Issues
Select Version
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā
  • 1. Mahāpadānasuttavaṇṇanā
  • Pubbenivāsapaṭisaṃyuttakathā
  • Āyuparicchedavaṇṇanā
  • Bodhiparicchedavaṇṇanā
  • Sāvakayugaparicchedavaṇṇanā
  • Sāvakasannipātaparicchedavaṇṇanā
  • Upaṭṭhākaparicchedavaṇṇanā
  • Sambahulavārakathāvaṇṇanā
  • Sambahulaparicchedavaṇṇanā
  • Bodhisattadhammatāvaṇṇanā
  • Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavaṇṇanā
  • Vipassīsamaññāvaṇṇanā
  • Jiṇṇapurisavaṇṇanā
  • Byādhipurisavaṇṇanā
  • Kālaṅkatapurisavaṇṇanā
  • Pabbajitavaṇṇanā
  • Bodhisattapabbajjāvaṇṇanā
  • Mahājanakāyaanupabbajjāvaṇṇanā
  • Bodhisattaabhivesavaṇṇanā
  • Brahmayācanakathāvaṇṇanā
  • Aggasāvakayugavaṇṇanā
  • Mahājanakāyapabbajjāvaṇṇanā
  • Cārikāanujānanavaṇṇanā
  • Devatārocanavaṇṇanā
  • 2. Mahānidānasuttavaṇṇanā
  • Nidānavaṇṇanā
  • Ussādanāvaṇṇanā
  • Pubbūpanissayasampattikathā
  • Titthavāsādivaṇṇanā
  • Paṭiccasamuppādagambhīratā
  • Apasādanāvaṇṇanā
  • Paṭiccasamuppādavaṇṇanā
  • Attapaññattivaṇṇanā
  • Naattapaññattivaṇṇanā
  • Attasamanupassanāvaṇṇanā
  • Sattaviññāṇaṭṭhitivaṇṇanā
  • Aṭṭhavimokkhavaṇṇanā
  • 3. Mahāparinibbānasuttavaṇṇanā
  • Rājaaparihāniyadhammavaṇṇanā
  • Bhikkhuaparihāniyadhammavaṇṇanā
  • Dussīlaādīnavavaṇṇanā
  • Pāṭaliputtanagaramāpanavaṇṇanā
  • Ariyasaccakathāvaṇṇanā
  • Anāvattidhammasambodhiparāyaṇavaṇṇanā
  • Dhammādāsadhammapariyāyavaṇṇanā
  • Ambapālīgaṇikāvatthuvaṇṇanā
  • Veḷuvagāmavassūpagamanavaṇṇanā
  • Nimittobhāsakathāvaṇṇanā
  • Mārayācanakathāvaṇṇanā
  • Āyusaṅkhāraossajjanavaṇṇanā
  • Mahābhūmicālavaṇṇanā
  • Aṭṭhaparisavaṇṇanā
  • Aṭṭhaabhibhāyatanavaṇṇanā
  • Aṭṭhavimokkhavaṇṇanā
  • Ānandayācanakathā
  • Nāgāpalokitavaṇṇanā
  • Catumahāpadesavaṇṇanā
  • Kammāraputtacundavatthuvaṇṇanā
  • Pānīyāharaṇavaṇṇanā
  • Pukkusamallaputtavatthuvaṇṇanā
  • Yamakasālāvaṇṇanā
  • Upavāṇattheravaṇṇanā
  • Catusaṃvejanīyaṭhānavaṇṇanā
  • Ānandapucchākathāvaṇṇanā
  • Thūpārahapuggalavaṇṇanā
  • Ānandaacchariyadhammavaṇṇanā
  • Mahāsudassanasuttadesanāvaṇṇanā
  • Mallānaṃ vandanāvaṇṇanā
  • Subhaddaparibbājakavatthuvaṇṇanā
  • Tathāgatapacchimavācāvaṇṇanā
  • Parinibbutakathāvaṇṇanā
  • Buddhasarīrapūjāvaṇṇanā
  • Mahākassapattheravatthuvaṇṇanā
  • Sarīradhātuvibhajanavaṇṇanā
  • Dhātuthūpapūjāvaṇṇanā
  • 4. Mahāsudassanasuttavaṇṇanā
  • Kusāvatīrājadhānīvaṇṇanā
