Issues
Select Version
Vibhaṅgapāḷi
  • 1. Khandhavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Rūpakkhandho
  • 2. Vedanākkhandho
  • 3. Saññākkhandho
  • 4. Saṅkhārakkhandho
  • 5. Viññāṇakkhandho
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 1. Rūpakkhandho
  • 2. Vedanākkhandho
  • 3. Saññākkhandho
  • 4. Saṅkhārakkhandho
  • 5. Viññāṇakkhandho
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 2. Āyatanavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 3. Dhātuvibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 4. Saccavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Dukkhasaccaṃ
  • 2. Samudayasaccaṃ
  • 3. Nirodhasaccaṃ
  • 4. Maggasaccaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 5. Indriyavibhaṅgo
  • 1. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 2. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 6. Paṭiccasamuppādavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 1. Paccayacatukkaṃ
  • 2. Hetucatukkaṃ
  • 3. Sampayuttacatukkaṃ
  • 4. Aññamaññacatukkaṃ
  • Mātikā
  • 5. Paccayacatukkaṃ
  • 6. Hetucatukkaṃ
  • 7. Sampayuttacatukkaṃ
  • 8. Aññamaññacatukkaṃ
  • 9. Akusalaniddeso
  • 10. Kusalaniddeso
  • 11. Abyākataniddeso
  • 12. Avijjāmūlakakusalaniddeso
  • 13. Kusalamūlakavipākaniddeso
  • 14. Akusalamūlakavipākaniddeso
  • 7. Satipaṭṭhānavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Kāyānupassanāniddeso
  • 2. Vedanānupassanāniddeso
  • 3. Cittānupassanāniddeso
  • 4. Dhammānupassanāniddeso
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 8. Sammappadhānavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 9. Iddhipādavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Chandiddhipādo
  • 2. Vīriyiddhipādo
  • 3. Cittiddhipādo
  • 4. Vīmaṃsiddhipādo
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 1. Chandiddhipādo
  • 2. Vīriyiddhipādo
  • 3. Cittiddhipādo
  • 4. Vīmaṃsiddhipādo
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 10. Bojjhaṅgavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 11. Maggaṅgavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 12. Jhānavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • Mātikā
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 1. Rūpāvacarakusalaṃ
  • 2. Arūpāvacarakusalaṃ
  • 3. Lokuttarakusalaṃ
  • 4. Rūpāvacaravipākā
  • 5. Arūpāvacaravipākā
  • 6. Lokuttaravipākā
  • 7. Rūpārūpāvacarakiriyā
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 13. Appamaññāvibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Mettā
  • 2. Karuṇā
  • 3. Muditā
  • 4. Upekkhā
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 14. Sikkhāpadavibhaṅgo
  • 1. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 2. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 15. Paṭisambhidāvibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Saṅgahavāro
  • 2. Saccavāro
  • 3. Hetuvāro
  • 4. Dhammavāro
  • 5. Paṭiccasamuppādavāro
  • 6. Pariyattivāro
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 1. Kusalavāro
  • 2. Akusalavāro
  • 3. Vipākavāro
  • 4. Kiriyavāro
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 16. Ñāṇavibhaṅgo
  • 1. Ekakamātikā
  • 2. Dukamātikā
  • 3. Tikamātikā
  • 4. Catukkamātikā
  • 5. Pañcakamātikā
  • 6. Chakkamātikā
  • 7. Sattakamātikā
  • 8. Aṭṭhakamātikā
  • 9. Navakamātikā
  • 10. Dasakamātikā
  • Mātikā
  • 1. Ekakaniddeso
  • 2. Dukaniddeso
  • 3. Tikaniddeso
  • 4. Catukkaniddeso
  • 5. Pañcakaniddeso
  • 6. Chakkaniddeso
  • 7. Sattakaniddeso
  • 8. Aṭṭhakaniddeso
  • 9. Navakaniddeso
  • 10. Dasakaniddeso
  • 17. Khuddakavatthuvibhaṅgo
  • 1. Ekakamātikā
  • 2. Dukamātikā
  • 3. Tikamātikā
  • 4. Catukkamātikā
  • 5. Pañcakamātikā
  • 6. Chakkamātikā
  • 7. Sattakamātikā
  • 8. Aṭṭhakamātikā
  • 9. Navakamātikā
  • 10. Dasakamātikā
  • 1. Ekakaniddeso
  • (1) Jātimado
  • (2-27) Gottamadādī
  • (28) Mado
  • (29) Pamādo
  • (30) Thambho
  • (31) Sārambho
  • (32) Atricchatā
  • (33) Mahicchatā
  • (34) Pāpicchatā
  • (35) Siṅgaṃ
  • (36) Tintiṇaṃ
  • (37) Cāpalyaṃ
  • (38) Asabhāgavutti
  • (39) Arati
  • (40) Tandī
  • (41) Vijambhitā
  • (42) Bhattasammado
  • (43) Cetaso ca līnattaṃ
  • (44) Kuhanā
  • (45) Lapanā
  • (46) Nemittikatā
  • (47) Nippesikatā
  • (48) Lābhena lābhaṃ nijigīsanatā
  • (49) Seyyohamasmīti māno
  • (50) Sadisohamasmīti māno
  • (51) Hīnohamasmīti māno
  • (52) Seyyassa seyyohamasmīti māno
  • (53) Seyyassa sadisohamasmīti māno
  • (54) Seyyassa hīnohamasmīti māno
  • (55) Sadisassa seyyohamasmīti māno
