavassutaṃ vā ‘‘ avassuto ’’ ti ñatvā paṭiggaṇhāti , dukkaṭameva .
Vuttañhetaṃ anantarasikkhāpade ‘‘ kissa tvaṃ , ayye , na paṭiggaṇhāsīti , avassutā , ayyeti , tvaṃ pana , ayye , avassutāti , nāhaṃ , ayye , avassutā ’’ ti .
Bhojanappaṭiggahaṇapaṭhamasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Bhojanappaṭiggahaṇadutiyasikkhāpadavaṇṇanā
Dukkaṭādikā
M0.461 saṅghādisesapariyosānā āpattiyo iminā sikkhāpadena uyyojikāyeva , itarissā pana āpattibhedo paṭhamasikkhāpadenāti āha ‘‘ sā evaṃ uyyojanenā ’’ tiādi .Kulānuddayatāyāti kulānukampakatāya .
Bhojanappaṭiggahaṇadutiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7-13.Sañcarittādisikkhāpadavaṇṇanā
Sattamādīni
V0.426 uttānatthāneva .Sañcarittādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
14-17.Saṅghabhedakādisikkhāpadavaṇṇanā
Bhikkhunī saṅghaṃ na bhindatīti kammaṃ , uddeso cāti dvīhi bhedo , so tāya saddhiṃ natthīti bhikkhunī saṅghaṃ na bhindati .
Na kevalaṃ parivāsābhāvoyevāti āha ‘‘ chādanapaccayāpī ’’ tiādi .
Ettha ca ‘‘ chādanapaccayāpi na dukkaṭaṃ āpajjatī ’’ ti pāṭho daṭṭhabbo , chādanapaccayāpi dukkaṭaṃ na āpajjatīti attho .
Evañca katvā –
‘‘ Āpajjati garukaṃ sāvasesaṃ ;
Chādeti anādariyaṃ paṭicca ;
Na bhikkhunī no ca phuseyya vajjaṃ ;
Pañhāmesā kusalehi cintitā ’’ ti .( pari .481)–
Ettha bhikkhuninisedho upapanno hoti .
Yesu pana potthakesu ‘‘ chādanapaccayā pana dukkaṭaṃ āpajjatī ’’ ti vinā na -kāraṃ pāṭho dissati , so pamādalekhoti daṭṭhabbaṃ .
Tasmāti yasmā parivāso nāma natthi , tasmā .
Attano sīmaṃ sodhetvā vihārasīmāya vāti vihāre baddhasīmameva
M0.462 sandhāya vuttaṃ .Sodhetuṃ asakkontīhīti vihārasīmaṃ sodhetuṃ asakkontīhi .
Mukhamattanidassanan ti pavesopāyamattanidassanaṃ .
Etthāha – atha kasmā yathā bhikkhumānattakathāya ‘‘ parikkhittassa vihārassa parikkhepato , aparikkhittassa vihārassa parikkhepārahaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkammā ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . nigamanavaṇṇanā ) vuttaṃ , evamavatvā ‘‘ gāmūpacārato ca bhikkhūnaṃ vihārūpacārato ca dve leḍḍupāte atikkamitvā ’’ ti idha vuttanti ?
Tatra ceke vadanti ‘‘ bhikkhūnaṃ vuttappakāraṃ padesaṃ atikkamitvā gāmepi taṃ kammaṃ kātuṃ vaṭṭati , bhikkhunīnaṃ pana gāme na vaṭṭati , tasmā evaṃ vuttan ’’ ti .
Apare pana bhaṇanti ‘‘ bhikkhūnampi gāme na vaṭṭati , bhikkhuvihāro nāma pubbeyeva gāmūpacāraṃ atikkamitvā tiṭṭhati
V0.427 , tasmā gāmaṃ avatvā vihārūpacārameva heṭṭhā vuttaṃ .Bhikkhunīnaṃ pana vihāro gāmeyeva , na bahi , tasmā gāmūpacārañca vihārūpacārañca ubhayamevettha dassitaṃ .
Tasmā ubhayatthāpi atthato nānātthaṃ natthī ’’ ti .
Vīmaṃsitvā yañcettha yujjati , taṃ gahetabbaṃ .
Tato paṭṭhāyāti ārocitakālato paṭṭhāya .
Saṅghabhedakādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya
Vinayatthamañjūsāyaṃ līnatthappakāsaniyaṃ
Bhikkhunipātimokkhe saṅghādisesavaṇṇanā niṭṭhitā .