၁၁၃။ ဧကံ၊ သော။
သမယံ၊ ၌။
ဘဂဝါ၊ သည်။
ဉာတိကေ၊ နှစ်ဖက်ဆွေမျိုးတို့ရွာ၌။
ဂိဉ္ဇကာဝသထေ၊ အုဌ်ပြာသာဒ်ကျောင်း၌။
ဝိဟရတိ၊ ၏။
အထ ခေါ၊ ၌။
ဘဂဝါ၊ သည်။
ရဟောဂတော၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ ကပ်ရောက်သည်ဖြစ်၍။
ပဋိသလ္လီနော၊ သတ္တ, သင်္ခါရမှဖဲ၍ (တပါးတည်း) ကိန်းအောင်းတော်မူလျက်။
ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ၊ ဤတရားထူးရခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော တရားဒေသနာတော်ကို။
အဘာသိ၊ ဟောတော်မူပြီ။
စက္ခုံ စ၊ စက္ခုပသာဒကို၎င်း။
ရူပေ စ၊ ရူပါရုံတို့ကို ၎င်း။
ပဋိစ္စ၊ စွဲ၍။
စက္ခုဝိညာဏံ၊ သည်။
ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ၏။
ပ၊
(အကြွင်း စာပိုဒ် ၆၀-နှင့် ၁၀၆-ကို မှီးလေ။)
၁။ဤဥပဿုတိသုတ်၌ နာတိကေ ဟု ပါဌ်ရှိ၏၊ ဉာတိကေ (သီ၊သျာ၊ကံ)ဟု ပါဌန္တရပြ ပါဌ်ကိုယူ၍ အနက်ပေးလိုက်၏၊ နိဒါနဝဂ္ဂ စာပိုဒ် ၄၅-၌ ဉာတိကေဟုပင် ရှိ၏ ၎င်းအဋ္ဌကထာ၌လည်း ဖွင့်ဆို၏။
တေန ခေါ ပန သမယေန၊ ၌။
အညတရော၊ သော။
ဘိက္ခု၊ သည်။
ဘဂဝတော၊ ၏။
ဥပဿုတိ၊ ကပ်ရောက်၍ ကြားလောက်ရာအရပ်၌။
ဌိတော၊ တည်သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ဘဂဝါ၊ သည်။
ဥပဿုတိ၊ ၌။
ဌိတံ၊ သော။
တံ ဘိက္ခုံ၊ ထိုရဟန်းကို။
အဒ္ဒသာ ခေါ၊ သာတည်း။
ဒိသွာန၊ မြင်ပြီး၍။
တံ ဘိက္ခုံ၊ ကို။
“ဘိက္ခု၊ ရဟန်း။
တွံ၊ သည်။
ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ၊ ဤတရားထူးရခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်သော တရားဒေသနာတော်ကို။၁။ ဤအနက်ကား-ဥပဿုတိန္တိ ဥပတိဋ္ဌာန-ဟု သုတိဋ္ဌာနကို အရကောက်၍ ဖွင့်ဆိုသော နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာစာပိုဒ် ၄၅-အရ“ဥပေစ္စ သုယျတိ ဧတ္ထာတိ ဥပဿုတိ ဟု ဥပပုဗ္ဗသုဓာတ် တိ ပစ္စည်း အဓိကရဏသာဓ် သတ္တမီဝိဘတ်ကြေလျက် ဝိဂ္ဂဟပြုသော နိဒါနသံယုတ်ဋီကာနည်းအရ ပေးသောအနက်တည်း။ ဝိ-ဋ္ဌ ၃-၄၇၁ စာပိုဒ် ဥပတိ သိက္ခာပုဒ် အဖွင့်၌ ဥပဿုဘိန္တိ သုတိသမီပံ-ဟု ဖွင့်ဆိုသည်ကို ဝိမတိ ဋီ ၂-၄၇၁ စာပိုဒ်အဖွင့်၌ သုယျတီတိ သုတိ၊ ဝစနံ။ တဿာ သမီပံ ဥပဿုတိ ဟု ဖွင့်ဆိုသည်ကို၎င်း။ သာရတ္ထ ဋီ ၃၊၄၇၁-စာပိုဒ် အဖွင့်၌ သုတိသမီပန္တိ သဒ္ဒသမီပံ။ သုယျတီတိ ဟိသုတိ၊ သဒ္ဒသောတံ အဓိဝစနံ။ တဿ သမီပံ ဥပဿုတိ၊ သဒ္ဒသမီပန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ-ဟု ဖွင့်ဆိုသည်ကို၎င်း ထောက်၍ “သုတိယာ သမီပံ ဥပဿုတိ”ဟု ဥပ ဟူသော ဥပသာရပုဒ်၏ သမီပတ္ထကို ဟောရာ၌ အသင်္ချေ-အဗျယီဘောသမာသ် ပြုလုပ်ရမည်ဆိုသော ဗျာကရုဏ်းဆရာတို့ အဆိုအရ အဗျယီဘော ပြုလုပ်လျက် အနက်ကိုလည်း ဥပဿုတိ၊ အသံ၏အနီး၌။ ဌိတောသည်။ ဟောတိ၊ ၏-ဟု ပေးလေ။
“ဥပေစ္စ သုယျတိ ဧတ္ထာတိ ဥပဿုတိ”ဟု အဓိကရဏသာဓ် ဖွင့်ဆိုသော နိဒါနဝဂ္ဂ သံယုတ်ဋီကာ၏ နည်းကို မှီး၍ “သုယျတိ ဧတ္တောတိ သုတီတိ ဧဝံ ဟိ အတ္ထေ ဂယှမာန သဝနဋ္ဌာနသမီပေ အညသ္မိံ အဿဝနဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ အာပဇ္ဇတိ” ဟု ဖွင့်ဆိုသော ဝိမတိ ဋီ ၂-၄၇၁-စာပိုဒ်,
“ကေစိ ပန'သုဏာတိ ဧတ္ထာတိ သုတိ ' ယတ္ထ ဌိတော သုဏာတိ၊ တဿ ဌာနဿေတံ နာမံ။ တဿ သမီပံဥပဿုတီ”တိ ဝဒန္တိ၊ ဧဝံ ပန ဂယှမာနေ ယသ္မိံ ဌာနေ ဌိတော သုဏာတိ၊တဿ အာသန္နေ အညသ္မိံ ပဒေသေ တိဋ္ဌတီတိ အာပဇ္ဇတိ ဟု ဖွင့်ဆိုသော သာရတ္ထ ဋီ ၃-၄၇၁-စာပိုဒ်အဖွင့်တို့ကို ထောက်၍ “သုယျတိ ဧတ္ထာတိ သု"တိ ဟု ဝိဂ္ဂဟပြု၍ ဌာနကို အရကောက်ပြီးလျှင် “သုတိယာ သမီပံ ဥပဿုတိ"ဟု အဗျယီဘော ပြုလုပ်၍ ဥပဿုတိ၊ ကြားလောက်ရာ အရပ်၏အနီး၌။ ဌိတော ဟောတိ ဟု ပေး၊ သို့သော် သမီပဋ္ဌာနကို မုချမရသဖြင့် နိဒါနဝဂ္ဂဋီကာ ဆရာ၏ နည်းအတိုင်း သာရတ္ထဆရာသည် အဓိကရဏသာဓ်ပင် အထဝါ ဝါကျဖြင့် ပြုပြန်လေသည်။ သမီပဋ္ဌာနကို ရသော ဥပသာရပုဒ် ရှေးရှိသော သမာသ်ကို ပြဆိုရာ ဗျာကရုဏ်းကျမ်းတို့၌ “ဥပ ဟူသော ဥပသာရပုဒ်သည် သမီပတ္ထကို မဟေ၊သမီပီဖြစ်သောအရာ ဝတ္ထု ဒြဗ်ကိုဟောရာ၌ အသင်္ချေ- အဗျယီဘော