  • Cakkaratanavaṇṇanā
  • Hatthiratanavaṇṇanā
  • Assaratanavaṇṇanā
  • Maṇiratanavaṇṇanā
  • Itthiratanavaṇṇanā
  • Gahapatiratanavaṇṇanā
  • Pariṇāyakaratanavaṇṇanā
  • Catuiddhisamannāgatavaṇṇanā
  • Dhammapāsādapokkharaṇivaṇṇanā
  • Jhānasampattivaṇṇanā
  • Bodhisattapubbayogavaṇṇanā
  • Caturāsītinagarasahassādivaṇṇanā
  • Subhaddādeviupasaṅkamanavaṇṇanā
  • Brahmalokūpagamavaṇṇanā
  • 5. Janavasabhasuttavaṇṇanā
  • Nātikiyādibyākaraṇavaṇṇanā
  • Ānandaparikathāvaṇṇanā
  • Janavasabhayakkhavaṇṇanā
  • Devasabhāvaṇṇanā
  • Sanaṅkumārakathāvaṇṇanā
  • Bhāvitaiddhipādavaṇṇanā
  • Tividhaokāsādhigamavaṇṇanā
  • Catusatipaṭṭhānavaṇṇanā
  • Sattasamādhiparikkhāravaṇṇanā
  • 6. Mahāgovindasuttavaṇṇanā
  • Devasabhāvaṇṇanā
  • Aṭṭhayathābhuccavaṇṇanā
  • Sanaṅkumārakathāvaṇṇanā
  • Govindabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā
  • Rajjasaṃvibhajanavaṇṇanā
  • Kittisaddaabbhuggamanavaṇṇanā
  • Brahmunāsākacchāvaṇṇanā
  • Reṇurājaāmantanāvaṇṇanā
  • Cha khattiyaāmantanāvaṇṇanā
  • Brāhmaṇamahāsālādīnaṃ āmantanāvaṇṇanā
  • Bhariyānaṃ āmantanāvaṇṇanā
  • Mahāgovindapabbajjāvaṇṇanā
  • 7. Mahāsamayasuttavaṇṇanā
  • Nidānavaṇṇanā
  • Devatāsannipātavaṇṇanā
  • 8. Sakkapañhasuttavaṇṇanā
  • Nidānavaṇṇanā
  • Pañcasikhagītagāthāvaṇṇanā
  • Sakkūpasaṅkamavaṇṇanā
  • Gopakavatthuvaṇṇanā
  • Maghamāṇavavatthu
  • Pañhaveyyākaraṇavaṇṇanā
  • Vedanākammaṭṭhānavaṇṇanā
  • Mahāsīvattheravatthu
  • Pātimokkhasaṃvaravaṇṇanā
  • Indriyasaṃvaravaṇṇanā
  • Somanassapaṭilābhakathāvaṇṇanā
  • 9. Mahāsatipaṭṭhānasuttavaṇṇanā
  • Uddesavārakathāvaṇṇanā
  • Kāyānupassanā ānāpānapabbavaṇṇanā
  • Iriyāpathapabbavaṇṇanā
  • Catusampajaññapabbavaṇṇanā
  • Paṭikūlamanasikārapabbavaṇṇanā
  • Dhātumanasikārapabbavaṇṇanā
  • Navasivathikapabbavaṇṇanā
  • Vedanānupassanāvaṇṇanā
  • Cittānupassanāvaṇṇanā
  • Dhammānupassanā nīvaraṇapabbavaṇṇanā
  • Khandhapabbavaṇṇanā
  • Āyatanapabbavaṇṇanā
  • Bojjhaṅgapabbavaṇṇanā
  • Catusaccapabbavaṇṇanā
  • Dukkhasaccaniddesavaṇṇanā
  • Samudayasaccaniddesavaṇṇanā
  • Nirodhasaccaniddesavaṇṇanā
  • Maggasaccaniddesavaṇṇanā
  • 10. Pāyāsirājaññasuttavaṇṇanā
  • Candimasūriyaupamāvaṇṇanā
  • Corādiupamāvaṇṇanā
  • Gūthabhārikādiupamāvaṇṇanā
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā
  • 1. Mahāpadānasuttavaṇṇanā
  • Pubbenivāsapaṭisaṃyuttakathā
