Issues
Select Version
Paṭṭhānappakaraṇa-aṭṭhakathā
  • Paccayuddesavaṇṇanā
  • Paccayaniddeso
  • 1. Hetupaccayaniddesavaṇṇanā
  • 2. Ārammaṇapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 3. Adhipatipaccayaniddesavaṇṇanā
  • 4. Anantarapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 5. Samanantarapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 6. Sahajātapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 7. Aññamaññapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 8. Nissayapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 9. Upanissayapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 10. Purejātapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 11. Pacchājātapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 12. Āsevanapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 13. Kammapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 14. Vipākapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 15. Āhārapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 16. Indriyapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 17. Jhānapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 18. Maggapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 19. Sampayuttapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 20. Vippayuttapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 21. Atthipaccayaniddesavaṇṇanā
  • 22. Natthipaccayaniddesavaṇṇanā
  • 23. Vigatapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 24. Avigatapaccayaniddesavaṇṇanā
  • Paccayaniddesapakiṇṇakavinicchayakathā
  • Pucchāvāro
  • 1. Paccayānulomavaṇṇanā
  • 2. Paccayapaccanīyavaṇṇanā
  • 3. Anulomapaccanīyavaṇṇanā
  • 4. Paccanīyānulomavaṇṇanā
  • 1. Kusalattikavaṇṇanā
  • 1. Paṭiccavāravaṇṇanā
  • 1. Paccayānulomaṃ
  • (1.) Vibhaṅgavāro
  • (2.) Saṅkhyāvāro
  • Paṭiccavāro
  • Paccayapaccanīyavaṇṇanā
  • Paccayānulomapaccanīyavaṇṇanā
  • Paccayapaccanīyānulomavaṇṇanā
  • 2. Sahajātavāravaṇṇanā
  • 3. Paccayavāravaṇṇanā
  • 4. Nissayavāravaṇṇanā
  • 5. Saṃsaṭṭhavāravaṇṇanā
  • 6. Sampayuttavāravaṇṇanā
  • 7. Pañhāvāravibhaṅgavaṇṇanā
  • Pañhāvārassa ghaṭane anulomagaṇanā
  • Hetumūlakaṃ
  • Paccanīyuddhāravaṇṇanā
  • Paccanīyagaṇanavaṇṇanā
  • Anulomapaccanīyavaṇṇanā
  • Paccanīyānulomavaṇṇanā
  • 2. Vedanāttikavaṇṇanā
  • 3. Vipākattikavaṇṇanā
  • 4. Upādinnattikavaṇṇanā
  • 5-22. Saṅkiliṭṭhattikādivaṇṇanā
  • 2. Dukapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 3. Dukatikapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 4. Tikadukapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 5. Tikatikapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 6. Dukadukapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 7-12. Paccanīyapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 13-18. Anulomapaccanīyapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 19-24. Paccanīyānulomapaṭṭhānavaṇṇanā
  • Nigamanakathā
Paṭṭhānappakaraṇa-aṭṭhakathā
  • Paccayuddesavaṇṇanā
  • Paccayaniddeso
  • 1. Hetupaccayaniddesavaṇṇanā
  • 2. Ārammaṇapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 3. Adhipatipaccayaniddesavaṇṇanā