  • (56) Sadisassa sadisohamasmīti māno
  • (57) Sadisassa hīnohamasmīti māno
  • (58) Hīnassa seyyohamasmīti māno
  • (59) Hīnassa sadisohamasmīti māno
  • (60) Hīnassa hīnohamasmīti māno
  • (61) Māno
  • (62) Atimāno
  • (63) Mānātimāno
  • (64) Omāno
  • (65) Adhimāno
  • (66) Asmimāno
  • (67) Micchāmāno
  • (68) Ñātivitakko
  • (69) Janapadavitakko
  • (70) Amaravitakko
  • (71) Parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko
  • (72) Lābhādipaṭisaṃyutto vitakko
  • (73) Anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko
  • 2. Dukaniddeso
  • (1) Kodho ca upanāho ca
  • (2) Makkho ca paḷāso ca
  • (3) Issā ca macchariyañca
  • (4) Māyā ca sāṭheyyañca
  • (5) Avijjā ca bhavataṇhā ca
  • (6) Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca
  • (7) Sassatadiṭṭhi ca ucchedadiṭṭhi ca
  • (8) Antavādiṭṭhi ca anantavādiṭṭhi ca
  • (9) Pubbantānudiṭṭhi ca aparantānudiṭṭhi ca
  • (10) Ahirikañca anottappañca
  • (11) Dovacassatā ca pāpamittatā ca
  • (12) Anajjavo ca amaddavo ca
  • (13) Akkhanti ca asoraccañca
  • (14) Asākhalyañca appaṭisanthāro ca
  • (15) Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca
  • (16) Muṭṭhassaccañca asampajaññañca
  • (17) Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca
  • (18) Ajjhattasaṃyojanañca bahiddhāsaṃyojanañca
  • 3. Tikaniddeso
  • (1) Tīṇi akusalamūlāni
  • (2) Tayo akusalavitakkā
  • (3) Tisso akusalasaññā
  • (4) Tisso akusaladhātuyo
  • (5) Tīṇi duccaritāni
  • (6) Tayo āsavā
  • (7) Tīṇi saṃyojanāni
  • (8) Tisso taṇhā
  • (9) Aparāpi tisso taṇhā
  • (10) Aparāpi tisso taṇhā
  • (11) Tisso esanā
  • (12) Tisso vidhā
  • (13) Tīṇi bhayāni
  • (14) Tīṇi tamāni
  • (15) Tīṇi titthāyatanāni
  • (16) Tayo kiñcanā
  • (17) Tīṇi aṅgaṇāni
  • (18) Tīṇi malāni
  • (19) Tīṇi visamāni
  • (20) Aparānipi tīṇi visamāni
  • (21) Tayo aggī
  • (22) Tayo kasāvā
  • (23) Aparepi tayo kasāvā
  • (24. Ka) assādadiṭṭhi
  • (Kha) attānudiṭṭhi
  • (Ga) micchādiṭṭhi
  • (25. Ka) arati
  • (Kha) vihesā
  • (Ga) adhammacariyā
  • (26. Ka) dovacassatā
  • (Kha) pāpamittatā
  • (Ga) nānattasaññā
  • (27. Ka) uddhaccaṃ
  • (Kha) kosajjaṃ
  • (Ga) pamādo
  • (28. Ka) asantuṭṭhitā
  • (Kha) asampajaññatā
  • (Ga) mahicchatā
  • (29. Ka) ahirikaṃ
  • (Kha) anottappaṃ
  • (Ga) pamādo
  • (30. Ka) anādariyaṃ
  • (Kha) dovacassatā
  • (Ga) pāpamittatā
  • (31. Ka) assaddhiyaṃ
  • (Kha) avadaññutā
  • (Ga) kosajjaṃ
  • (32. Ka) uddhaccaṃ
  • (Kha) asaṃvaro
  • (Ga) dussīlyaṃ
  • (33. Ka) ariyānaṃ adassanakamyatā
  • (Kha) saddhammaṃ asotukamyatā
  • (Ga) upārambhacittatā
  • (34. Ka) muṭṭhassaccaṃ
  • (Kha) asampajaññaṃ
  • (Ga) cetaso vikkhepo
  • (35. Ka) ayoniso manasikāro
  • (Kha) kummaggasevanā
  • (Ga) cetaso ca līnattaṃ
  • 4. Catukkaniddeso
  • (1) Cattāro āsavā
  • (Ka) kāmāsavo
  • (Kha) bhavāsavo
  • (Ga) diṭṭhāsavo
  • (Gha) avijjāsavo
  • (2-5) Cattāro ganthādī
  • (Ka) kāmupādānaṃ
  • (Kha) diṭṭhupādānaṃ
  • (Ga) sīlabbatupādānaṃ
  • (Gha) attavādupādānaṃ
  • (6) Cattāro taṇhuppādā
  • (7) Cattāri agatigamanāni
  • (8) Cattāro vipariyāsā
  • (9) Cattāro anariyavohārā
  • (10) Aparepi cattāro anariyavohārā
  • (11) Cattāri duccaritāni
  • (12) Aparānipi cattāri duccaritāni
  • (13) Cattāri bhayāni
  • (14) Aparānipi cattāri bhayāni
  • (15) Catasso diṭṭhiyo
  • 5. Pañcakaniddeso
  • (1) Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni
  • (2) Pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni
  • (3) Pañca macchariyāni
  • (4) Pañca saṅgā
  • (5) Pañca sallā
  • (6) Pañca cetokhilā
  • (7) Pañca cetaso vinibandhā
  • (8) Pañca nīvaraṇāni
  • (9) Pañca kammāni ānantarikāni
  • (10) Pañca diṭṭhiyo
  • (11) Pañca verā
  • (12) Pañca byasanā
  • (13) Pañca akkhantiyā ādīnavā
  • (14) Pañca bhayāni
  • (15) Pañca diṭṭhadhammanibbānavādā
  • 6. Chakkaniddeso
  • (1) Cha vivādamūlāni
  • (2) Cha chandarāgā
  • (3) Cha virodhavatthūni
  • (4) Cha taṇhākāyā
  • (5) Cha agāravā
  • (6) Cha parihāniyā dhammā
  • (7) Aparepi cha parihāniyā dhammā
  • (8) Cha somanassupavicārā
  • (9) Cha domanassupavicārā
  • (10) Cha upekkhupavicārā
  • (11) Cha gehasitāni somanassāni
  • (12) Cha gehasitāni domanassāni
  • (13) Cha gehasitā upekkhā
  • (14) Cha diṭṭhiyo
  • 7. Sattakaniddeso
  • (1) Sattānusayā
  • (2) Satta saṃyojanāni
  • (3) Satta pariyuṭṭhānāni
  • (4) Satta asaddhammā
  • (5) Satta duccaritāni
  • (6) Satta mānā
  • (7) Satta diṭṭhiyo
  • 8. Aṭṭhakaniddeso
  • (1) Aṭṭha kilesavatthūni
  • (2) Aṭṭha kusītavatthūni
  • (3) Aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto
  • (4) Aṭṭhaanariyavohārā
  • (5) Aṭṭha micchattā
  • (6) Aṭṭha purisadosā
  • (7) Aṭṭha asaññīvādā
  • (8) Aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā
  • 9. Navakaniddeso
  • (1) Nava āghātavatthūni
  • (2) Nava purisamalāni
  • (3) Navavidhā mānā
  • (4) Nava taṇhāmūlakā dhammā
  • (5) Nava iñjitāni
  • (6-9) Nava maññitādīni
  • 10. Dasakaniddeso
  • (1) Dasa kilesavatthūni
  • (2) Dasa āghātavatthūni
  • (3) Dasa akusalakammapathā
  • (4) Dasa saṃyojanāni
  • (5) Dasa micchattā
  • (6) Dasavatthukā micchādiṭṭhi
  • (7) Dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi
  • 11. Taṇhāvicaritaniddeso
  • (1) Ajjhattikassa upādāya
  • (2) Bāhirassa upādāya
  • 18. Dhammahadayavibhaṅgo
  • 1. Sabbasaṅgāhikavāro
  • 2. Uppattānuppattivāro
  • 1. Kāmadhātu
  • 2. Rūpadhātu
  • 3. Arūpadhātu
  • 4. Apariyāpannaṃ
  • 3. Pariyāpannāpariyāpannavāro
  • 1. Kāmadhātu
  • 2. Rūpadhātu
  • 3. Arūpadhātu
  • 4. Pariyāpannāpariyāpannaṃ
  • 4. Dhammadassanavāro
  • 1. Kāmadhātu
  • 2. Rūpadhātu
  • 3. Asaññasattā
  • 4. Arūpadhātu
  • 5. Bhūmantaradassanavāro
  • 6. Uppādakakammaāyuppamāṇavāro
  • 1. Uppādakakammaṃ
  • 2. Āyuppamāṇaṃ
  • 7. Abhiññeyyādivāro
  • 8. Sārammaṇānārammaṇavāro
  • 9. Diṭṭhasutādidassanavāro
  • 10. Tikādidassanavāro
  • 1. Kusalattikaṃ
  • 2. Vedanātikaṃ
  • 3. Vipākattikaṃ
  • 4. Upādinnattikaṃ
  • 5. Vitakkattikaṃ
  • (1) Rūpadukaṃ
  • (2) Lokiyadukaṃ
Vibhaṅgapāḷi
  • 1. Khandhavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Rūpakkhandho
  • 2. Vedanākkhandho
  • 3. Saññākkhandho
  • 4. Saṅkhārakkhandho
  • 5. Viññāṇakkhandho
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 1. Rūpakkhandho
  • 2. Vedanākkhandho
  • 3. Saññākkhandho
  • 4. Saṅkhārakkhandho
  • 5. Viññāṇakkhandho
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 2. Āyatanavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 3. Dhātuvibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 4. Saccavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Dukkhasaccaṃ
  • 2. Samudayasaccaṃ
  • 3. Nirodhasaccaṃ
  • 4. Maggasaccaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 5. Indriyavibhaṅgo
  • 1. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 2. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 6. Paṭiccasamuppādavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 1. Paccayacatukkaṃ
  • 2. Hetucatukkaṃ
  • 3. Sampayuttacatukkaṃ
  • 4. Aññamaññacatukkaṃ
  • Mātikā
  • 5. Paccayacatukkaṃ
  • 6. Hetucatukkaṃ
  • 7. Sampayuttacatukkaṃ
  • 8. Aññamaññacatukkaṃ
  • 9. Akusalaniddeso
  • 10. Kusalaniddeso
  • 11. Abyākataniddeso
  • 12. Avijjāmūlakakusalaniddeso
  • 13. Kusalamūlakavipākaniddeso
  • 14. Akusalamūlakavipākaniddeso
  • 7. Satipaṭṭhānavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Kāyānupassanāniddeso
  • 2. Vedanānupassanāniddeso
  • 3. Cittānupassanāniddeso
  • 4. Dhammānupassanāniddeso
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 8. Sammappadhānavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 9. Iddhipādavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Chandiddhipādo
  • 2. Vīriyiddhipādo
  • 3. Cittiddhipādo
  • 4. Vīmaṃsiddhipādo
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 1. Chandiddhipādo
  • 2. Vīriyiddhipādo
  • 3. Cittiddhipādo
  • 4. Vīmaṃsiddhipādo
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 10. Bojjhaṅgavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 11. Maggaṅgavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 12. Jhānavibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • Mātikā
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 1. Rūpāvacarakusalaṃ
  • 2. Arūpāvacarakusalaṃ
  • 3. Lokuttarakusalaṃ
  • 4. Rūpāvacaravipākā
  • 5. Arūpāvacaravipākā
  • 6. Lokuttaravipākā
  • 7. Rūpārūpāvacarakiriyā
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 13. Appamaññāvibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Mettā
  • 2. Karuṇā
  • 3. Muditā
  • 4. Upekkhā
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 14. Sikkhāpadavibhaṅgo
  • 1. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 2. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 15. Paṭisambhidāvibhaṅgo
  • 1. Suttantabhājanīyaṃ
  • 1. Saṅgahavāro
  • 2. Saccavāro
  • 3. Hetuvāro
  • 4. Dhammavāro
  • 5. Paṭiccasamuppādavāro
  • 6. Pariyattivāro
  • 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
  • 1. Kusalavāro
  • 2. Akusalavāro
  • 3. Vipākavāro
  • 4. Kiriyavāro
  • 3. Pañhāpucchakaṃ
  • 1. Tikaṃ
  • 2. Dukaṃ
  • 16. Ñāṇavibhaṅgo
  • 1. Ekakamātikā
  • 2. Dukamātikā
  • 3. Tikamātikā
  • 4. Catukkamātikā
  • 5. Pañcakamātikā
  • 6. Chakkamātikā
  • 7. Sattakamātikā
  • 8. Aṭṭhakamātikā
  • 9. Navakamātikā
  • 10. Dasakamātikā
  • Mātikā
  • 1. Ekakaniddeso
  • 2. Dukaniddeso
  • 3. Tikaniddeso
  • 4. Catukkaniddeso
  • 5. Pañcakaniddeso
  • 6. Chakkaniddeso
  • 7. Sattakaniddeso
  • 8. Aṭṭhakaniddeso
  • 9. Navakaniddeso
  • 10. Dasakaniddeso
  • 17. Khuddakavatthuvibhaṅgo
  • 1. Ekakamātikā
  • 2. Dukamātikā
  • 3. Tikamātikā
  • 4. Catukkamātikā
  • 5. Pañcakamātikā
  • 6. Chakkamātikā
  • 7. Sattakamātikā
  • 8. Aṭṭhakamātikā
  • 9. Navakamātikā
  • 10. Dasakamātikā
  • 1. Ekakaniddeso
  • (1) Jātimado
  • (2-27) Gottamadādī
  • (28) Mado
  • (29) Pamādo
  • (30) Thambho
  • (31) Sārambho
  • (32) Atricchatā
  • (33) Mahicchatā
  • (34) Pāpicchatā
  • (35) Siṅgaṃ
  • (36) Tintiṇaṃ
  • (37) Cāpalyaṃ
  • (38) Asabhāgavutti
  • (39) Arati
  • (40) Tandī
  • (41) Vijambhitā
  • (42) Bhattasammado
  • (43) Cetaso ca līnattaṃ
  • (44) Kuhanā
  • (45) Lapanā
  • (46) Nemittikatā
  • (47) Nippesikatā
  • (48) Lābhena lābhaṃ nijigīsanatā
  • (49) Seyyohamasmīti māno
  • (50) Sadisohamasmīti māno
  • (51) Hīnohamasmīti māno
  • (52) Seyyassa seyyohamasmīti māno
  • (53) Seyyassa sadisohamasmīti māno
  • (54) Seyyassa hīnohamasmīti māno
  • (55) Sadisassa seyyohamasmīti māno
  • (56) Sadisassa sadisohamasmīti māno
  • (57) Sadisassa hīnohamasmīti māno
  • (58) Hīnassa seyyohamasmīti māno
  • (59) Hīnassa sadisohamasmīti māno
  • (60) Hīnassa hīnohamasmīti māno
  • (61) Māno
  • (62) Atimāno
  • (63) Mānātimāno
  • (64) Omāno
  • (65) Adhimāno
  • (66) Asmimāno
  • (67) Micchāmāno
  • (68) Ñātivitakko
  • (69) Janapadavitakko
  • (70) Amaravitakko
  • (71) Parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko
  • (72) Lābhādipaṭisaṃyutto vitakko
  • (73) Anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko
  • 2. Dukaniddeso
  • (1) Kodho ca upanāho ca
  • (2) Makkho ca paḷāso ca
  • (3) Issā ca macchariyañca
  • (4) Māyā ca sāṭheyyañca
  • (5) Avijjā ca bhavataṇhā ca
  • (6) Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca
  • (7) Sassatadiṭṭhi ca ucchedadiṭṭhi ca
  • (8) Antavādiṭṭhi ca anantavādiṭṭhi ca
  • (9) Pubbantānudiṭṭhi ca aparantānudiṭṭhi ca
  • (10) Ahirikañca anottappañca
  • (11) Dovacassatā ca pāpamittatā ca
  • (12) Anajjavo ca amaddavo ca
  • (13) Akkhanti ca asoraccañca
  • (14) Asākhalyañca appaṭisanthāro ca
  • (15) Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca
  • (16) Muṭṭhassaccañca asampajaññañca
  • (17) Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca
  • (18) Ajjhattasaṃyojanañca bahiddhāsaṃyojanañca
  • 3. Tikaniddeso
  • (1) Tīṇi akusalamūlāni
  • (2) Tayo akusalavitakkā
  • (3) Tisso akusalasaññā
  • (4) Tisso akusaladhātuyo
  • (5) Tīṇi duccaritāni
  • (6) Tayo āsavā
  • (7) Tīṇi saṃyojanāni
  • (8) Tisso taṇhā
  • (9) Aparāpi tisso taṇhā
  • (10) Aparāpi tisso taṇhā
  • (11) Tisso esanā
  • (12) Tisso vidhā
  • (13) Tīṇi bhayāni
  • (14) Tīṇi tamāni
  • (15) Tīṇi titthāyatanāni
  • (16) Tayo kiñcanā
  • (17) Tīṇi aṅgaṇāni
  • (18) Tīṇi malāni
  • (19) Tīṇi visamāni
  • (20) Aparānipi tīṇi visamāni
  • (21) Tayo aggī
  • (22) Tayo kasāvā
  • (23) Aparepi tayo kasāvā
  • (24. Ka) assādadiṭṭhi
  • (Kha) attānudiṭṭhi
  • (Ga) micchādiṭṭhi
  • (25. Ka) arati
  • (Kha) vihesā
  • (Ga) adhammacariyā
  • (26. Ka) dovacassatā
  • (Kha) pāpamittatā
  • (Ga) nānattasaññā
  • (27. Ka) uddhaccaṃ
  • (Kha) kosajjaṃ
  • (Ga) pamādo
  • (28. Ka) asantuṭṭhitā
  • (Kha) asampajaññatā
  • (Ga) mahicchatā
  • (29. Ka) ahirikaṃ
  • (Kha) anottappaṃ
  • (Ga) pamādo
  • (30. Ka) anādariyaṃ
  • (Kha) dovacassatā
  • (Ga) pāpamittatā
  • (31. Ka) assaddhiyaṃ
  • (Kha) avadaññutā
  • (Ga) kosajjaṃ
  • (32. Ka) uddhaccaṃ
  • (Kha) asaṃvaro
  • (Ga) dussīlyaṃ
  • (33. Ka) ariyānaṃ adassanakamyatā
  • (Kha) saddhammaṃ asotukamyatā
  • (Ga) upārambhacittatā
  • (34. Ka) muṭṭhassaccaṃ
  • (Kha) asampajaññaṃ
  • (Ga) cetaso vikkhepo
  • (35. Ka) ayoniso manasikāro
  • (Kha) kummaggasevanā
  • (Ga) cetaso ca līnattaṃ
  • 4. Catukkaniddeso
  • (1) Cattāro āsavā
  • (Ka) kāmāsavo
  • (Kha) bhavāsavo
  • (Ga) diṭṭhāsavo
  • (Gha) avijjāsavo
  • (2-5) Cattāro ganthādī
  • (Ka) kāmupādānaṃ
  • (Kha) diṭṭhupādānaṃ
  • (Ga) sīlabbatupādānaṃ
  • (Gha) attavādupādānaṃ
  • (6) Cattāro taṇhuppādā
  • (7) Cattāri agatigamanāni
  • (8) Cattāro vipariyāsā
  • (9) Cattāro anariyavohārā
  • (10) Aparepi cattāro anariyavohārā
