497. Sakuṇan ti kākaṃ vā kulalaṃ vā .
Na kho eso , bhikkhu , pañho evaṃ pucchitabboti
V1.294 idaṃ bhagavā yasmā padesenesa pañho pucchitabbo , ayañca kho bhikkhu anupādinnakepi gahetvā nippadesato pucchati , tasmā paṭisedheti .
Āciṇṇaṃ kiretaṃ buddhānaṃ , pucchāmūḷhassa janassa pucchāya dosaṃ dassetvā pucchaṃ sikkhāpetvā pucchāvissajjanaṃ .
Kasmā ?
Pucchituṃ ajānitvā paripucchanto duviññāpayo hoti .
Pañhaṃ sikkhāpento pana ‘‘ kattha āpo cā ’’ tiādimāha . 498. Tattha na gādhatīti na patiṭṭhāti , ime cattāro
P2.393 mahābhūtā kiṃ āgamma appatiṭṭhā bhavantīti attho .
Upādinnaṃyeva sandhāya pucchati .Dīghañca rassañcāti saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vuttaṃ .
Aṇuṃ thūlan ti khuddakaṃ vā mahantaṃ vā , imināpi upādārūpe vaṇṇamattameva kathitaṃ .
Subhāsubhan ti subhañca asubhañca upādārūpameva kathitaṃ .
Kiṃ pana upādārūpaṃ subhanti asubhanti atthi ?
Natthi .
Iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ paneva kathitaṃ .
Nāmañca rūpañcāti nāmañca dīghādibhedaṃ rūpañca .
Uparujjhatīti nirujjhati , kiṃ āgamma asesametaṃ nappavattatīti .
Evaṃ pucchitabbaṃ siyāti pucchaṃ dassetvā idāni vissajjanaṃ dassento tatra veyyākaraṇaṃ bhavatīti vatvā –
‘‘ viññāṇan ’’ tiādimāha .
499. Tattha viññātabbanti viññāṇaṃ nibbānassetaṃ nāmaṃ , tadetaṃ nidassanābhāvato anidassanaṃ .
Uppādanto vā vayanto vā ṭhitassa aññathattanto vā etassa natthīti anantaṃ .
Pabhan ti panetaṃ kira titthassa nāmaṃ , tañhi papanti etthāti papaṃ , pakārassa pana bhakāro kato .
Sabbato pabhamassāti sabbatopabhaṃ .
Nibbānassa kira yathā mahāsamuddassa yato yato otaritukāmā honti , taṃ tadeva titthaṃ , atitthaṃ nāma natthi .
Evameva aṭṭhatiṃsāya kammaṭṭhānesu yena yena mukhena nibbānaṃ otaritukāmā honti , taṃ tadeva titthaṃ , nibbānassa atitthaṃ nāma natthi .
Tena vuttaṃ ‘‘ sabbatopabhan ’’ ti .
Ettha āpo cāti ettha
M1.326 nibbāne idaṃ nibbānaṃ āgamma sabbametaṃ āpotiādinā nayena vuttaṃ upādinnaka dhammajātaṃ nirujjhati , appavattaṃ hotīti .Idānissa nirujjhanūpāyaṃ dassento ‘‘ viññāṇassa nirodhena etthetaṃ uparujjhatī ’’ ti āha .
Tattha viññāṇan ti carimakaviññāṇampi abhisaṅkhāraviññāṇampi
P2.394 , carimakaviññāṇassāpi hi nirodhena etthetaṃ uparujjhati .
Vijjhātadīpasikhā viya apaṇṇattikabhāvaṃ yāti .
Abhisaṅkhāraviññāṇassāpi anuppādanirodhena anuppādavasena uparujjhati .
Yathāha ‘‘ sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena ṭhapetvā sattabhave anamatagge saṃsāre yeV1.295 uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca etthete nirujjhantī ’’ ti sabbaṃ cūḷaniddese vuttanayeneva veditabbaṃ .Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
Kevaṭṭasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
12. Lohiccasuttavaṇṇanā
Lohiccabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā