Ekena ākārenāti ekena kāraṇena .
Aparena ākārenāti aparena kāraṇena .
Āgārikā daṇḍapasutāti gahapatino vihesamānā .Pabbajitā āpattiṃ āpajjantāti anagārikā sattasu āpattikkhandhesu aññataraṃ āpajjamānā .
Kutopahūtāti kutobhūtā .Kutojātāti kuto paṭiladdhabhāvā .Kutosañjātāti upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ .Kutonibbattāti kuto nibbattalakkhaṇaṃ pattā .Upasaggena padaṃ vaḍḍhetvā ‘‘ kutoabhinibbattā ’’ ti vuttaṃ .Kutopātubhūtāti kutopākaṭībhūtā .Kiṃ nidānātiādīsu attano phalaṃ nidetīti nidānaṃ .Etasmā phalaṃ samudetīti samudayo .Etasmā phalaṃ jāyatīti jāti .Etasmā phalaṃ pabhavatīti pabhavo .Mūlaṃ pucchatīti kalahassa kāraṇaṃ pucchati .Kāraṇañhi patiṭṭhaṭṭhena mūlaṃ .Attano phalanipphādanatthaṃ hinoti pavattatīti hetu .‘‘ Handa naṃ gaṇhathā ’’ ti dassentaṃ viya attano phalaṃ nidetīti nidānaṃ .Etasmā phalaṃ sambhavatīti sambhavo .Pabhavati phalaṃ etasmāti pabhavo .Samuṭṭhāti ettha phalaṃ , etena vā samuṭṭhātīti samuṭṭhānaṃ .Attano phalaṃ āharatīti āhāro .Apaṭikkhipitabbaṭṭhena attano phalaṃ ārametīti ārammaṇaṃ .Etaṃ paṭicca apaṭikkhipitvā phalaṃ
P2.352 eti pavattatīti paccayo .Etasmā phalaṃ samudetīti samudayoti evametesaṃ padānaṃ vacanattho veditabbo .Taṃ sandhāya ‘‘ kalahassa ca vivādassa ca mūlaṃ pucchatī ’’ tiādinā nayena desanā vuttā .‘‘ mayhaṃ dhītā , mayhaṃ putto ’’ ti evaṃ ādissa ādissa devanti rodanti etenāti ādevo .Taṃ taṃ vaṇṇaṃ parikittetvā parikittetvā devanti etenāti paridevo .Tato parāni dve dve padāni purimadvayasseva ākārabhāvaniddesavasena vuttāni .Vācāti vacanaṃ .Palāpoti tucchaṃ niratthakavacanaṃ
P2.255 .Uppaḍḍhabhaṇitaaññabhaṇitādivasena virūpo palāpo vippalāpo .Lālappoti punappunaṃ lapanaṃ .Antodāhoti abbhantaradāho .Dutiyapadaṃ upasaggena vaḍḍhitaṃ .Cetaso parijjhāyanāti cittassa jhānanākāro .Soko hi uppajjamāno aggi viya cittaṃ jhāpeti
M0.221 dahati ,‘‘ cittaṃ me jhāmaṃ , na me kiñci paṭibhātī ’’ ti vadāpeti .Dukkhito mano dummano , tassa bhāvo domanassaṃ .Anupaviṭṭhaṭṭhena sokova sallanti sokasallaṃ .Āvāse macchariyaṃ āvāsamacchariyaṃ .Tena samannāgato bhikkhu āgantukaṃ disvā ‘‘ ettha cetiyassa vā saṅghassa vā parikkhāro ṭhapito ’’ tiādīni vatvā saṅghikampi āvāsaṃ nivāreti .So kālaṅkatvā peto vā ajagaro vā hutvā nibbattati .Kule macchariyaṃ kulamacchariyaṃ .Tena samannāgato bhikkhu tehi kāraṇehi attano upaṭṭhākakule aññesaṃ
M3.210 pavesanampi nivāreti .Lābhe macchariyaṃ lābhamacchariyaṃ .Tena samannāgatoP3.1027 bhikkhu saṅghikampi lābhaṃ maccharāyanto yathā aññe na labhanti , evaṃ karoti .Vaṇṇe macchariyaṃ vaṇṇamacchariyaṃ .Vaṇṇoti cettha sarīravaṇṇopi guṇavaṇṇopi veditabbo .
Vaṇṇamacchariyena attano eva vaṇṇaṃ vaṇṇeti , paresaṃ vaṇṇo ‘‘ kiṃ vaṇṇo eso ’’ ti taṃ taṃ dosaṃ vadati .