  • (11) Cattāri duccaritāni
  • (12) Aparānipi cattāri duccaritāni
  • (13) Cattāri bhayāni
  • (14) Aparānipi cattāri bhayāni
  • (15) Catasso diṭṭhiyo
  • 5. Pañcakaniddeso
  • (1) Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni
  • (2) Pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni
  • (3) Pañca macchariyāni
  • (4) Pañca saṅgā
  • (5) Pañca sallā
  • (6) Pañca cetokhilā
  • (7) Pañca cetaso vinibandhā
  • (8) Pañca nīvaraṇāni
  • (9) Pañca kammāni ānantarikāni
  • (10) Pañca diṭṭhiyo
  • (11) Pañca verā
  • (12) Pañca byasanā
  • (13) Pañca akkhantiyā ādīnavā
  • (14) Pañca bhayāni
  • (15) Pañca diṭṭhadhammanibbānavādā
  • 6. Chakkaniddeso
  • (1) Cha vivādamūlāni
  • (2) Cha chandarāgā
  • (3) Cha virodhavatthūni
  • (4) Cha taṇhākāyā
  • (5) Cha agāravā
  • (6) Cha parihāniyā dhammā
  • (7) Aparepi cha parihāniyā dhammā
  • (8) Cha somanassupavicārā
  • (9) Cha domanassupavicārā
  • (10) Cha upekkhupavicārā
  • (11) Cha gehasitāni somanassāni
  • (12) Cha gehasitāni domanassāni
  • (13) Cha gehasitā upekkhā
  • (14) Cha diṭṭhiyo
  • 7. Sattakaniddeso
  • (1) Sattānusayā
  • (2) Satta saṃyojanāni
  • (3) Satta pariyuṭṭhānāni
  • (4) Satta asaddhammā
  • (5) Satta duccaritāni
  • (6) Satta mānā
  • (7) Satta diṭṭhiyo
  • 8. Aṭṭhakaniddeso
  • (1) Aṭṭha kilesavatthūni
  • (2) Aṭṭha kusītavatthūni
  • (3) Aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto
  • (4) Aṭṭhaanariyavohārā
  • (5) Aṭṭha micchattā
  • (6) Aṭṭha purisadosā
  • (7) Aṭṭha asaññīvādā
  • (8) Aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā
  • 9. Navakaniddeso
  • (1) Nava āghātavatthūni
  • (2) Nava purisamalāni
  • (3) Navavidhā mānā
  • (4) Nava taṇhāmūlakā dhammā
  • (5) Nava iñjitāni
  • (6-9) Nava maññitādīni
  • 10. Dasakaniddeso
  • (1) Dasa kilesavatthūni
  • (2) Dasa āghātavatthūni
  • (3) Dasa akusalakammapathā
  • (4) Dasa saṃyojanāni
  • (5) Dasa micchattā
  • (6) Dasavatthukā micchādiṭṭhi
  • (7) Dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi
  • 11. Taṇhāvicaritaniddeso
  • (1) Ajjhattikassa upādāya
  • (2) Bāhirassa upādāya
  • 18. Dhammahadayavibhaṅgo
  • 1. Sabbasaṅgāhikavāro
  • 2. Uppattānuppattivāro
  • 1. Kāmadhātu
  • 2. Rūpadhātu
  • 3. Arūpadhātu
  • 4. Apariyāpannaṃ
  • 3. Pariyāpannāpariyāpannavāro
  • 1. Kāmadhātu
  • 2. Rūpadhātu
  • 3. Arūpadhātu
  • 4. Pariyāpannāpariyāpannaṃ
  • 4. Dhammadassanavāro
  • 1. Kāmadhātu
  • 2. Rūpadhātu
  • 3. Asaññasattā
  • 4. Arūpadhātu
  • 5. Bhūmantaradassanavāro
  • 6. Uppādakakammaāyuppamāṇavāro
  • 1. Uppādakakammaṃ
  • 2. Āyuppamāṇaṃ
  • 7. Abhiññeyyādivāro
  • 8. Sārammaṇānārammaṇavāro
  • 9. Diṭṭhasutādidassanavāro
  • 10. Tikādidassanavāro
  • 1. Kusalattikaṃ
  • 2. Vedanātikaṃ
  • 3. Vipākattikaṃ
  • 4. Upādinnattikaṃ
  • 5. Vitakkattikaṃ
  • (1) Rūpadukaṃ
  • (2) Lokiyadukaṃ

6. Paṭiccasamuppādavibhaṅgo

Author: 注释—善巧 @ 小僧善巧

SaṅkhārapadeP0.142 heṭṭhā vuttasaṅkhāresu saṅkhārasaddena āgatasaṅkhāre anāmasitvā avijjāpaccayā saṅkhāreyeva dassento tattha katame avijjāpaccayā saṅkhārā ?
Puññābhisaṅkhārotiādimāha .Tattha punāti attano kārakaṃ , pūreti cassa ajjhāsayaṃ , pujjañca bhavaṃ nibbattetīti puñño .Abhisaṅkharoti vipākaṃ kaṭattārūpañcāti abhisaṅkhāro .Puññova abhisaṅkhāro puññābhisaṅkhāro .Puññapaṭipakkhato apuñño .Apuññova abhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro .Na iñjatīti āneñjaṃ .Āneñjameva abhisaṅkhāro , āneñjañca bhavaṃ abhisaṅkharotīti āneñjābhisaṅkhāro .Kāyena pavattito , kāyato vā pavatto , kāyassa vā saṅkhāroti kāyasaṅkhāro .Vacīsaṅkhāracittasaṅkhāresupi eseva nayo . Tattha paṭhamattiko parivīmaṃsanasuttavasena gahito .Tattha hi ‘‘ puññañce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , puññūpagaṃ hoti viññāṇaṃ .Apuññañce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , apuññupagaṃ hoti viññāṇaṃ .Āneñjañce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , āneñjupagaṃ hoti viññāṇan ’’ ti ( saṃ . ni .2.51) vuttaṃ .Dutiyattiko tadanantarassa vibhaṅgasuttassa vasena gahito , sammādiṭṭhisuttapariyāyena ( ma . ni .1.102) gahitotipi vattuṃ vaṭṭatiyeva .Tattha hi ‘‘ tayome , bhikkhave , saṅkhārā .Katame tayo ?Kāyasaṅkhāro , vacīsaṅkhāro , cittasaṅkhāro ’’ ti ( saṃ . ni .2.2) vuttaṃ .Kasmā panetesaṃ suttānaṃ vasena te gahitāti ?Ayaṃ abhidhammo nāmaV0.134 na adhunākato , nāpi bāhirakaisīhi vā sāvakehi vā devatāhiM0.135 vā bhāsito .Sabbaññujinabhāsito pana ayaṃ .Abhidhammepi hi suttepi ekasadisāva tanti niddiṭṭhāti imassatthassa dīpanatthaṃ .
Idāni te saṅkhāre pabhedato dassetuṃ tattha katamo puññābhisaṅkhārotiādimāha .