  • 4. Anantarapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 5. Samanantarapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 6. Sahajātapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 7. Aññamaññapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 8. Nissayapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 9. Upanissayapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 10. Purejātapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 11. Pacchājātapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 12. Āsevanapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 13. Kammapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 14. Vipākapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 15. Āhārapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 16. Indriyapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 17. Jhānapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 18. Maggapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 19. Sampayuttapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 20. Vippayuttapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 21. Atthipaccayaniddesavaṇṇanā
  • 22. Natthipaccayaniddesavaṇṇanā
  • 23. Vigatapaccayaniddesavaṇṇanā
  • 24. Avigatapaccayaniddesavaṇṇanā
  • Paccayaniddesapakiṇṇakavinicchayakathā
  • Pucchāvāro
  • 1. Paccayānulomavaṇṇanā
  • 2. Paccayapaccanīyavaṇṇanā
  • 3. Anulomapaccanīyavaṇṇanā
  • 4. Paccanīyānulomavaṇṇanā
  • 1. Kusalattikavaṇṇanā
  • 1. Paṭiccavāravaṇṇanā
  • 1. Paccayānulomaṃ
  • (1.) Vibhaṅgavāro
  • (2.) Saṅkhyāvāro
  • Paṭiccavāro
  • Paccayapaccanīyavaṇṇanā
  • Paccayānulomapaccanīyavaṇṇanā
  • Paccayapaccanīyānulomavaṇṇanā
  • 2. Sahajātavāravaṇṇanā
  • 3. Paccayavāravaṇṇanā
  • 4. Nissayavāravaṇṇanā
  • 5. Saṃsaṭṭhavāravaṇṇanā
  • 6. Sampayuttavāravaṇṇanā
  • 7. Pañhāvāravibhaṅgavaṇṇanā
  • Pañhāvārassa ghaṭane anulomagaṇanā
  • Hetumūlakaṃ
  • Paccanīyuddhāravaṇṇanā
  • Paccanīyagaṇanavaṇṇanā
  • Anulomapaccanīyavaṇṇanā
  • Paccanīyānulomavaṇṇanā
  • 2. Vedanāttikavaṇṇanā
  • 3. Vipākattikavaṇṇanā
  • 4. Upādinnattikavaṇṇanā
  • 5-22. Saṅkiliṭṭhattikādivaṇṇanā
  • 2. Dukapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 3. Dukatikapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 4. Tikadukapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 5. Tikatikapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 6. Dukadukapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 7-12. Paccanīyapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 13-18. Anulomapaccanīyapaṭṭhānavaṇṇanā
  • 19-24. Paccanīyānulomapaṭṭhānavaṇṇanā
  • Nigamanakathā

Paccayaniddeso

Author: 注释—善巧 @ 小僧善巧

1. Yo hetupaccayoti uddiṭṭho , so evaṃ veditabboti etena hetusaṅkhātassa paccayadhammassa hetusampayuttakataṃsamuṭṭhānarūpasaṅkhātānaṃ paccayuppannānaṃ hetupaccayena paccayabhāvo hetupaccayoti uddiṭṭhoti .Yo pana hetubhāvena yathāvutto paccayadhammo yathāvuttānaṃ paccayuppannānaṃ paccayo hoti , so hetupaccayoti uddiṭṭhoti veditabboti dasseti .Ubhayathāpi hetubhāvena upakārakatā hetupaccayoti uddiṭṭhoti dassitaṃ hoti .Esa nayo sesapaccayesupi .Upakārakatā pana dhammasabhāvoV0.186 eva , na dhammato aññā atthīti .Tathā tathā upakārakaṃ taṃ taṃ dhammaṃ dassento hi bhagavā taṃ taṃ upakārakataṃ dassetīti .
Hetū hetusampayuttakānan ti ettha paṭhamo hetu -saddo paccattaniddiṭṭho paccayaniddeso .Tena etassa hetubhāvena upakārakatā hetupaccayatāti dasseti .
