Goghātakoti jīvikatthāya gunnaṃ ghātako .Antevāsikoti kammakaraṇavasena tassa samīpavāsī taṃ nissāya jīvanakoM2.308 .Vinivijjhitvāti ekasmiṃ ṭhāne aññamaññaṃ vinivijjhitvā .Mahāpathānaṃ vemajjhaṭṭhānasaṅkhāteti catunnaṃ mahāpathānaṃ tāyaP2.389 eva vinivijjhanaṭṭhānatāya vemajjhasaṅkhāte .Yasmā te cattāro mahāpathā catūhi disāhi āgantvā tattha samohitā viya honti , tasmā taṃ ṭhānaṃ catumahāpathaṃ , tasmiṃ catumahāpathe .Ṭhita-saddo ‘‘ ṭhito vā ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.263; a . ni .5.28) ṭhānasaṅkhātairiyāpathasamaṅgitāya , ṭhā-saddassa vā gatinivattiatthatāya aññattha ṭhapetvā gamanaṃ sesairiyāpathasamaṅgitāyaV2.285 bodhako , idha pana yathā tathā rūpakāyassa pavattiākārabodhako adhippetoti āha ‘‘ catunnaṃ iriyāpathānaṃ yena kenaci ākārena ṭhitattā yathā ṭhitan ’’ ti .Tattha ākārenāti ṭhānādinā rūpakāyassa pavattiākārena .Ṭhānādayo hi iriyāpathasaṅkhātāya kiriyāya patho pavattimaggoti ‘‘ iriyāpatho ’’ ti vuccantīti vutto vāyamattho .Yathāṭhitan ti yathāpavattaṃ , yathāvuttaṃ ṭhānamevettha paṇidhānanti adhippetanti āha ‘‘ yathā ṭhitattā ca yathāpaṇihitan ’’ ti .‘‘ Ṭhitan ’’ ti vā kāyassa ṭhānasaṅkhātairiyāpathasamāyogaparidīpanaṃ ,‘‘ paṇihitan ’’ ti tadaññairiyāpathasamāyogaparidīpanaṃ .‘‘ Ṭhitan ’’ ti vā kāyasaṅkhātānaṃ rūpadhammānaṃ tasmiṃ tasmiṃ khaṇe sakiccavasena avaṭṭhānaparidīpanaṃ , paṇihitan ti paccayavasena tehi tehi paccayehi pakārato nihitaṃ paṇihitanti evampettha attho veditabbo .Paccavekkhatīti pati pati avekkhati , ñāṇacakkhunā vinibbhujjitvā visuṃ visuṃ passati .
Kiṃ vuttaṃ hoti – yathā goghātakassa gāviṃ posentassāpi āghātanaṃ āharantassāpi āharitvā tattha bandhitvā ṭhapentassapi vadhentassāpi vadhitaṃ mataṃ passantassāpi tāvadeva gāvīti saññā na antaradhāyati , yāva naṃ padāletvā bilaso na vibhajati .Vibhajitvā nisinnassa panassa gāvīti saññā antaradhāyati , maṃsasaññā pavattati .Nāssa evaṃM2.361 hoti –‘‘ ahaṃ gāviṃ vikkiṇāmi , ime gāviṃ harantī ’’ ti .Atha khvassa ‘‘ ahaṃ maṃsaṃ vikkiṇāmi , ime maṃsaṃ haranti ’’ cceva hoti ;evameva imassāpi bhikkhuno pubbe bālaputhujjanakāle gihibhūtassāpi pabbajitassāpi tāvadeva sattoti vā puggaloti vā saññā na antaradhāyati , yāva imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ ghanavinibbhogaṃ katvā dhātuso na paccavekkhati .Dhātuso paccavekkhato panassa sattasaññā antaradhāyati , dhātuvaseneva cittaṃ santiṭṭhati .Tenāha bhagavā –‘‘‘ imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati ‘ atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū ’ ti .Seyyathāpi , bhikkhave , dakkho goghātako vā … pe … vāyodhātū ’’ ti .Goghātako viya hi yogī , gāvīti saññā viya sattasaññā , catumahāpatho viya catuiriyāpatho , bilaso vibhajitvāP3.771 nisinnabhāvo viya dhātuso paccavekkhaṇanti ayamettha pāḷivaṇṇanā .Kammaṭṭhānakathā pana visuddhimagge vitthāritā .
P2.390 yathāsanniviṭṭhāni upādāya gāvīsamaññā matamattāyapi gāviyā tesaṃ taṃsannivesassa avinaṭṭhattā .Vilīyanti bhijjanti vibhujjantīti bīlā , bhāgā va-kārassa ba-kāraṃ , ikārassa ca īkāraṃ katvā .Bīlasoti bīlaṃ bīlaṃ katvā .M2.309 paccavekkhatoti ghanavinibbhogakaraṇena dhātuṃ dhātuṃ pathavīādidhātuṃ visuṃ visuṃ katvā paccavekkhantassa .Sattasaññāti attānudiṭṭhivasena pavattā sattasaññāti vadanti , vohāravasena pavattasattasaññāyapi tadā antaradhānaṃ yuttameva yāthāvato ghanavinibbhogassa sampādanato .Evañhi sati yathāvuttaopammatthena upameyyattho aññadatthu saṃsandati sameti .Tenevāha ‘‘ dhātuvaseneva cittaṃ santiṭṭhatī ’’ ti .