Buddhaguṇakathā
304. Evaṃ vutteti evaṃ tehi brāhmaṇehi vutte .
Soṇadaṇḍo –
‘‘ ime brāhmaṇā jātiādīhi mama vaṇṇaṃ vadanti , na kho pana metaṃ yuttaṃ attano vaṇṇe rajjituṃ .
Handāhaṃ etesaṃ vādaṃ bhinditvā samaṇassa gotamassa mahantabhāvaṃ ñāpetvā etesaṃ tattha gamanaṃ karomī ’’ ti cintetvā tena hi – bho mamapi suṇāthātiādimāha .
Tattha yepi ubhato sujātoti ādayo attano guṇehi sadisā guṇā tepi
M1.253 ;
‘‘ ko cāhaṃ ke ca samaṇassa gotamassa jātisampattiādayo guṇā ’’ ti attano guṇehi uttaritareyeva maññamāno , itare pana ekanteneva bhagavato mahantabhāvadīpanatthaṃ pakāseti .
Mayameva arahāmāti evaṃ niyāmentovettha idaṃ dīpeti –
‘‘ yadi guṇamahantatāya upasaṅkamitabbo nāma hoti .
Yathā hi sineruṃ upanidhāya sāsapo , mahāsamuddaṃ upanidhāya gopadakaṃ , sattasu mahāsaresu udakaṃ upanidhāya ussāvabindu paritto lāmako .
Evameva samaṇassa gotamassa jātisampattiādayopi guṇe upanidhāya amhākaṃ guṇā parittā lāmakā ;
tasmā mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitun ’’ ti .Mahantaṃ
V1.229 ñātisaṃghaṃ ohāyāti mātipakkhe asītikulasahassāniP1.284 , pitipakkhe asītikulasahassānīti evaṃ saṭṭhikulasatasahassaṃ ohāya pabbajito .Bhūmigatañca vehāsaṭṭhañcāti ettha rājaṅgaṇe ceva uyyāne ca sudhāmaṭṭhapokkharaṇiyo sattaratanānaṃ pūretvā bhūmiyaṃ ṭhapitaṃ dhanaṃ bhūmigataṃ nāma .
Pāsādaniyūhādayo paripūretvā ṭhapitaṃ vehāsaṭṭhaṃ nāma .
Etaṃ tāva kulapariyāyena āgataṃ .
Tathāgatassa pana jātadivaseyeva saṅkho , elo , uppalo , puṇḍarīkoti cattāro nidhayo uggatā .
Tesu saṅkho gāvutiko , elo aḍḍhayojaniko , uppalo tigāvutiko , puṇḍarīko yojaniko .
Tesupi gahitaṃ gahitaṃ pūratiyeva , iti bhagavā pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ohāya pabbajitoti veditabbo .
Daharova samānoti taruṇova samāno .
Susukāḷakesoti suṭṭhu kāḷakeso , añjanavaṇṇasadisakeso hutvā vāti attho .
Bhadrenāti bhaddakena .
Paṭhamena vayasāti tiṇṇaṃ vayānaṃ paṭhamavayena .
Akāmakānan ti anicchamānānaṃ .
Anādaratthe sāmivacanaṃ .
Assūni mukhe etesanti assumukhā , tesaṃ assumukhānaṃ , assūhi kilinnamukhānanti attho .
Rudantānan ti
M1.254 kanditvā rodamānānaṃ .Akhuddāvakāsoti ettha bhagavato aparimāṇoyeva dassanāya okāsoti veditabbo .
Tatridaṃ vatthu – rājagahe kira aññataro brāhmaṇo samaṇassa gotamassa pamāṇaṃ gahetuṃ na sakkotīti sutvā bhagavato piṇḍāya pavisanakāle saṭṭhihatthaṃ veḷuṃ gahetvā nagaradvārassa bahi ṭhatvā sampatte bhagavati veḷuṃ gahetvā samīpe aṭṭhāsi .
Veḷu bhagavato jāṇukamattaṃ pāpuṇi .
Puna divase dve veḷū ghaṭetvā samīpe aṭṭhāsi .
Bhagavāpi dvinnaṃ veḷūnaṃ upari kaṭimattameva paññāyamāno –
‘‘ brāhmaṇa , kiṃ karosī ’’ ti āha .
Tumhākaṃ pamāṇaṃ gaṇhāmīti .
‘‘ Brāhmaṇa , sacepi tvaṃ sakalacakkavāḷagabbhaṃ pūretvā ṭhite veḷū ghaṭetvā
P1.285 āgamissasi , neva me pamāṇaṃ gahetuṃ sakkhissasi .