Dutiyo paccayuppannavisesanaṃ .Tena na yesaṃ kesañci sampayuttakānaṃ hetupaccayabhāvena paccayo hoti , atha kho hetunā sampayuttānamevāti dasseti .Nanu ca sampayuttasaddassa sāpekkhattā dutiye hetusadde avijjamānepi aññassa apekkhitabbassa aniddiṭṭhattā attanāva sampayuttakānaṃ hetupaccayena paccayoti ayamattho viññāyatīti ?Nāyaṃ ekanto .Hetusaddo hi paccattaniddiṭṭho ‘‘ hetupaccayena paccayo ’’ ti ettheva byāvaṭo yadā gayhatiM0.177 , tadā sampayuttavisesanaṃ na hotīti sampayuttā avisiṭṭhā ye keci gahitā bhaveyyunti evaṃ sampayuttasaddena attani eva byāvaṭena hetusaddena visesanena vinā yesaṃ kesañci sampayuttānaṃ gahaṇaṃ hotīti taṃ sandhāya ‘‘ athāpi … pe … attho bhaveyyā ’’ ti āha .Nanu yathā ‘‘ arūpino āhārā sampayuttakānaṃ dhammānan ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.15),‘‘ arūpino indriyā sampayuttakānan ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.16) ca vutte dutiyena āhāraggahaṇena indriyaggahaṇena ca vināpi āhārindriyasampayuttakāva gayhanti , evamidhāpi siyāti ?Na , āhārindriyāsampayuttassa abhāvato .Vajjetabbābhāvato hi tattha dutiyaāhārindriyaggahaṇe asatipi taṃsampayuttakāva gayhantīti taṃ na kataṃ , idha pana vajjetabbaṃ atthīti vattabbaṃ dutiyaṃ hetuggahaṇanti . Evampi hetū hetusampayuttakānan ti ettha hetusampayuttakānaṃ so eva sampayuttakahetūti visesanassa akatattā yo koci hetu yassa kassaci hetusampayuttakassa hetupaccayena paccayoti āpajjatīti ?Nāpajjati , paccattaniddiṭṭhasseva hetussa puna sampayuttavisesanabhāvena vuttattā , etadatthameva ca vināpi dutiyena hetusaddena hetusampayuttabhāve siddhepi tassa gahaṇaṃ kataṃ .Atha vā asati dutiye hetusadde hetusampayuttakānaṃ hetupaccayena paccayo , na pana hetūnanti evampi gahaṇaṃ siyāti tannivāraṇatthaṃ so vutto , tena hetusampayuttabhāvaṃ ye labhanti , tesaṃ sabbesaṃ hetūnaṃ aññesampi hetupaccayena paccayoti dassitaṃ hoti .Yasmā pana hetujhānamaggā patiṭṭhāmattādibhāvena nirapekkhā , na āhārindriyā viya sāpekkhā eva , tasmā etesveva dutiyaṃ hetādiggahaṇaṃ kataṃ .Āhārindriyā pana āharitabbaisitabbāpekkhā eva , tasmāV0.187 te vināpi dutiyena āhārindriyaggahaṇena attanā eva āharitabbe ca isitabbe ca āhārindriyabhūte aññe ca sampayuttake paricchindantīti taṃ tattha na kataṃ , idha ca dutiyena hetuggahaṇena paccayuppannānaṃ hetunā paccayabhūteneva sampayuttānaṃ hetūnaṃ aññesañca paricchinnattā puna visesanakiccaṃ natthīti pañhāvāre ‘‘ kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānan ’’ tiādīsu ( paṭṭhā .1.1.401) dutiyaṃ hetuggahaṇaṃ na katanti daṭṭhabbaṃ .
NiddisitabbassaM0.178 apākaṭattāti taṃ-saddo purimavacanāpekkho vuttasseva niddeso ‘‘ rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānan ’’ tiādīsu ( paṭṭhā .1.1.2) purimavacanena niddisitabbe pākaṭībhūte eva pavattati .Ettha ca paccattaniddiṭṭho hetusaddo ‘‘ hetupaccayena paccayo ’’ ti ettha byāvaṭo sampayuttasaddena viya taṃ-saddenapi anapekkhanīyo añño ca koci niddisitabbappakāsako vutto natthi , tasmā ‘‘ taṃsampayuttakānan ’’ ti ca na vuttanti adhippāyo .
‘‘ Hetusampayuttakānan ’’ ti iminā pana paccayuppannavacanena asamattena paccayuppannavacanantarāpekkhena pubbe vuttena taṃ-saddena niddisitabbaṃ pākaṭīkataṃ , tena ‘‘ taṃsamuṭṭhānānan ’’ ti ettha taṃgahaṇaṃ katanti .
Kiṃ pana tasmiṃ hetusampayuttakasadde taṃ-saddena niddisitabbaṃ pākaṭībhūtanti ?Yehi hetūhi sampayuttā ‘‘ hetusampayuttakā ’’ ti vuttā , te hetū ceva sampayuttakavisesanabhūtā tabbisesitā ca hetusampayuttakā . Tenāha ‘‘ te hetū cevā ’’ tiādi .Aññathā ‘‘ te hetū cevā ’’ ti etassa paccattaniddiṭṭhena hetusaddena sambandhe sati yathā idha teneva taṃ-saddena niddisitabbā pākaṭā , evaṃ pubbepi bhavituṃ arahantīti ‘‘ niddisitabbassa apākaṭattā ‘ taṃsampayuttakānan ’ ti na vuttan ’’ ti idaṃ na yujjeyyāti .Duvidhampi vā hetuggahaṇaṃ apanetvā taṃsaddavacanīyataṃ codeti pariharati ca .
Taṃsamuṭṭhānānan ti ca hetusamuṭṭhānānanti yuttaṃ .Hetū hi paccayāti .
