Micchāsabhāvoti ‘‘ hitasukhāvaho me bhavissatī ’’ ti evaṃ āsīsitopi tathā abhāvato , asubhādīsuyeva ‘‘ subhan ’’ tiādiviparītappavattito ca micchāsabhāvo , musāsabhāvoti attho .Mātughātakādīsu pavattamānāpi hi hitasukhaṃ icchantāva pavattantīti te
M3.195 dhammā ‘‘ hitasukhāvahā meV3.174 bhavissantī ’’ ti āsīsitā honti .Tathā asubhāsukhāniccānattesu subhādivipariyāsadaḷhatāya ānantariyakammaniyatamicchādiṭṭhīsu pavatti hotīti te dhammā asubhādīsu subhādiviparītappavattikā honti .Vipākadāne sati khandhabhedānantarameva vipākadānato niyato , micchatto ca so niyato cāti micchattaniyato .Buddhānaṃyeva dhammā guṇā , na aññesanti buddhadhammā .Tathā hi te buddhānaṃ āveṇikadhammāti vuccanti .Tattha ‘‘ natthi tathāgatassa kāyaduccaritan ’’ tiādinā kāyavacīmanoduccaritābhāvavacanaṃ yathādhikāraṃ kāyakammādīnaṃ ñāṇānuparivattitāya laddhaguṇakittanaṃ , na āveṇikadhammantaradassanaṃ .Sabbasmiñhi kāyakammādike ñāṇānuparivattini kuto kāyaduccaritādīnaṃ sambhavo .‘‘ Buddhassa appaṭihatañāṇan ’’ tiādinā vuttāni sabbaññutaññāṇato visuṃyeva
M3.198 tīṇi ñāṇāni catuyonipañcagatiparicchedakañāṇāni viyā ’’ ti vadanti .Ekaṃyeva hutvā tīsu kālesu appaṭihatañāṇaṃ nāma sabbaññutaññāṇameva .Natthi chandassa hānīti sattesu hitachandassa hāni natthi .Natthi vīriyassaP3.257 hānīti khemapavivekavitakkānugatassa vīriyassa hāni natthi .‘‘ Natthi davāti khiḍḍādhippāyena kiriyā natthi .Natthi ravāti sahasā kiriyā natthī ’’ ti vadanti , sahasā pana kiriyā davā ‘‘ aññaṃ karissāmī ’’ ti aññakaraṇaṃ ravā .Khalitan ti virajjhanaṃ ñāṇena apphuṭaṃ .Sahasāti vegāyitattaṃ turitakiriyā .Abyāvaṭo manoti niratthako cittasamudācāro .Akusalacittan ti aññāṇupekkhamāha , ayañca dīghabhāṇakānaṃ pāṭho ākulo viya .Ayaṃ pana pāṭho anākulo –Nāññātaṃ aviditaṃ dhamman ti anamatagge saṃsāravaṭṭe na aññātaṃ aviditaṃ amatadhammaṃ , catusaccadhammameva vā jānissāmīti paṭipannassa iminā pubbābhogena uppannaṃ indriyaṃ .
Yaṃ pāḷiyaṃ saṅgahavāre ‘‘ nava indriyāni hontī ’’ ti vuttaṃ , taṃ pubbābhogasiddhaṃ pavattiākāravisesaṃ dīpetuṃ vuttaṃ , atthato pana maggasammādiṭṭhi eva sāti āha ‘‘ sotāpattimaggañāṇassetaṃ adhivacanan ’’ ti .
Aññindriyan ti ājānanakaindriyaṃ , paṭhamamaggena ñātamariyādaṃ anatikkamitvā tesaṃyeva tena maggena ñātānaṃ catusaccadhammānaṃ jānanakaindriyanti vuttaṃ hoti .Tenāha ‘‘ aññābhūtaṃ ājānanabhūtaṃ indriyan ’’ ti .Ājānātīti añño , aññassa bhūtaṃ , ājānanavasena vā bhūtanti aññabhūtaṃ .
Aññātāvīsūti jānitabbaṃ catuariyasaccaṃ ājānitvā ṭhitesu .Tenāha ‘‘ jānanakiccapariyosānappattesū ’’ ti , pariññādibhedassa jānanakiccassa pariniṭṭhānappattesu .