Pariyattidhamme macchariyaṃ dhammamacchariyaṃ .Tena samannāgato bhikkhu ‘‘ imaṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā eso maṃ abhibhavissatī ’’ ti aññassa na deti .Yo pana dhammānuggahena vā puggalānuggahena vā na deti , na taṃ macchariyaṃ .Yācake disvā kaṭukabhāvena cittaṃ añcati saṅkocetīti kaṭukañcuko , tassa bhāvo kaṭukañcukatā .Aparo nayo – kaṭukañcukatā vuccati kaṭacchuggāho .Samatittikapuṇṇāya hi ukkhaliyā bhattaṃ gaṇhanto sabbatobhāgena saṅkuṭitena aggakaṭacchunā gaṇhāti pūretvā gahetuṃ na sakkoti , evaṃ maccharipuggalassa cittaṃ saṅkucati , tasmiṃ saṅkucite kāyopi tatheva saṅkucati paṭikuṭati paṭinivaṭṭati na sampasārīyatīti maccheraṃ ‘‘ kaṭukañcukatā ’’ ti vuttaṃ .Aggahitattaṃ cittassāti paresaṃ upakārakaraṇe dānādinā ākārena yathā na sampasārīyati , evaṃ āvaritvā gahitabhāvo cittassa .Yasmā pana maccharipuggalo attano santakaṃ paresaṃ
P1.114 adātukāmo hoti , parasantakaṃ gaṇhitukāmo .Tasmā ‘‘ idaṃ acchariyaṃ mayhameva hotu , mā aññassā ’’ ti pavattivasenassa attasampattinigūhanalakkhaṇatā parasampattiggahaṇalakkhaṇatā ca veditabbā .Khandhamacchariyampi macchariyan ti attano pañcakkhandhasaṅkhātaṃ upapattibhavaṃ aññehi asādhāraṇaṃ ‘‘ acchariyaṃ mayhameva hotu , mā aññassā ’’ ti pavattaṃ macchariyaṃ khandhamacchariyaṃ nāma .Dhātuāyatanamacchariyesu pi eseva nayo .Gāhoti gāhanicchayavasena gahaṇaṃ .
Jātiyā vāti khattiyabhāvādijātisampattiyā vā .Gottena vāti gotamagottādinā ukkaṭṭhagottena vā .Kolaputtiyena vāti mahākulabhāvena vā .Vaṇṇapokkharatāya vāti vaṇṇasampannasarīratāya vā .Sarīrañhi ‘‘ pokkharan ’’ ti vuccati , tassa vaṇṇasampattiyā abhirūpabhāvenāti attho .Dhanena vāti dhanasampannabhāvena vā , mayhaṃ nidhānagatassa dhanassa pamāṇaṃ natthīti attho .Ajjhenena vāti ajjhāyanavasena vā .Kammāyatanena vāti ‘‘ avasesā sattā chinnapakkhakākasadisā , ahaṃ pana mahiddhiko mahānubhāvo ’’ ti vā ,‘‘ ahaṃ yaṃ yaṃ kammaṃ karomi , taṃ taṃ samijjhatī ’’ ti vā evamādinayappavattena kammāyatanena vā .Sippāyatanena vāti ‘‘ avasesā sattā nisippā , ahaṃ sippavā ’’ ti evamādinayappavattena sippāyatanena vā .
Vijjāṭṭhānena vāti aṭṭhārasavijjāṭṭhānena vā .
Sutena vāti ‘‘ avasesā sattā appassutā , ahaṃ pana bahussuto ’’ ti evamādisutena vā .Paṭibhānena vāti ‘‘ avasesā sattā appaṭibhānā , mayhaṃ pana paṭibhānappamāṇaṃ natthī ’’ ti evamādipaṭibhānena vā .Aññataraññatarena vā vatthunāti avuttena aññena vatthunā vā .
Imesaṃ
V2.227 bhedāyāti yesaṃ itoti vuttānaṃ santike sutaṃ hoti , tesaṃ bhedāya .Amūsaṃ bhedāyāti yesaṃ amutrāti vuttānaṃ santike sutaṃ hoti , tesaṃ bhedāya .Iti samaggānaṃ vā bhedakāti evaṃ samaggānaṃ vā dvinnaṃ sahāyakānaṃ bhedaṃ
P2.331 kattā .Bhinnānaṃ vā anuppadātāti suṭṭhu kataṃ tayā , taṃ pajahantena katipāheneva te mahantaṃ anatthaṃ kareyyāti evaṃ bhinnānaṃ puna asaṃsandanāya anuppadātā upatthambhetā kāraṇaṃ dassetāti attho .