မဟုတ်။ သင်္ချ-ဗဟုဗွီဟိ သမာသ်သာတည်း”ဟု ဗျာကရုဏ်းဆရာတို့ ဆိုသောကြောင့် ဤဥပဿုတိ ပုဒ်၌ ဥပသည် သမီပတ္ထကို မဟော၊ သမီပီ ဖြစ်သော ဌာနကို ဟောသဖြင့် “သုတိယာ သမီပေ ယံ ဌာနံ ပဝတ္တတိ၊ တံ ဌာနံ ဥပဿုတိ”ဟု ဗဟုဗွီဟိ သမာသ်ပြုလုပ်ပြီးလျှင် အနက်ကိုလည်း “ဥပဿတိ၊ အသံ၏ အနီးဖြစ်သော အရပ်၌။ ဌိတော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏"ဟု ပေးလေ။
ဝိမတိဋီကာဆရာကား “ဥပဿုတိ၊ ကြားလောက်ရာ အရပ်၏ အနီးဖြစ်သော တပါးသော မကြားလောက်ရာ အရပ်၌”ဟု အနက်ပြန်သည်။
သာရတ္ထဋီကာ ဆရာကား “ဥပဿုတိ၊ ကြားလောက်ရာ အရပ်၏ အနီးဖြစ်သော တပါးသော အရပ်၌”ဟု အနက်ပြန်သည်။ ထိုဋီကာဆရာနှစ်ပါးသည် ဌာနကို အရကောက်သော 'သုတိယာ သမီပံ ဥပဿုတိ'ဟူသောအသင်္ချေ-အဗျယီဘာဝ သမာသတ္ထကို နှစ်သက်ကြဟန်မတူ၊ ထိုကြောင့် အဋ္ဌကထာယဉ္စ စသောစကားဖြင့် ဝိဋ္ဌ ၃-၏ သုတိ သမီပံ အဖွင့်သည် သုတိ သဒ္ဒါ၏ အနက်မဟုတ်၊ ဥပဿုတိ-သဒ္ဒါ၏ အနက်သာတည်းဟု ဆိုကြပြီးလျှင် သဒ္ဒကို အရကောက်သော သုတိနှင့် သုတိယာသမီပံ ဥပဿုတိ ပြုသော အသင်္ချ အဗျယီဘော သမာသတ္ထကိုသာ “တသ္မာ ပုဗ္ဗနယောဝေတ္ထ ပသတ္တတရော”ဟု သာရတ္ထဋီ ၃-၌ ဖွင့်ဆိုလေသည်။ လိုရင်းကား နိဒါနဝဂ္ဂ ဋ္ဌ-ဋီတို့ အရ ဥပဿုတိပုဒ်ကို အဓိကရဏသာဓ်, သို့မဟုတ် ဗဟုဗွီဟိ သမာသ်ကြံလေ။ ဝိ-ဋ္ဌ ၃၊ဝိမတိ, သာရတ္ထတို့အရ အဗျယီ ဘာဝသမာသ်၊သုတိ အရ ဌာနနှင့် သဒ္ဒ နှစ်မျိုးကြံလေ။ ဥပဿုတိကား သတ္တမီကြေ၊ ဥပဿုတိံ ကား သတ္တမျတ္ထ၌ ဒုတိယာတည်း။
“ဥပေစ္စ သုယျတိ ဧတ္ထာတိ ဥပဿုတိ”ဟု အဓိကရဏသာဓ် ဖွင့်ဆိုသော နိဒါနဝဂ္ဂ သံယုတ်ဋီကာ၏ နည်းကို မှီး၍ “သုယျတိ ဧတ္တောတိ သုတီတိ ဧဝံ ဟိ အတ္ထေ ဂယှမာန သဝနဋ္ဌာနသမီပေ အညသ္မိံ အဿဝနဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ အာပဇ္ဇတိ” ဟု ဖွင့်ဆိုသော ဝိမတိ ဋီ ၂-၄၇၁-စာပိုဒ်,
