Issues
Select Version
Sattakanipātapāḷi
Sattakanipātapāḷi

2. Anusayavaggo

Author: _System_commentary_ @ Administrator

13. Dutiyassa tatiye nālan ti na yuttaṃ nānucchavikaṃ .
Na manāpenāti na manamhi appanakena ākārena nisinnāsanato paccuṭṭhenti , anādarameva dassenti . Santamassa pariguhantīti vijjamānampi deyyadhammaṃ etassa niguhanti paṭicchādenti . Asakkaccaṃ denti no sakkaccan ti lūkhaṃ vā hotu paṇītaṃ vā , asahatthā acittīkārena denti , no cittīkārena .

4. Puggalasuttavaṇṇanā

14. CatuttheV3.149 ubhatobhāgavimuttoti dvīhi bhāgehi vimutto , arūpasamāpattiyā rūpakāyato vimutto , maggena nāmakāyato . So catunnaṃ arūpasamāpattīnaṃ ekekato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasitvāP4.3 arahattaṃ pattānaṃ catunnaṃ , nirodhā vuṭṭhāya arahattaṃ pattaanāgāmino ca vasena pañcavidho hoti . Pāḷi panettha ‘‘ katamo ca puggalo ubhatobhāgavimutto ? Idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati , paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā hontī ’’ ti ( pu . pa .208) evaṃ aṭṭhavimokkhalābhino vasena āgatā .
Paññāya vimuttoti paññāvimutto . So sukkhavipassako , catūhi jhānehi vuṭṭhāya arahattaṃ pattā cattāro cāti imesaṃ vasena pañcavidho hoti . Pāḷi panettha aṭṭhavimokkhapaṭikkhepavaseneva āgatā . Yathāha – ‘‘ na heva kho aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati , paññāyaM3.147 cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti . Ayaṃ vuccati puggalo paññāvimutto ’’ ti . Phuṭṭhantaṃ sacchikatoti kāyasakkhī . So jhānaphassaṃ paṭhamaṃ phusati , pacchā nirodhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti . So sotāpattiphalaṭṭhaṃ ādiṃ katvā yāva arahattamaggaṭṭhā chabbidho hoti . Tenāha – ‘‘ idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati , paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti . Ayaṃ vuccati puggalo kāyasakkhī ’’ ti ( pu . pa .208). Diṭṭhantaṃ pattoti diṭṭhippatto . Tatridaṃ saṅkhepalakkhaṇaṃ – dukkhā saṅkhārā , sukho nirodhoti ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phusitaṃ paññāyāti diṭṭhippatto . Vitthārato pana sopi kāyasakkhī viya chabbidho hoti . Tenevāha – ‘‘ idhekacco puggalo ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti , tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā paññāya … pe … ayaṃ vuccati puggalo diṭṭhippatto ’’ ti . SaddhāyaV3.150P4.4 vimuttoti saddhāvimutto . Sopi vuttanayeneva chabbidho hoti . Tenāha – ‘‘ idhekacco puggalo ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti , tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā paññāya … pe … no ca kho yathādiṭṭhippattassa . Ayaṃ vuccati puggalo saddhāvimutto ’’ ti . Etassa hi saddhāvimuttassa pubbabhāgamaggakkhaṇe saddahantassa viya okappentassa viya adhimuccantassa viya ca kilesakkhayo hoti , diṭṭhippattassa pubbabhāgamaggakkhaṇe kilesacchedakañāṇaṃ adandhaṃ tikhiṇaṃ sūraṃ hutvā vahati . Tasmā yathā nāma nātitikhiṇena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ maṭṭhaṃ na hoti , asi sīghaṃ na vahati , saddo suyyati , balavataro vāyāmo kātabbo hoti , evarūpā saddhāvimuttassa pubbabhāgamaggabhāvanā . Yathā pana sunisitena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ maṭṭhaṃ hoti , asi sīghaṃ vahati , saddo na suyyati , balavavāyāmakiccaṃM3.148 na hoti , evarūpā paññāvimuttassa pubbabhāgamaggabhāvanā veditabbā . Dhammaṃ anussaratīti dhammānusārī . Dhammoti paññā , paññāpubbaṅgamaṃ maggaṃ bhāvetīti attho . Saddhānusārimhi pi eseva nayo . Ubhopete sotāpattimaggaṭṭhāyeva . Vuttampi cetaṃ – ‘‘ yassaP4.5 puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti , paññāvāhiṃ paññāpubbaṅgamaṃ ariyamaggaṃ bhāveti . Ayaṃ vuccati puggalo dhammānusārī . Yassa puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti , saddhāvāhiṃ saddhāpubbaṅgamaṃ ariyamaggaṃ bhāveti . Ayaṃ vuccati puggalo saddhānusārī ’’ ti ( pu . pa .208). Ayamettha saṅkhepo , vitthārato panesā ubhatobhāgavimuttādikathā visuddhimagge ( visuddhi .2.771,889) paññābhāvanādhikāre vuttā . Tasmā tattha vuttanayeneva veditabbāti .

5. Udakūpamāsuttavaṇṇanā

15. Pañcame udakūpamāti nimujjanādiākāraṃ gahetvā udakena upamitā .
Sakiṃ nimuggoti ekavārameva nimuggo .
Ekantakāḷakehīti niyatamicchādiṭṭhiṃ sandhāya vuttaṃ .
Ummujjatīti uṭṭhahati . Sādhūti sobhanā bhaddakā .
Hāyatiyevāti caṅkavāre āsittaudakaṃ viya parihāyatevaV3.151 .
Ummujjitvā vipassati viloketīti uṭṭhahitvā gantabbadisaṃ vipassati viloketi .
Pataratīti gantabbadisābhimukho tarati nāma .
Paṭigādhappatto hotīti uṭṭhāya viloketvā pataritvā ekasmiṃ ṭhāne patiṭṭhāpatto nāma hoti , tiṭṭhati na punāgacchati .
TiṇṇoP4.6 pāraṅgato thale tiṭṭhatīti sabbakilesoghaṃ taritvā paratīraṃ gantvā nibbānathale patiṭṭhito nāma hoti .
Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ .

6. Aniccānupassīsuttavaṇṇanā

16. Chaṭṭhe aniccāti evaṃ paññāya pharanto anupassatīti aniccānupassī . Aniccāti evaṃ saññā assāti aniccasaññī . Aniccāti evaṃ ñāṇena paṭisaṃveditā assāti aniccapaṭisaṃvedī . Satatan ti sabbakālaṃ . Samitan ti yathāM3.149 purimacittena pacchimacittaṃ samitaṃ samupagataṃ ghaṭṭitaṃ hoti , evaṃ . Abbokiṇṇan ti nirantaraṃ aññena cetasā asaṃmissaṃ . Cetasā adhimuccamānoti cittena sanniṭṭhāpayamāno . Paññāya pariyogāhamānoti vipassanāñāṇena anupavisamāno .
Apubbaṃ acariman ti apure apacchā ekakkhaṇeyeva . Idha samasīsī kathito . So catubbidho hoti rogasamasīsī , vedanāsamasīsī , iriyāpathasamasīsī , jīvitasamasīsīti . Tattha yassa aññatarena rogena phuṭṭhassa sato rogavūpasamo ca āsavakkhayo ca ekappahāreneva hoti , ayaṃ rogasamasīsī nāma . Yassa pana aññataraṃ vedanaṃ vedayato vedanāvūpasamo ca āsavakkhayo ca ekappahāreneva hoti , ayaṃ vedanāsamasīsī nāma . Yassa pana ṭhānādīsu iriyāpathesu aññatarasamaṅgino vipassantassa iriyāpathassa pariyosānañca āsavakkhayo ca ekappahāreneva hoti , ayaṃ iriyāpathasamasīsī nāma . Yassa pana upakkamato vā sarasato vā jīvitapariyādānañca āsavakkhayo ca ekappahāreneva hoti , ayaṃ jīvitasamasīsī nāma . Ayamidha adhippeto . TatthaP4.7 kiñcāpi āsavapariyādānaṃ maggacittena , jīvitapariyādānaṃ cuticittena hotīti ubhinnaṃ ekakkhaṇe sambhavo nāma natthi . Yasmā panassa āsavesu khīṇamattesu paccavekkhaṇavārānantarameva jīvitapariyādānaṃ gacchati , antaraṃ na paññāyati , tasmā evaṃ vuttaṃ .
AntarāparinibbāyītiV3.152 yo pañcasu suddhāvāsesu yattha katthaci uppanno nibbattakkhaṇe vā thokaṃ atikkamitvā vā vemajjhe ṭhatvā vā arahattaṃ pāpuṇāti , tassetaṃ nāmaṃ . Upahaccaparinibbāyīti yo tattheva āyuvemajjhaṃ atikkamitvā arahattaṃ pāpuṇāti . Asaṅkhāraparinibbāyīti yo tesaṃyeva puggalānaṃ asaṅkhāreneva appayogena kilese khepeti . Sasaṅkhāraparinibbāyīti yo sasaṅkhārena sappayogena kilese khepeti . Uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmīti yo heṭṭhā catūsu suddhāvāsesu yattha katthaci nibbattitvā tato cuto anupubbena akaniṭṭhe uppajjitvā arahattaṃ pāpuṇāti .