  • Āyuparicchedavaṇṇanā
  • Bodhiparicchedavaṇṇanā
  • Sāvakayugaparicchedavaṇṇanā
  • Sāvakasannipātaparicchedavaṇṇanā
  • Upaṭṭhākaparicchedavaṇṇanā
  • Sambahulavārakathāvaṇṇanā
  • Sambahulaparicchedavaṇṇanā
  • Bodhisattadhammatāvaṇṇanā
  • Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavaṇṇanā
  • Vipassīsamaññāvaṇṇanā
  • Jiṇṇapurisavaṇṇanā
  • Byādhipurisavaṇṇanā
  • Kālaṅkatapurisavaṇṇanā
  • Pabbajitavaṇṇanā
  • Bodhisattapabbajjāvaṇṇanā
  • Mahājanakāyaanupabbajjāvaṇṇanā
  • Bodhisattaabhivesavaṇṇanā
  • Brahmayācanakathāvaṇṇanā
  • Aggasāvakayugavaṇṇanā
  • Mahājanakāyapabbajjāvaṇṇanā
  • Cārikāanujānanavaṇṇanā
  • Devatārocanavaṇṇanā
  • 2. Mahānidānasuttavaṇṇanā
  • Nidānavaṇṇanā
  • Ussādanāvaṇṇanā
  • Pubbūpanissayasampattikathā
  • Titthavāsādivaṇṇanā
  • Paṭiccasamuppādagambhīratā
  • Apasādanāvaṇṇanā
  • Paṭiccasamuppādavaṇṇanā
  • Attapaññattivaṇṇanā
  • Naattapaññattivaṇṇanā
  • Attasamanupassanāvaṇṇanā
  • Sattaviññāṇaṭṭhitivaṇṇanā
  • Aṭṭhavimokkhavaṇṇanā
  • 3. Mahāparinibbānasuttavaṇṇanā
  • Rājaaparihāniyadhammavaṇṇanā
  • Bhikkhuaparihāniyadhammavaṇṇanā
  • Dussīlaādīnavavaṇṇanā
  • Pāṭaliputtanagaramāpanavaṇṇanā
  • Ariyasaccakathāvaṇṇanā
  • Anāvattidhammasambodhiparāyaṇavaṇṇanā
  • Dhammādāsadhammapariyāyavaṇṇanā
  • Ambapālīgaṇikāvatthuvaṇṇanā
  • Veḷuvagāmavassūpagamanavaṇṇanā
  • Nimittobhāsakathāvaṇṇanā
  • Mārayācanakathāvaṇṇanā
  • Āyusaṅkhāraossajjanavaṇṇanā
  • Mahābhūmicālavaṇṇanā
  • Aṭṭhaparisavaṇṇanā
  • Aṭṭhaabhibhāyatanavaṇṇanā
  • Aṭṭhavimokkhavaṇṇanā
  • Ānandayācanakathā
  • Nāgāpalokitavaṇṇanā
  • Catumahāpadesavaṇṇanā
  • Kammāraputtacundavatthuvaṇṇanā
  • Pānīyāharaṇavaṇṇanā
  • Pukkusamallaputtavatthuvaṇṇanā
  • Yamakasālāvaṇṇanā
  • Upavāṇattheravaṇṇanā
  • Catusaṃvejanīyaṭhānavaṇṇanā
  • Ānandapucchākathāvaṇṇanā
  • Thūpārahapuggalavaṇṇanā
  • Ānandaacchariyadhammavaṇṇanā
  • Mahāsudassanasuttadesanāvaṇṇanā
  • Mallānaṃ vandanāvaṇṇanā
  • Subhaddaparibbājakavatthuvaṇṇanā
  • Tathāgatapacchimavācāvaṇṇanā
  • Parinibbutakathāvaṇṇanā
  • Buddhasarīrapūjāvaṇṇanā
  • Mahākassapattheravatthuvaṇṇanā
  • Sarīradhātuvibhajanavaṇṇanā
  • Dhātuthūpapūjāvaṇṇanā
  • 4. Mahāsudassanasuttavaṇṇanā
  • Kusāvatīrājadhānīvaṇṇanā
  • Cakkaratanavaṇṇanā
  • Hatthiratanavaṇṇanā
  • Assaratanavaṇṇanā
  • Maṇiratanavaṇṇanā
  • Itthiratanavaṇṇanā
  • Gahapatiratanavaṇṇanā