Na hi mayā cattāri asaṅkhyeyāni kappasatasahassañca tathā pāramiyo pūritā , yathā me paro pamāṇaṃ gaṇheyya , atulo , brāhmaṇa , tathāgato appameyyo ’’ ti vatvā dhammapade gāthamāha –
‘‘ Te tādise pūjayato , nibbute akutobhaye ;
Na sakkā puññaṃ saṅkhātuṃ , imettamapi kenacī ’’ ti .( dha . pa .36);
GāthāpariyosāneV1.230 caturāsītipāṇasahassāni amataṃ piviṃsu .
Aparampi vatthu – rāhu kira asurindo cattāri yojanasahassāni aṭṭha ca yojanasatāni ucco .
Bāhantaramassa dvādasayojanasatāni .
Bahalantarena cha yojanasatāni .
Hatthatalapādatalānaṃ puthulato tīṇi yojanasatāni .
Aṅgulipabbāni paṇṇāsayojanāni .
Bhamukantaraṃ paṇṇāsayojanaṃ .
Mukhaṃ dviyojanasataṃ tiyojanasatagambhīraṃ tiyojanasataparimaṇḍalaṃ .
Gīvā tiyojanasataṃ .
Nalāṭaṃ tiyojanasataṃ .
Sīsaṃ navayojanasataṃ .
‘‘ So ahaṃ uccosmi , satthāraṃ onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmī ’’ ti cintetvā nāgacchi .
So ekadivasaṃ bhagavato vaṇṇaṃ sutvā –
‘‘ yathākathañca olokessāmī ’’ ti āgato .
Atha bhagavā tassajjhāsayaṃ viditvā –
‘‘ catūsu iriyāpathesu katarena dassessāmī ’’ ti cintetvā ‘‘ ṭhitako nāma nīcopi ucco viya paññāyati .
NipannovassaM1.255 attānaṃ dassessāmī ’’ ti ‘‘ ānanda , gandhakuṭipariveṇe mañcakaṃ paññāpehī ’’ ti vatvā tattha sīhaseyyaṃ kappesi .
Rāhu āgantvā nipannaṃ bhagavantaṃ gīvaṃ unnāmetvā nabhamajjhe puṇṇacandaṃ viya ullokesi .
Kimidaṃ asurindāti ca vutte –
‘‘ bhagavā onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmī ’’ ti nāgacchinti .
Na mayā , asurinda , adhomukhena pāramiyo pūritā .
Uddhaggameva katvā dānaṃ dinnanti .
Taṃ divasaṃ rāhu saraṇaṃ agamāsi .
Evaṃ bhagavā akhuddāvakāso dassanāya .Catupārisuddhisīlena
P1.286 sīlavā , taṃ pana sīlaṃ ariyaṃ uttamaṃ parisuddhaṃ .
Tenāha –
‘‘ ariyasīlī ’’ ti .
Tadetaṃ anavajjaṭṭhena kusalaṃ .
Tenāha –
‘‘ kusalasīlī ’’ ti .
Kusalasīlenāti idamassa vevacanaṃ .Bahūnaṃ ācariyapācariyoti bhagavato ekekāya dhammadesanāya caturāsītipāṇasahassāni aparimāṇāpi devamanussā maggaphalāmataṃ pivanti , tasmā bahūnaṃ ācariyo .
Sāvakaveneyyānaṃ pana pācariyoti .
Khīṇakāmarāgoti ettha kāmaṃ bhagavato sabbepi kilesā khīṇā .
Brāhmaṇo pana te na jānāti .
Attano jānanaṭṭhāneyeva guṇaṃ katheti .
Vigatacāpalloti –
‘‘ pattamaṇḍanā cīvaramaṇḍanā
V1.231 senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa … pe … kelanā paṭikelanā ’’ ti ( vibha .854) evaṃ vuttacāpallā virahito .Apāpapurekkhāroti apāpe nava lokuttaradhamme purato katvā vicarati .
Brahmaññāya pajāyāti sāriputtamoggallānamahākassapādibhedāya brāhmaṇapajāya , etissāya ca pajāya purekkhāro .
Ayañhi pajā samaṇaṃ gotamaṃ purakkhatvā caratīti attho .
Api ca apāpapurekkhāroti na pāpaṃ purekkhāro na pāpaṃ purato katvā carati , na pāpaṃ icchatīti attho .
Kassa ?
Brahmaññāya pajāya .
Attanā saddhiṃ paṭiviruddhāyapi brāhmaṇapajāya aviruddho hitasukhatthiko yevāti vuttaṃ hoti .
Tiroraṭṭhāti pararaṭṭhato .
Tirojanapadāti parajanapadato .
Pañhaṃ pucchituṃ āgacchantīti khattiyapaṇḍitādayo ceva devabrahmanāgagandhabbādayo ca
M1.256 –
‘‘ pañhe abhisaṅkharitvā pucchissāmā ’’ ti āgacchanti .