Āgacchati nāmaṃ etasmāti āgamanaṃ , tato āgamanato .Saguṇatoti sarasato .Ārammaṇatoti ārammaṇadhammato .
Anattato abhinivisitvāti ‘‘ sabbe saṅkhārā anattā ’’ ti vipassanaṃ paṭṭhapetvā .Anattato disvāti paṭhamaṃ saṅkhārānaṃ ‘‘ anattā ’’ ti anattalakkhaṇaṃ paṭivijjhitvā .Anattato vuṭṭhātīti vuṭṭhānagāminivipassanāya anattākārato pavattāya maggavuṭṭhānaṃ
V3.190 pāpuṇāti .Asuññatattakārakānaṃ kilesānaṃ
P3.278 abhāvāti attābhinivesapaccayānaṃ diṭṭhekaṭṭhānaṃ kilesānaṃ vikkhambhanato vipassanā suññatā nāma attasuññatāya yāthāvato gahaṇato .Nanu evaṃ vipassanāya saguṇato suññatā , na āgamanatoti nippariyāyato natthīti ?Saccametaṃ nāmalābhe , na pana nāmadāneti nāyaṃ doso .Atha vā suttantakathā nāma pariyāyakathā , na abhidhammakathā viya nippariyāyāti bhiyyopi na koci doso .Yasmā saguṇato , ārammaṇato ca nāmalābhe saṅkaro hoti ekasseva nāmantaralābhasambhavato .Āgamanato pana nāmalābhe saṅkaro natthi nāmantaralābhābhāvato , asambhavato ca , tasmā ‘‘ aparo ’’ tiādi vuttaṃ .
Nimittakārakakilesābhāvāti niccanimittādiggāhakapaccayānaṃ kilesānaṃ vikkhambhanato .Kāmañcāyaṃ vipassanā niccanimittādiṃ ugghāṭentī pavattati , saṅkhāranimittassa pana avissajjanato na nippariyāyato animittanāmaṃ labhatīti .Pariyāyena panetaṃ vuttaṃ .Tathā hi nippariyāyadesanattā abhidhamme maggassa animittanāmaṃ uddhaṭaṃ .Sutte ca –‘‘ Animittañca
M3.214 bhāvehi , mānānusayamujjaha ;Tato mānābhisamayā , upasanto carissasī ’’ ti .( su . ni .344; saṃ . ni .1.212);Animittapariyāyo āgato .Paṇidhikārakakilesābhāvāti sukhapaṇidhiādipaccayānaṃ kilesānaṃ vikkhambhanato .
Rāgādīhi suññattāti samucchedavasena pajahanato rāgādīhi vivittattā .Rāgādayo eva rāganimittādīni .Purimuppannā hi rāgādayo parato uppajjanakarāgādīnaṃ kāraṇaṃ hoti .Rāgādayo eva tathā paṇidhānassa paccayabhāvato rāgapaṇidhiādayo .Nibbānaṃ visaṅkhārabhāveneva sabbasaṅkhāravinissaṭattā rāgādīhi suññaṃ , rāgādinimittapaṇidhivirahitañcāti daṭṭhabbaṃ .Ettha ca saṅkhārupekkhā
P3.279 sānulomā vuṭṭhānagāminivipassanā , sā suññato vipassantī ‘‘ suññatā ’’ ti vuccati , dukkhato passantī taṇhāpaṇidhisosanato ‘‘ appaṇihitā ’’ ti .Sā maggādhigamāya āgamanapaṭipadāṭhāne ṭhatvā maggassa ‘‘ suññataṃ animittaṃ appaṇihitan ’’ ti nāmaṃ deti .Āgamanato ca nāme laddhe saguṇato ca ārammaṇato ca nāmaṃ siddhameva hoti , na pana saguṇārammaṇehi nāmalābhe sabbattha āgamanato nāmaṃ siddhaṃ hotīti paripuṇṇanāmasiddhihetuttā ,‘‘ saguṇārammaṇehiV3.191 sabbesampi nāmattayayogo , na āgamanato ’’ ti vavatthānakarattā ca nippariyāyato āgamanatova nāmalābho padhānaṃ , na itarehi , pariyāyato pana tidhā nāmalābho icchitabboti aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tividhā kathā ’’ tiādinā ayaṃ vicāro katoti daṭṭhabbaṃ .