Tattha kusalā cetanāti aniyamato catubhūmikacetanāpi vuttā .Kāmāvacarā rūpāvacarāti niyamitattā pana aṭṭha kāmāvacarakusalacetanā , pañca rūpāvacarakusalacetanāti terasa cetanā puññābhisaṅkhāroP0.143 nāma .Dānamayātiādīhi tāsaṃyeva cetanānaṃ puññakiriyavatthuvasena pavatti dassitā .Tattha aṭṭha kāmāvacarāva dānasīlamayā honti .Bhāvanāmayā pana terasapi .Yathā hi paguṇaṃ dhammaṃ sajjhāyamāno ekaṃ dve anusandhigatepi na jānāti , pacchā āvajjanto jānāti ;evameva kasiṇaparikammaṃ karontassa paguṇajjhānaṃ paccavekkhantassa paguṇakammaṭṭhānañca manasikarontassa ñāṇavippayuttāpi bhāvanā hoti .Tena vuttaṃ ‘‘ bhāvanāmayā pana terasapī ’’ ti . Tattha dānamayādīsu ‘‘ dānaṃ ārabbha dānamadhikicca yā uppajjati cetanā sañcetanā cetayitattaṃ – ayaṃ vuccati dānamayo puññābhisaṅkhāroti .Sīlaṃ ārabbha … pe … bhāvanaṃ ārabbha bhāvanamadhikicca yā uppajjati cetanā sañcetanā cetayitattaṃ – ayaṃ vuccati bhāvanāmayo puññābhisaṅkhāro ’’ ti ( vibha .769) ayaṃ saṅkhepadesanā . Cīvarādīsu pana catūsu paccayesu rūpādīsu vā chasu ārammaṇesu annādīsu vā dasasu dānavatthūsu taṃ taṃ dentassa tesaṃ uppādanato paṭṭhāya pubbabhāge pariccāgakāle pacchā somanassacittena anussaraṇe cāti tīsu kālesu pavattā cetanā dānamayā nāma .Sīlaṃ paripūraṇatthāya pana ‘ pabbajissāmī ’ ti vihāraṃ gacchantassa pabbajantassa manorathaṃ matthakaṃ pāpetvā ‘ pabbajito vatamhi , sādhu suṭṭhū ’ ti āvajjantassa pātimokkhaṃ saṃvarantassa cīvarādayo paccaye paccavekkhantassa āpāthagatesu rūpādīsu cakkhudvārādīni saṃvarantassa ājīvaṃ sodhentassa ca pavattā cetanā sīlamayā nāma .Paṭisambhidāyaṃ vuttena vipassanāmaggena cakkhuṃ aniccatoM0.136 dukkhato anattato bhāventassa rūpe … pe … dhamme , cakkhuviññāṇaṃ … pe … manoviññāṇaṃ , cakkhusamphassaṃ … pe … manosamphassaṃ , cakkhusamphassajaṃ vedanaṃ … pe … manosamphassajaṃ vedanaṃ , rūpasaññaṃV0.135 … pe … dhammasaññaṃ jarāmaraṇaṃ aniccato dukkhato anattato bhāventassa pavattā cetanā bhāvanāmayā nāmāti ayaṃ vitthārakathā .
Apuññābhisaṅkhāraniddese akusalā cetanāti dvādasaakusalacittasampayuttā cetanā .Kāmāvacarāti kiñcāpi tatthaP0.144 ṭhapetvā dve domanassasahagatacetanā sesā rūpārūpabhavepi uppajjanti , tattha pana paṭisandhiṃ na ākaḍḍhanti , kāmāvacareyeva paṭisandhivasena vipākaṃ avacārentīti kāmāvacarātveva vuttā .
Āneñjābhisaṅkhāraniddese kusalā cetanā arūpāvacarāti catasso arūpāvacarakusalacetanā .Etā hi catasso aniñjanaṭṭhena aniñjanassa ca abhisaṅkharaṇaṭṭhena āneñjābhisaṅkhāroti vuccanti .Rūpāvacaracatutthajjhānato hi tisso kusalavipākakiriyācetanā dvādasa arūpāvacaracetanāti pañcadasa dhammā aniccalaṭṭhena aphandanaṭṭhena āneñjā nāma .Tattha rūpāvacarā kusalā cetanā aniñjā samānāpi attanā sarikkhakampi asarikkhakampi saiñjanampi aniñjanampi rūpārūpaṃ janetīti āneñjābhisaṅkhāro nāma na hoti .Vipākakiriyacetanā pana avipākattā vipākaṃ na abhisaṅkharonti , tathā arūpāvacarā vipākakiriyacetanāpīti ekādasāpi etā cetanā āneñjāva na abhisaṅkhārā .Catubbidhā pana arūpāvacarakusalacetanā yathā hatthiassādīnaṃ sadisāva chāyā honti , evaṃ attanā sadisaṃ niccalaṃ arūpameva janetīti āneñjābhisaṅkhāroti vuccatīti . Evaṃ puñjābhisaṅkhāravasena terasa , apuññābhisaṅkhāravasena dvādasa , āneñjābhisaṅkhāravasena catassoti sabbāpetā paripiṇḍitā ekūnatiṃsa cetanā honti .Iti bhagavā aparimāṇesu cakkavāḷesu aparimāṇānaṃ sattānaṃ uppajjanakakusalākusalacetanā mahātulāya dhārayamāno viya , nāḷiyaṃ pakkhipitvā minamāno viya ca sabbaññutañāṇena paricchinditvā ekūnatiṃsameva dassesi .
IdāniM0.137 aparimāṇesu cakkavāḷesu aparimāṇā sattā kusalākusalakammaṃ āyūhamānā yehi dvārehi āyūhanti , tāni tīṇi kammadvārāni dassento tattha katamo kāyasaṅkhāro ?
Kāyasañcetanātiādimāha .Tattha kāyasañcetanāti kāyaviññattiṃ samuṭṭhāpetvā kāyadvārato pavattāV0.136 aṭṭha kāmāvacarakusalacetanā dvādasa akusalacetanāti samavīsati cetanā ;kāyadvāre ādānaggahaṇacopanaṃ pāpayamānā uppannā vīsati kusalākusalacetanātipi vattuṃ vaṭṭati . VacīsañcetanātiP0.145 vacīviññattiṃ samuṭṭhāpetvā vacīdvārato pavattā tāyeva vīsati cetanā ;vacīdvāre hanusañcopanaṃ vākyabhedaṃ pāpayamānā uppannā vīsati cetanātipi vattuṃ vaṭṭati .Abhiññācetanā panettha parato viññāṇassa paccayo na hotīti na gahitā .Yathā ca abhiññācetanā , evaṃ uddhaccacetanāpi na hoti .Tasmā sāpi viññāṇassa paccayabhāve apanetabbā .Avijjāpaccayā pana sabbāpetā honti . Manosañcetanāti ubhopi viññattiyo asamuṭṭhāpetvā manodvāre uppannā sabbāpi ekūnatiṃsa cetanā .Iti bhagavā aparimāṇesu cakkavāḷesu aparimāṇā