  • Pariṇāyakaratanavaṇṇanā
  • Catuiddhisamannāgatavaṇṇanā
  • Dhammapāsādapokkharaṇivaṇṇanā
  • Jhānasampattivaṇṇanā
  • Bodhisattapubbayogavaṇṇanā
  • Caturāsītinagarasahassādivaṇṇanā
  • Subhaddādeviupasaṅkamanavaṇṇanā
  • Brahmalokūpagamavaṇṇanā
  • 5. Janavasabhasuttavaṇṇanā
  • Nātikiyādibyākaraṇavaṇṇanā
  • Ānandaparikathāvaṇṇanā
  • Janavasabhayakkhavaṇṇanā
  • Devasabhāvaṇṇanā
  • Sanaṅkumārakathāvaṇṇanā
  • Bhāvitaiddhipādavaṇṇanā
  • Tividhaokāsādhigamavaṇṇanā
  • Catusatipaṭṭhānavaṇṇanā
  • Sattasamādhiparikkhāravaṇṇanā
  • 6. Mahāgovindasuttavaṇṇanā
  • Devasabhāvaṇṇanā
  • Aṭṭhayathābhuccavaṇṇanā
  • Sanaṅkumārakathāvaṇṇanā
  • Govindabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā
  • Rajjasaṃvibhajanavaṇṇanā
  • Kittisaddaabbhuggamanavaṇṇanā
  • Brahmunāsākacchāvaṇṇanā
  • Reṇurājaāmantanāvaṇṇanā
  • Cha khattiyaāmantanāvaṇṇanā
  • Brāhmaṇamahāsālādīnaṃ āmantanāvaṇṇanā
  • Bhariyānaṃ āmantanāvaṇṇanā
  • Mahāgovindapabbajjāvaṇṇanā
  • 7. Mahāsamayasuttavaṇṇanā
  • Nidānavaṇṇanā
  • Devatāsannipātavaṇṇanā
  • 8. Sakkapañhasuttavaṇṇanā
  • Nidānavaṇṇanā
  • Pañcasikhagītagāthāvaṇṇanā
  • Sakkūpasaṅkamavaṇṇanā
  • Gopakavatthuvaṇṇanā
  • Maghamāṇavavatthu
  • Pañhaveyyākaraṇavaṇṇanā
  • Vedanākammaṭṭhānavaṇṇanā
  • Mahāsīvattheravatthu
  • Pātimokkhasaṃvaravaṇṇanā
  • Indriyasaṃvaravaṇṇanā
  • Somanassapaṭilābhakathāvaṇṇanā
  • 9. Mahāsatipaṭṭhānasuttavaṇṇanā
  • Uddesavārakathāvaṇṇanā
  • Kāyānupassanā ānāpānapabbavaṇṇanā
  • Iriyāpathapabbavaṇṇanā
  • Catusampajaññapabbavaṇṇanā
  • Paṭikūlamanasikārapabbavaṇṇanā
  • Dhātumanasikārapabbavaṇṇanā
  • Navasivathikapabbavaṇṇanā
  • Vedanānupassanāvaṇṇanā
  • Cittānupassanāvaṇṇanā
  • Dhammānupassanā nīvaraṇapabbavaṇṇanā
  • Khandhapabbavaṇṇanā
  • Āyatanapabbavaṇṇanā
  • Bojjhaṅgapabbavaṇṇanā
  • Catusaccapabbavaṇṇanā
  • Dukkhasaccaniddesavaṇṇanā
  • Samudayasaccaniddesavaṇṇanā
  • Nirodhasaccaniddesavaṇṇanā
  • Maggasaccaniddesavaṇṇanā
  • 10. Pāyāsirājaññasuttavaṇṇanā
  • Candimasūriyaupamāvaṇṇanā
  • Corādiupamāvaṇṇanā
  • Gūthabhārikādiupamāvaṇṇanā

Dhātumanasikārapabbavaṇṇanā

Author: 注释书-钱玮 @ 钱玮

378. Dhātumanasikāravasenāti pathavīdhātuādikā catasso dhātuyo ārabbha pavattabhāvanāmanasikāravasena , catudhātuvavatthānavasenāti attho .Dhātumanasikāro , dhātukammaṭṭhānaṃ , catudhātuvavatthānanti hi atthato ekaṃ .