7-9. Dukkhānupassīsuttādivaṇṇanā

17-19.
SattameM3.150 dukkhānupassīti pīḷanākāraṃ dukkhato anupassanto .

Aṭṭhame anattānupassīti avasavattanākāraṃ anattāti anupassanto . Navame sukhānupassīti sukhanti evaṃ ñāṇena anupassanto .

17-19. SattameM3.150 dukkhānupassīti pīḷanākāraṃ dukkhato anupassanto . Aṭṭhame anattānupassīti avasavattanākāraṃ anattāti anupassanto .
Navame sukhānupassīti sukhanti evaṃ ñāṇena anupassanto .

10. Niddasavatthusuttavaṇṇanā

17-19. SattameM3.150 dukkhānupassīti pīḷanākāraṃ dukkhato anupassanto . Aṭṭhame anattānupassīti avasavattanākāraṃ anattāti anupassanto . Navame sukhānupassīti sukhanti evaṃ ñāṇena anupassanto .

10. Niddasavatthusuttavaṇṇanā

20. Dasame niddasavatthūnīti niddasādivatthūni ,‘‘ niddaso bhikkhu , nibbīso , nittiṃso , niccattālīso , nippaññāso ’’ ti evaṃ vacanakāraṇāni . Ayaṃ kira pañho titthiyasamaye uppanno . Titthiyā hi dasavassakāle mataṃ nigaṇṭhaṃ niddasoti vadanti . So kiraP4.8 puna dasavasso na hoti . Na kevalañca dasavasso , navavassopi ekavassopi na hoti . Eteneva nayena vīsativassādikālepi mataṃ nigaṇṭhaṃ ‘‘ nibbīso nittiṃso niccattālīso nippaññāso ’’ ti vadanti . Āyasmā ānando gāme vicaranto taṃ kathaṃ sutvā vihāraṃ gantvā bhagavato ārocesi . Bhagavā āha – ‘‘ na idaṃ , ānanda , titthiyānaṃ adhivacanaṃ , mama sāsane khīṇāsavassetaṃ adhivacanaṃ . Khīṇāsavo hi dasavassakāle parinibbuto puna dasavasso na hoti . Na kevalañca dasavassova , navavassopi … pe … ekavassopi . Na kevalañca ekavassova , ekādasamāsikopi … pe … ekamāsikopi ekamuhuttikopi na hotiyeva ’’. Kasmā ? Puna paṭisandhiyā abhāvā . Nibbīsādīsupi eseva nayo . Iti bhagavā ‘‘ mama sāsaneV3.153 khīṇāsavassetaṃ adhivacanan ’’ ti vatvā yehi kāraṇehi niddaso hoti , tāni dassetuṃ imaṃ desanaṃ ārabhi .
Tattha idhāti imasmiṃ sāsane .
Sikkhāsamādāne tibbacchando hotīti sikkhāttayapūraṇe balavacchando hoti . Āyatiñca sikkhāsamādāne avigatapemoti anāgate punadivasādīsupi sikkhāpūraṇe avigatapemeneva samannāgato hoti . Dhammanisantiyāti dhammanisāmanāya . Vipassanāyetaṃ adhivacanaṃ . Icchāvinayeti taṇhāvinaye . Paṭisallāneti ekībhāve . Vīriyārambheti kāyikacetasikassa vīriyassaM3.151 pūraṇe . SatinepakketiP4.9 satiyañceva nipakabhāve . Diṭṭhipaṭivedheti maggadassane . Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Anusayavaggo dutiyo .