sattā kusalākusalakammaṃ āyūhamānā imehi tīhi dvārehi āyūhantīti āyūhanakammadvāraṃ dassesi . Imesaṃ pana dvinnampi tikānaṃ aññamaññaṃ sampayogo veditabbo .Kathaṃ ?Puññābhisaṅkhāro hi kāyaduccaritā viramantassa siyā kāyasaṅkhāro , vacīduccaritā viramantassa siyā vacīsaṅkhāro .Evaṃ aṭṭha kusalacetanā kāmāvacarā puññābhisaṅkhāro ca hoti kāyasaṅkhāro ca vacīsaṅkhāro ca .Manodvāre uppannā pana terasa cetanā puññābhisaṅkhāro ca hoti cittasaṅkhāro ca .Apuññābhisaṅkhāropi kāyaduccaritavasena pavattiyaṃ siyā kāyasaṅkhāro , vacīduccaritavasena pavattiyaṃ siyā vacīsaṅkhāro , dve dvārāni muñcitvā manodvāre pavattiyaṃ siyā cittasaṅkhāroti .Evaṃ apuññābhisaṅkhāro kāyasaṅkhāropi hoti vacīsaṅkhāropi cittasaṅkhāropi . Kāyasaṅkhāro pana siyā puññābhisaṅkhāro , siyā apuññābhisaṅkhāro , na āneñjābhisaṅkhāro .Tathā vacīsaṅkhāro .Cittasaṅkhāro pana siyā puññābhisaṅkhāroM0.138 , siyā apuññābhisaṅkhāro , siyā āneñjābhisaṅkhāroti .Ime avijjāpaccayā saṅkhārā nāma . Kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ – ime saṅkhārā avijjāpaccayā hontīti ?Avijjābhāve bhāvato .Yassa hi dukkhādīsu avijjāsaṅkhātaṃ aññāṇaṃ appahīnaṃ hoti , so dukkhe tāva pubbantādīsu ca aññāṇena saṃsāradukkhaṃ sukhasaññāya gahetvā tassa hetubhūte tividhepi saṅkhāre ārabhatiV0.137 , samudaye aññāṇena dukkhahetubhūtepi taṇhāparikkhāre saṅkhāre sukhahetuto maññamāno ārabhati , nirodhe pana magge ca aññāṇena dukkhassa anirodhabhūtepi gativisese dukkhanirodhasaññīP0.146 hutvā nirodhassa ca amaggabhūtesupi yaññāmaratapādīsu nirodhamaggasaññī hutvā dukkhanirodhaṃ patthayamāno yaññāmaratapādimukhena tividhepi saṅkhāre ārabhati . Apica so tāya catūsu saccesu appahīnāvijjatāya visesato jātijarārogamaraṇādianekādīnavavokiṇṇaṃ puññaphalasaṅkhātaṃ dukkhaṃ dukkhato ajānanto tassa adhigamāya kāyavacīcittasaṅkhārabhedaṃ puññābhisaṅkhāraṃ ārabhati devaccharakāmako viya marupapātaṃ ;sukhasammatassāpi ca tassa puññaphalassa ante mahāpariḷāhajanakaṃ vipariṇāmadukkhataṃ appassādatañca apassantopi tappaccayaṃ vuttappakārameva puññābhisaṅkhāraṃ ārabhati salabho viya dīpasikhābhinipātaṃ , madhubindugiddho viya ca madhulittasatthadhārālehanaṃ . Kāmūpasevanādīsu ca savipākesu ādīnavaṃ apassanto sukhasaññāya ceva kilesābhibhūtatāya ca dvārattayappavattampi apuññābhisaṅkhāraṃ ārabhati bālo viya gūthakīḷanaṃ , maritukāmo viya ca visakhādanaṃ .Āruppavipākesu cāpi saṅkhāravipariṇāmadukkhataṃ anavabujjhamāno sassatādivipallāsena cittasaṅkhārabhūtaṃ āneñjābhisaṅkhāraṃ ārabhati disāmūḷho viya pisācanagarābhimukhamaggagamanaṃ . Evaṃ yasmā avijjābhāvatova saṅkhārabhāvo , na abhāvato ;tasmā jānitabbametaṃ – ime saṅkhārā avijjāpaccayā hontīti .Vuttampi cetaṃ –‘‘ avidvā , bhikkhave , avijjāgato puññābhisaṅkhārampi abhisaṅkharoti , apuññābhisaṅkhārampi abhisaṅkharoti , āneñjābhisaṅkhārampi abhisaṅkharoti .YatoM0.139 kho , bhikkhave , bhikkhuno avijjā pahīnā , vijjā uppannā , so avijjāvirāgā vijjuppādā neva puññābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharotī ’’ ti . Etthāha – gaṇhāma tāva etaṃ ‘ avijjā saṅkhārānaṃ paccayo ’ ti .Idaṃ pana vattabbaṃ –‘ katamesaṃ saṅkhārānaṃ kathaṃ paccayo hotī ’ ti ?Tatridaṃ vuccati – PaccayoV0.138 hoti puññānaṃ , duvidhānekadhā pana ; Paresaṃ pacchimānaṃ sā , ekadhā paccayo matā . Etthāha –‘ kiṃ panāyamekāva avijjā saṅkhārānaṃ paccayo udāhu aññepi paccayā hontī ’ ti ?Kiñcettha yadi tāva ekāva ekakāraṇavādo āpajjati .Atha ‘ aññepi santi avijjāpaccayā saṅkhārā ’ ti ekakāraṇaniddeso nupapajjatīti ?Na nupapajjati .Kasmā ?Yasmā – EkaṃM0.140 na ekato idha , nānekamanekatopi no ekaṃ ; Phalamatthi atthi pana eka-hetuphaladīpane attho . EkatoV0.139 hi kāraṇato na idha kiñci ekaṃ phalamatthi , na anekaṃ .Nāpi anekehi kāraṇehi ekaṃ .Anekehi pana kāraṇehi anekameva hoti .Tathā hi anekehi utupathavībījasalilasaṅkhātehi kāraṇehi anekameva rūpagandharasādiaṅkurasaṅkhātaṃ phalamuppajjamānaṃ dissati .Yaṃ panetaṃ ‘‘ avijjāpaccayāP0.148 saṅkhārā , saṅkhārapaccayā viññāṇan ’’ ti ekekahetuphaladīpanaṃ kataṃ , tattha attho atthi , payojanaṃ vijjati . Bhagavā hi katthaci padhānattā , katthaci pākaṭattā , katthaci asādhāraṇattā , desanāvilāsassa ca veneyyānañca anurūpato ekamevahetuṃ vā phalaṃ vā dīpeti ;‘‘ phassapaccayā vedanā ’’ ti ( dī . ni .2.97) hi ekameva hetuṃ phalañcāha .Phasso hi vedanāya padhānahetu yathāphassaṃ vedanāvavatthānato .Vedanā ca phassassa padhānaphalaṃ yathāvedanaṃ phassavavatthānato . ‘‘ Semhasamuṭṭhānā ābādhā ’’ ti ( mahāni .5) pākaṭattā ekaṃ hetumāha .Pākaṭo hettha semho , na kammādayo .