Goghātakoti jīvikatthāya gunnaṃ ghātako .Antevāsikoti kammakaraṇavasena tassa samīpavāsī taṃ nissāya jīvanakoM2.308 .Vinivijjhitvāti ekasmiṃ ṭhāne aññamaññaṃ vinivijjhitvā .Mahāpathānaṃ vemajjhaṭṭhānasaṅkhāteti catunnaṃ mahāpathānaṃ tāyaP2.389 eva vinivijjhanaṭṭhānatāya vemajjhasaṅkhāte .Yasmā te cattāro mahāpathā catūhi disāhi āgantvā tattha samohitā viya honti , tasmā taṃ ṭhānaṃ catumahāpathaṃ , tasmiṃ catumahāpathe .Ṭhita-saddo ‘‘ ṭhito vā ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.263; a . ni .5.28) ṭhānasaṅkhātairiyāpathasamaṅgitāya , ṭhā-saddassa vā gatinivattiatthatāya aññattha ṭhapetvā gamanaṃ sesairiyāpathasamaṅgitāyaV2.285 bodhako , idha pana yathā tathā rūpakāyassa pavattiākārabodhako adhippetoti āha ‘‘ catunnaṃ iriyāpathānaṃ yena kenaci ākārena ṭhitattā yathā ṭhitan ’’ ti .Tattha ākārenāti ṭhānādinā rūpakāyassa pavattiākārena .Ṭhānādayo hi iriyāpathasaṅkhātāya kiriyāya patho pavattimaggoti ‘‘ iriyāpatho ’’ ti vuccantīti vutto vāyamattho .Yathāṭhitan ti yathāpavattaṃ , yathāvuttaṃ ṭhānamevettha paṇidhānanti adhippetanti āha ‘‘ yathā ṭhitattā ca yathāpaṇihitan ’’ ti .‘‘ Ṭhitan ’’ ti vā kāyassa ṭhānasaṅkhātairiyāpathasamāyogaparidīpanaṃ ,‘‘ paṇihitan ’’ ti tadaññairiyāpathasamāyogaparidīpanaṃ .‘‘ Ṭhitan ’’ ti vā kāyasaṅkhātānaṃ rūpadhammānaṃ tasmiṃ tasmiṃ khaṇe sakiccavasena avaṭṭhānaparidīpanaṃ , paṇihitan ti paccayavasena tehi tehi paccayehi pakārato nihitaṃ paṇihitanti evampettha attho veditabbo .Paccavekkhatīti pati pati avekkhati , ñāṇacakkhunā vinibbhujjitvā visuṃ visuṃ passati .