Tattha keci pucchāya vā dosaṃ vissajjanasampaṭicchane vā asamatthataṃ sallakkhetvā apucchitvāva tuṇhī nisīdanti .
Keci pucchanti .
Kesañci bhagavā pucchāya ussāhaṃ janetvā vissajjeti .
Evaṃ sabbesampi tesaṃ vimatiyo tīraṃ patvā mahāsamuddassa ūmiyo viya bhagavantaṃ patvā bhijjanti .Ehi
P1.287 svāgatavādīti devamanussapabbajitagahaṭṭhesu taṃ taṃ attano santikaṃ āgataṃ –
‘‘ ehi svāgatan ’’ ti evaṃ vadatīti attho .
Sakhiloti tattha katamaṃ sākhalyaṃ ?
‘‘ Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā ’’ tiādinā nayena vuttasākhalyena samannāgato , muduvacanoti attho .
Sammodakoti paṭisanthārakusalo , āgatāgatānaṃ catunnaṃ parisānaṃ –
‘‘ kacci , bhikkhave , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyan ’’ tiādinā nayena sabbaṃ addhānadarathaṃ vūpasamento viya paṭhamataraṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kattāti attho .
Abbhākuṭikoti yathā ekacce parisaṃ patvā thaddhamukhā saṅkuṭitamukhā honti , na ediso , parisadassanena panassa bālātapasamphassena viya padumaṃ mukhapadumaṃ vikasati puṇṇacandasassirikaṃ hoti .
Uttānamukhoti yathā ekacce nikujjitamukhā viya sampattāya parisāya na kiñci kathenti , atidullabhakathā honti , na evarūpo .
Samaṇo pana gotamo sulabhakatho .
Na tassa santikaṃ āgatāgatānaṃ –
‘‘ kasmā mayaṃ idhāgatā ’’ ti vippaṭisāro uppajjati dhammaṃ pana sutvā attamanāva hontīti dasseti .
Pubbabhāsīti bhāsanto ca paṭhamataraṃ bhāsati , tañca kho kālayuttaṃ pamāṇayuttaṃ atthanissitameva bhāsati , na niratthakakathaṃ .Na
V1.232 tasmiṃ gāme vāti yattha kira bhagavā paṭivasati , tattha mahesakkhā devatā ārakkhaṃ gaṇhanti , taṃ nissāya manussānaṃ upaddavo na hoti , paṃsupisācakādayoyeva hi manusse viheṭhenti , te tāsaṃ ānubhāvena dūraṃ apakkamanti .
Api ca bhagavato mettābalenapi na amanussā manusse viheṭhenti .Saṅghītiādīsu anusāsitabbo sayaṃ vā uppādito saṅgho assa atthīti saṅghī .
Tādiso cassa gaṇo atthīti gaṇī .
Purimapadasseva vā vevacanametaṃ .
Ācārasikkhāpanavasena gaṇassa ācariyoti gaṇācariyo
M1.257 .
Puthutitthakarānan ti bahūnaṃ titthakarānaṃ .Yathā
P1.288 vā tathā vāti yena vā tena vā acelakādimattakenāpi kāraṇena .
Samudāgacchatīti samantato upagacchati abhivaḍḍhati .Atithi no te hontīti te amhākaṃ āgantukā , navakā pāhunakā hontīti attho .
Pariyāpuṇāmīti jānāmi .
Aparimāṇavaṇṇoti tathārūpeneva sabbaññunāpi appameyyavaṇṇo –
‘‘ pageva mādisenā ’’ ti dasseti .
Vuttampi cettaṃ –
‘‘ Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ ,
Kappampi ce aññamabhāsamāno ;
Khīyetha kappo ciradīghamantare ,
Vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā ’’ ti .
305. Imaṃ pana satthu guṇakathaṃ sutvā te brāhmaṇā cintayiṃsu – yathā soṇadaṇḍo brāhmaṇo samaṇassa gotamassa vaṇṇe bhaṇati , anomaguṇo so bhavaṃ gotamo ;
evaṃ tassa guṇe jānamānena kho pana ācariyena aticiraṃ adhivāsitaṃ , handa naṃ anuvattāmāti anuvattiṃsu .
Tasmā evaṃ vutte ‘‘ te brāhmaṇā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha alamevāti yuttameva .
Api puṭosenāti puṭosaṃ vuccati pātheyyaṃ , taṃ gahetvāpi upasaṅkamituṃ yuttamevāti attho .
Puṭaṃsenātipi pāṭho , tassattho , puṭo aṃse assāti puṭaṃso , tena puṭaṃsena .
Aṃsena hi pātheyyapuṭaṃ vahantenāpīti vuttaṃ hoti .