‘‘ Ye keci , bhikkhave , akusalā dhammā , sabbete ayonisomanasikāramūlakā ’’ ti asādhāraṇattā ekaṃ hetumāha ;asādhāraṇo hi ayonisomanasikāro akusalānaṃ , sādhāraṇāni vatthārammaṇādīnīti . Tasmā ayamidha avijjā vijjamānesupi aññesu vatthārammaṇasahajātadhammādīsu saṅkhārakāraṇesu ‘‘ assādānupassino taṇhā pavaḍḍhatī ’’ ti ( saṃ . ni .2.52) ca ‘‘ avijjāsamudayā āsavasamudayo ’’ ti ( ma . ni .1.104) ca vacanato aññesampi taṇhādīnaṃ saṅkhārahetūnaṃ hetūti padhānattā ,‘‘ avidvā , bhikkhave , avijjāgato puññābhisaṅkhārampi abhisaṅkharotī ’’ ti pākaṭattā asādhāraṇattā ca saṅkhārānaṃ hetubhāvena dīpitāti veditabbā .Eteneva ca ekekahetuphaladīpanaparihāravacanena sabbattha ekekahetuphaladīpane payojanaṃ veditabbanti . EtthāhaM0.141 – evaṃ santepi ekantāniṭṭhaphalāya sāvajjāya avijjāya kathaṃ puññāneñjābhisaṅkhārapaccayattaṃ yujjati ?Na hi nimbabījato ucchu uppajjatīti .Kathaṃ na yujjissati ?Lokasmiñhi – ViruddhoV0.140 cāviruddho ca , sadisāsadiso tathā ; Dhammānaṃ paccayo siddho , vipākā eva te ca na . Dhammānañhi ṭhānasabhāvakiccādiviruddho ca aviruddho ca paccayo loke siddho .Purimacittañhi aparacittassa ṭhānaviruddho paccayo , purimasippādisikkhā ca pacchāpavattamānānaṃ sippādikiriyānaṃ .Kammaṃ rūpassa sabhāvaviruddho paccayo , khīrādīni ca dadhiādīnaṃ .Āloko cakkhuviññāṇassa kiccaviruddho , guḷādayo ca āsavādīnaṃ .Cakkhurūpādayo pana cakkhuviññāṇādīnaṃ ṭhānāviruddhā paccayāP0.149 .Purimajavanādayo pacchimajavanādīnaṃ sabhāvāviruddhā kiccāviruddhā ca . Yathā ca viruddhāviruddhā paccayā siddhā , evaṃ sadisāsadisāpi .Sadisameva hi utuāhārasaṅkhātaṃ rūpaṃ rūpassa paccayo hoti , sālibījādīni ca sāliphalādīnaṃ .Asadisampi rūpaṃ arūpassa , arūpañca rūpassa paccayo hoti ;golomāvilomavisāṇadadhitilapiṭṭhādīni ca dabbabhūtiṇakādīnaṃ .Yesañca dhammānaṃ ye viruddhāviruddhā sadisāsadisā paccayā , na te dhammā tesaṃ dhammānaṃ vipākāyeva .Iti ayaṃ avijjā vipākavasena ekantāniṭṭhaphalasabhāvavasena ca sāvajjāpi samānā sabbesampi etesaṃ puññābhisaṅkhārādīnaṃ yathānurūpaṃ ṭhānakiccasabhāvaviruddhāviruddhapaccayavasena sadisāsadisapaccayavasena ca paccayo hotīti veditabbā . So cassā paccayabhāvo ‘‘ yassa hi dukkhādīsu avijjāsaṅkhātaṃ aññāṇaṃ appahīnaṃ hoti , so dukkhe tāva pubbantādīsu ca aññāṇena saṃsāradukkhaṃ sukhasaññāya gahetvā tassa hetubhūte tividhepi saṅkhāre ārabhatī ’’ tiādinā nayena vutto eva . Apica ayaṃ aññopi pariyāyo – Cutūpapāte saṃsāre , saṅkhārānañca lakkhaṇe ; Yo paṭiccasamuppanna-dhammesu ca vimuyhati . AbhisaṅkharotiV0.141 so ete , saṅkhāre tividhe yato ; Avijjā paccayo tesaṃ , tividhānampi yaṃ tatoti . KathaṃM0.142 pana yo etesu vimuyhati , so tividhepete saṅkhāre karotīti ce ?Cutiyā tāva vimūḷho sabbattha ‘‘ khandhānaṃ bhedo maraṇan ’’ ti cutiṃ agaṇhanto ‘ satto marati , sattassa desantarasaṅkamanan ’ tiādīni vikappeti .Upapāte vimūḷho sabbattha ‘‘ khandhānaṃ pātubhāvo jātī ’’ ti upapātaṃ agaṇhanto ‘ satto upapajjati , sattassa navasarīrapātubhāvo ’ tiādīni vikappeti .Saṃsāre vimūḷho yo esa – ‘‘ Khandhānañca paṭipāṭi , dhātuāyatanāna ca ; Abbocchinnaṃ vattamānā , saṃsāroti pavuccatī ’’ ti . EvaṃP0.150 vaṇṇito saṃsāro .Taṃ evaṃ agaṇhanto ‘ ayaṃ satto asmā lokā paraṃ lokaṃ gacchati , parasmā lokā imaṃ lokaṃ āgacchatī ’ tiādīni vikappeti .Saṅkhārānaṃ lakkhaṇe vimūḷho saṅkhārānaṃ sabhāvalakkhaṇaṃ sāmaññalakkhaṇañca agaṇhanto saṅkhāre attato attaniyato dhuvato subhato sukhato ca vikappeti .Paṭiccasamuppannadhammesu vimūḷho avijjādīhi saṅkhārādīnaṃ pavattiṃ agaṇhanto ‘‘ attā jānāti vā na jānāti vā , so eva karoti ca kāreti ca so paṭisandhiyaṃ upapajjati , tassa aṇuissarādayo kalalādibhāvena sarīraṃ saṇṭhapetvā indriyāni sampādenti , so indriyasampanno phusati vediyati taṇhiyati upādiyati ghaṭiyati , so puna bhavantare bhavatī ’’ ti vā ‘‘ sabbe sattā niyatisaṅgatibhāvapariṇatā ’’ ti ( dī . ni .1.168) vā vikappeti .So evaṃ avijjāya andhīkato evaṃ vikappento yathā nāma andho pathaviyaṃ vicaranto maggampi amaggampi thalampi ninnampi samampi visamampi paṭipajjati , evaṃ puññampi apuññampi āneñjampi saṅkhāraṃ abhisaṅkharotīti .Tenetaṃ vuccati –
Yathāpi nāma jaccandho , naro aparināyako ; Ekadā yāti maggena , kummaggenāpi ekadā . SaṃsāreV0.142 saṃsaraṃ bālo , tathā aparināyako ; Karoti ekadā puññaṃ , apuññamapi ekadā . YadāM0.143 ñatvā ca so dhammaṃ , saccāni abhisamessati ; Tadā avijjūpasamā , upasanto carissatīti . Ayaṃ avijjāpaccayā saṅkhārāti padasmiṃ vitthārakathā .