Kiṃ vuttaṃ hoti – yathā goghātakassa gāviṃ posentassāpi āghātanaṃ āharantassāpi āharitvā tattha bandhitvā ṭhapentassapi vadhentassāpi vadhitaṃ mataṃ passantassāpi tāvadeva gāvīti saññā na antaradhāyati , yāva naṃ padāletvā bilaso na vibhajati .Vibhajitvā nisinnassa panassa gāvīti saññā antaradhāyati , maṃsasaññā pavattati .Nāssa evaṃM2.361 hoti –‘‘ ahaṃ gāviṃ vikkiṇāmi , ime gāviṃ harantī ’’ ti .Atha khvassa ‘‘ ahaṃ maṃsaṃ vikkiṇāmi , ime maṃsaṃ haranti ’’ cceva hoti ;evameva imassāpi bhikkhuno pubbe bālaputhujjanakāle gihibhūtassāpi pabbajitassāpi tāvadeva sattoti vā puggaloti vā saññā na antaradhāyati , yāva imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ ghanavinibbhogaṃ katvā dhātuso na paccavekkhati .Dhātuso paccavekkhato panassa sattasaññā antaradhāyati , dhātuvaseneva cittaṃ santiṭṭhati .Tenāha bhagavā –‘‘‘ imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati ‘ atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū ’ ti .Seyyathāpi , bhikkhave , dakkho goghātako vā … pe … vāyodhātū ’’ ti .Goghātako viya hi yogī , gāvīti saññā viya sattasaññā , catumahāpatho viya catuiriyāpatho , bilaso vibhajitvāP3.771 nisinnabhāvo viya dhātuso paccavekkhaṇanti ayamettha pāḷivaṇṇanā .Kammaṭṭhānakathā pana visuddhimagge vitthāritā .

Idāni vuttamevatthaṃ bhāvatthavibhāvanavasena dassetuṃ ‘‘ yathā goghātakassā ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha posentassāti maṃsūpacayaparibrūhanāya kuṇḍakabhattakappāsaṭṭhiādīhi saṃvaḍḍhentassa .Vadhitaṃ matan ti hiṃsitaṃ hutvā mataṃ .Matan ti ca matamattaṃ .Tenevāha ‘‘ tāvadevā ’’ ti .Gāvīti saññā na antaradhāyatīti yāni aṅgapaccaṅgāniP2.390 yathāsanniviṭṭhāni upādāya gāvīsamaññā matamattāyapi gāviyā tesaṃ taṃsannivesassa avinaṭṭhattā .Vilīyanti bhijjanti vibhujjantīti bīlā , bhāgā va-kārassa ba-kāraṃ , ikārassa ca īkāraṃ katvā .Bīlasoti bīlaṃ bīlaṃ katvā .
Vibhajitvāti aṭṭhisaṅghātato maṃsaṃ vivecetvā , tato vā vivecitaṃ maṃsaṃ bhāgaso katvā .Tenevāha ‘‘ maṃsasaññā pavattatī ’’ ti .
Pabbajitassāpi apariggahitakammaṭṭhānassa .Ghanavinibbhogan ti santatisamūhakiccaghanānaṃ vinibbhujjanaṃ vivecanaṃ .
DhātusoM2.309 paccavekkhatoti ghanavinibbhogakaraṇena dhātuṃ dhātuṃ pathavīādidhātuṃ visuṃ visuṃ katvā paccavekkhantassa .Sattasaññāti attānudiṭṭhivasena pavattā sattasaññāti vadanti , vohāravasena pavattasattasaññāyapi tadā antaradhānaṃ yuttameva yāthāvato ghanavinibbhogassa sampādanato .Evañhi sati yathāvuttaopammatthena upameyyattho aññadatthu saṃsandati sameti .Tenevāha ‘‘ dhātuvaseneva cittaṃ santiṭṭhatī ’’ ti .
Dakkhoti cheko taṃtaṃsamaññāya kusalo ‘‘ yathājāte sūnasmiṃ naṅguṭṭhakhuravisāṇādivante aṭṭhimaṃsādiavayavasamudāye avibhatte gāvīsamaññā , na vibhatte .Vibhatte pana aṭṭhimaṃsādiavayavasamaññā ’’ ti jānanato .
Catumahāpatho viya catuiriyāpathoti gāviyā ṭhitacatumahāpatho viya kāyassa pavattimaggabhūto catubbidho iriyāpatho yasmā visuddhimagge ( visuddhi .1.305) vitthāritā , tasmā tattha , taṃsaṃvaṇṇanāyañca ( visuddhi . ṭī .1.306) vuttanayena veditabbo .Sesaṃ vuttanayameva .