Cittajarūpaṃ ajanayamānāpīti pi -saddena janayamānāpi .Yadi ‘‘ cittasamuṭṭhānānan ’’ ti vacanena paṭisandhikkhaṇe kaṭattārūpassa aggahaṇato taṃ na vuttaṃ , sahajātapaccayavibhaṅge cittacetasikānaṃ tassa kaṭattārūpassa paccayabhāvo na vutto bhaveyya .Yadi ca tattha cittasamuṭṭhānānaṃ paccayabhāvena taṃsamānalakkhaṇānaṃ kaṭattārūpānampi paccayabhāvo nidassito , evamidhāpi bhavitabbaṃ .‘‘ Cittasamuṭṭhānānan ’’ ti pana avatvā ‘‘ taṃsamuṭṭhānānan ’’ ti vacanaṃ cittasamuṭṭhānānaṃV0.188 sabbacittacetasikasamuṭṭhānatādassanatthaṃ .Evaṃpakārena hi taṃsamuṭṭhānavacanena tattha tattha vuttaṃ samuṭṭhānavacanaṃ visesitaṃ hoti .Nanu ‘‘ cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānan ’’ ti vacanena cittasamuṭṭhānānaṃ cittacetasikasamuṭṭhānatā vuttāti ?Na vuttā .Cittacetasikānaṃ paccayabhāvo eva hi tattha vuttoti .
CittapaṭibaddhavuttitāyātiM0.179 eteneva hetuādipaṭibaddhatañca dasseti .
‘‘ Yañca , bhikkhave , ceteti , yañca pakappeti , yañca anuseti , ārammaṇametaṃ hoti , viññāṇassa ṭhitiyā ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti , tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe viruḷhe nāmarūpassa avakkanti hoti , nāmarūpapaccayā saḷāyatanan ’’ ti ( saṃ . ni .2.39) imasmimpi sutte paṭisandhināmarūpassa viññāṇapaccayatā vuttāti āha ‘‘ tasmiṃ patiṭṭhite ’’ tiādi .
Purimatarasiddhāya pathaviyā bījapatiṭṭhānaṃ viya purimatarasiddhe kamme tannibbattasseva viññāṇabījassa patiṭṭhānaṃ kammassa kaṭattā uppattīti vuttaṃ hoti .Tenāha –‘‘ kammaṃ khettaṃ , viññāṇaṃ bījan ’’ ti .Kassa pana taṃ khettaṃ bījañcāti ?Nāmarūpaṅkurassa .
Ayañca panatthoti paṭisandhiyaṃ kammajarūpānaṃ cittapaṭibaddhavuttitā .Okāsavasenevāti nāmarūpokāsavaseneva .So hi tassa atthassa okāsoti .
Vatthurūpamattampīti vadanto vatthurūpassa upatthambhakānaṃ sesarūpānampi tadupatthambhakabhāveneva arūpadhammānaṃ paccayabhāvaṃ dasseti , sahabhavanamattaṃ vā .Tattha kāyabhāvādikalāpānaṃ katthaci abhāvato katthaci abhāvābhāvato ‘‘ vatthurūpamattampi vinā ’’ ti āha .
Sassāmiketi etasseva visesanatthaṃ ‘‘ sarājake ’’ ti vuttaṃ .
Pavattiyaṃ kaṭattārūpādīnaṃ paccayabhāvapaṭibāhanatoti idaṃ kasmā vuttaṃ , nanu tesaṃ paccayabhāvappasaṅgoyeva natthi ‘‘ hetū sahajātānan ’’ ti ( paṭṭhā . aṭṭha .1.1) vacanato .Na hi yesaṃ hetū sahajātapaccayo na honti , tāni hetusahajātāni nāma honti .Yadi siyuṃ ,‘‘ kusalaṃ dhammaṃ sahajāto abyākato dhammo uppajjati na hetupaccayā ’’ tiādi ca labbheyya , na pana labbhati , tasmā na tāni hetusahajātānīti ?Saccametaṃ , yo pana hetūhi samānakāluppattimattaṃ gahetvā hetusahajātabhāvaṃ maññeyya , tassāyaṃ pasaṅgo atthīti idaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .Bhagavā pana vacanānaṃ lahugarubhāvaṃ na gaṇeti , bodhaneyyānaṃ pana ajjhāsayānurūpato dhammasabhāvaṃV0.189 avilomento tathā tathā desanaṃ niyāmetīti na katthaci akkharānaṃ bahutā vā appatā vā codetabbāti .
Hetupaccayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .