229. Yathāsambhavan ti
M0.130 sambhavānurūpaṃ .Tena catunnaṃ tāva bhūtānaṃ sahajātanissayaatthiavigatavasena cakkhāyatanādīnaṃ pañcannaṃ paccayabhāvo , vatthūsu pana hadayavatthuno chaṭṭhāyatanassa paṭisandhiyaṃ sahajātanissayaaññamaññavippayuttaatthiavigatavasena , pavattiyaṃ yasmā anantaracittena saddhiṃ uppannameva vatthu ṭhitippattiyā balavabhāvena tassa nissayo bhavituṃ sakkoti , na sahajātaṃ , tasmā purejātanissayavippayuttaatthiavigatavasena .Itaravatthūnaṃ pañcaviññāṇasaṅkhātassa chaṭṭhāyatanassa indriyapaccayavasena ca , jīvitassa indriyaatthiavigatavasena paccayabhāvo vuttoti daṭṭhabbo .Ekappakārenevāti yathā cakkhādīnaṃ manāyatanassa paṭiniyatadassanādikiccānuvidhānato niyato ekappakāreneva paccayabhāvo , na evaṃ rūpāyatanādīnaṃ , tesaṃ pana rūpārammaṇādinā pakārantarena tassa paccayabhāvoti ‘‘ aniyamato ’’ ti vuttaṃ .Keci pana ‘‘ niyamato ’’ ti padaṃ ‘‘ sasantatipariyāpannan ’’ ti iminā sambandhitvā atthaṃ vadanti ‘‘ ekantena sasantatipariyāpannan ’’ ti .
‘‘ Chaṭṭhāyatanañca manāyatanañca chaṭṭhāyatanan ’’ ti iminā viggahena atthato , itarehi dvīhi saddatopi atthatopi sarūpataṃ dasseti .‘‘ Cakkhādīhi saha ‘ saḷāyatanan ’ ti vuttan ’’ ti vuttanayena ekasesaṃ katvā manāyatanaṃ cakkhādīhi saddhiṃ ‘‘ saḷāyatanan ’’ ti pāḷiyaṃ vuttaṃ ‘‘ nāmarūpapaccayā saḷāyatanan ’’ ti .
Yathāvuttoti ‘‘ chaṭṭhāyatanañca manāyatanañcā ’’ tiādinā attanā
V0.126 vuttappakāro .Sabbatthāti nāmarūpasaddena saḷāyatanasaddena ca saddasarūpatāsu , atthasarūpatāsu vā .Yadi suttantabhājanīye vipākachaṭṭhāyatanameva adhippetaṃ , atha kasmā ‘‘ itaraṃ panā ’’ tiādi vuttaṃ .Avipākañhi tattha itaranti adhippetanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ paccayanaye panā ’’ tiādi .
Sahajātādīsu hetuāhārindriyapaccaye pakkhipitvā dasadhā , tato ekaṃ apanetvā navadhā , tato ekaṃ apanetvā aṭṭhadhā paccayabhāvo veditabbo .Evamettha sādhāraṇavasena avakaṃso , hetuādiasādhāraṇavasena ukkaṃsoti jhānādīnampi vasena veditabbo .
Paṭisandhiyaṃ
M0.131 arūpadhammā kammajarūpassa uppādakkhaṇe paccayā hontīti ‘‘ pavatte ’’ ti viseseti .‘‘ Pacchājātavippayuttādayo evā ’’ ti niyamena sahajātapurejātavippayuttādayo nivatteti .‘‘ Avasesamanāyatanassā ’’ ti avasesaggahaṇampi pakaraṇato visiṭṭhavisayamevāti dassetuṃ ‘‘ pañcakkhandhabhave ’’ tiādimāha , yato aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ vatthurūpan ’’ tiādi vuttaṃ .
Yathāsambhavaṃ yojetabboti nāmarūpassa paṭisandhiyaṃ sahajātaaññamaññanissayaatthiavigatādipaccayabhāvo sahajātādisādhāraṇapaccayabhāvo , sampayuttavipākahetuāhārindriyādipaccayabhāvo sampayuttādiasādhāraṇapaccayabhāvo nāmassa , rūpassa pana vippayuttapaccayabhāvo yojetabbo .