Vaggo ārāmo abhiratiṭṭhānamassāti vaggārāmo .Vaggaratoti vaggesu rato .Vagge disvā vā sutvā vā nandatīti vagganandī .Vaggakaraṇiṃ vācan ti yā vācā samaggepi satte vagge karoti bhindati , taṃ kalahakāraṇaṃ vācaṃ bhāsitā hoti .Kalaho ca vivādo ca paridevo ca soko ca macchariyañca māno ca atimāno ca
P2.258 pesuññañcāti – ime aṭṭha kilesā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā , kiṃnidānā kiṃsamudayāV0.188 kiṃjātikā kiṃpabhavāti .Imesaṃ aṭṭhannaṃ kilesānaṃ mūlaṃ pucchati , hetuṃ pucchati , nidānaṃ pucchati , sambhavaṃ pucchati , pabhavaṃ pucchati , samuṭṭhānaṃ pucchati , āhāraṃ pucchati , ārammaṇaṃ pucchati , paccayaṃ pucchati , samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – kutopahūtā te tadiṅghaṃ brūhīti .Iṅgha brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – kutopahūtā te tadiṅgha brūhi .Ācikkhāti desetabbānaṃ ‘‘ imāni nāmānī ’’ ti nāmavasena kathehi .Atha vā ācikkhāti desanādīnaṃ channaṃ padānaṃ mūlapadaṃ .Desanādīni cha padāni etassa atthassa vivaraṇatthaṃ vuttāni .
Desehīti dassehi
P2.319 .Tattha desehīti ugghaṭitaññūnaṃ vasena saṅkhepato paṭhamaṃ uddesavasena desehi .Ugghaṭitaññū hi saṅkhepena vuttaṃ paṭhamaṃ vuttañca paṭivijjhanti .
Paññapehīti jānāpehi .Ñāṇamukhavasena hi appanaṃ ṭhapento ‘‘ paññapehī ’’ tiM0.277 vuccati .Paññapehīti vipañcitaññūnaṃ vasena tesaṃ cittatosanena buddhinisānena ca paṭhamaṃ saṃkhittassa vitthārato niddesavaseneva paññapehi .
Paṭṭhapehīti paññāpehi , pavattāpehīti attho .Ñāṇamukhe ṭhapehīti vā .Paṭṭhapehīti tesaṃyeva niddiṭṭhassa niddesassa paṭiniddesavasena vitthāritavasena ṭhapeti paṭṭhapehi .
Vivarāti vivaṭaṃ karohi , vivaritvā dassehīti attho .Vivarāti niddiṭṭhassapi punappunaṃ vacanena vivarāhi .
Vibhajāti vibhāgakiriyāya vibhāvento dassehīti attho .Vibhajāti punappunaṃ vuttassāpi vibhāgakaraṇena vibhajāhi .
Uttānīkarohīti pākaṭabhāvaṃ karohi .Uttānīkarohīti vivaṭassa vitthārataravacanena vibhattassa ca nidassanavacanena uttāniṃ karohi .Ayaṃ desanā neyyānampi paṭivedhāya hotīti .
Pakāsehīti pākaṭaṃ karohi .Ñāṇampi ñāṇapathoti pure uppannaṃ ñāṇaṃ aparāparuppannassa ñāṇampi ñāṇassa sañcaraṇamaggoti ñāṇampi ñāṇapatho .Ñāṇassa ārammaṇampi ñāṇapathoti ñāṇassa paccayopi taṃ ālambitvā uppajjanato ñāṇapatho .Ñāṇasahabhunopi dhammā ñāṇapathoti ñāṇena sahuppannā avasesā cittacetasikā dhammāpi ñāṇapatho .
Evaṃ tisso sikkhāyo dassetvā idāni tāsaṃ pāripūrikkamaṃ dassetuṃ ‘‘ imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyyā ’’ tiādimāha .Tassattho – paccekaṃ paripūretuṃ āvajjantopi sikkheyya , āvajjitvāpi ‘‘ ayaṃ nāma sikkhā ’’ ti jānantopi sikkheyya , jānitvā punappunaṃ passantopi sikkheyya , passitvā yathādiṭṭhaṃ paccavekkhantopi sikkheyya , paccavekkhitvā tattheva cittaṃ acalaṃ katvā patiṭṭhapentopi sikkheyya , taṃtaṃsikkhāsampayuttasaddhāvīriyasatisamādhipaññāhi sakasakakiccaṃ karontopi sikkheyya , abhiññeyyābhijānanakālepi taṃ taṃ kiccaṃ karontopi tisso sikkhāyo sikkheyya , adhisīlaṃ ācareyya , adhicittaṃ sammā careyya , adhipaññaṃ samādāya vatteyya .
107. Nāmañca rūpañca paṭiccāti sampayuttakanāmañca vatthārammaṇarūpañca paṭicca .
Rūpe vibhūte na phusanti phassāti rūpe vītivatte pañca phassā na phusanti .
109. Na saññasaññīti yathā sametassa vibhoti rūpaṃ , so pakatisaññāya saññīpi na hoti .
Na visaññasaññīti visaññāyapi virūpāya saññāya visaññī na hoti ummattako vā khittacitto vā .
Na vibhūtasaññīti ‘‘ sabbaso rūpasaññānan ’’ tiādinā ( vibha .508) nayena samatikkantasaññīpi na hoti arūpajjhānalābhī .