“ကေစိ ပန'သုဏာတိ ဧတ္ထာတိ သုတိ ' ယတ္ထ ဌိတော သုဏာတိ၊ တဿ ဌာနဿေတံ နာမံ။ တဿ သမီပံဥပဿုတီ”တိ ဝဒန္တိ၊ ဧဝံ ပန ဂယှမာနေ ယသ္မိံ ဌာနေ ဌိတော သုဏာတိ၊တဿ အာသန္နေ အညသ္မိံ ပဒေသေ တိဋ္ဌတီတိ အာပဇ္ဇတိ ဟု ဖွင့်ဆိုသော သာရတ္ထ ဋီ ၃-၄၇၁-စာပိုဒ်အဖွင့်တို့ကို ထောက်၍ “သုယျတိ ဧတ္ထာတိ သု"တိ ဟု ဝိဂ္ဂဟပြု၍ ဌာနကို အရကောက်ပြီးလျှင် “သုတိယာ သမီပံ ဥပဿုတိ"ဟု အဗျယီဘော ပြုလုပ်၍ ဥပဿုတိ၊ ကြားလောက်ရာ အရပ်၏အနီး၌။ ဌိတော ဟောတိ ဟု ပေး၊ သို့သော် သမီပဋ္ဌာနကို မုချမရသဖြင့် နိဒါနဝဂ္ဂဋီကာ ဆရာ၏ နည်းအတိုင်း သာရတ္ထဆရာသည် အဓိကရဏသာဓ်ပင် အထဝါ ဝါကျဖြင့် ပြုပြန်လေသည်။ သမီပဋ္ဌာနကို ရသော ဥပသာရပုဒ် ရှေးရှိသော သမာသ်ကို ပြဆိုရာ ဗျာကရုဏ်းကျမ်းတို့၌ “ဥပ ဟူသော ဥပသာရပုဒ်သည် သမီပတ္ထကို မဟေ၊သမီပီဖြစ်သောအရာ ဝတ္ထု ဒြဗ်ကိုဟောရာ၌ အသင်္ချေ- အဗျယီဘော မဟုတ်။ သင်္ချ-ဗဟုဗွီဟိ သမာသ်သာတည်း”ဟု ဗျာကရုဏ်းဆရာတို့ ဆိုသောကြောင့် ဤဥပဿုတိ ပုဒ်၌ ဥပသည် သမီပတ္ထကို မဟော၊ သမီပီ ဖြစ်သော ဌာနကို ဟောသဖြင့် “သုတိယာ သမီပေ ယံ ဌာနံ ပဝတ္တတိ၊ တံ ဌာနံ ဥပဿုတိ”ဟု ဗဟုဗွီဟိ သမာသ်ပြုလုပ်ပြီးလျှင် အနက်ကိုလည်း “ဥပဿတိ၊ အသံ၏ အနီးဖြစ်သော အရပ်၌။ ဌိတော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏"ဟု ပေးလေ။
ဝိမတိဋီကာဆရာကား “ဥပဿုတိ၊ ကြားလောက်ရာ အရပ်၏ အနီးဖြစ်သော တပါးသော မကြားလောက်ရာ အရပ်၌”ဟု အနက်ပြန်သည်။
သာရတ္ထဋီကာ ဆရာကား “ဥပဿုတိ၊ ကြားလောက်ရာ အရပ်၏ အနီးဖြစ်သော တပါးသော အရပ်၌”ဟု အနက်ပြန်သည်။ ထိုဋီကာဆရာနှစ်ပါးသည် ဌာနကို အရကောက်သော 'သုတိယာ သမီပံ ဥပဿုတိ'ဟူသောအသင်္ချေ-အဗျယီဘာဝ သမာသတ္ထကို နှစ်သက်ကြဟန်မတူ၊ ထိုကြောင့် အဋ္ဌကထာယဉ္စ စသောစကားဖြင့် ဝိဋ္ဌ ၃-၏ သုတိ သမီပံ အဖွင့်သည် သုတိ သဒ္ဒါ၏ အနက်မဟုတ်၊ ဥပဿုတိ-သဒ္ဒါ၏ အနက်သာတည်းဟု ဆိုကြပြီးလျှင် သဒ္ဒကို အရကောက်သော သုတိနှင့် သုတိယာသမီပံ ဥပဿုတိ ပြုသော အသင်္ချ အဗျယီဘော သမာသတ္ထကိုသာ “တသ္မာ ပုဗ္ဗနယောဝေတ္ထ ပသတ္တတရော”ဟု သာရတ္ထဋီ ၃-၌ ဖွင့်ဆိုလေသည်။ လိုရင်းကား နိဒါနဝဂ္ဂ ဋ္ဌ-ဋီတို့ အရ ဥပဿုတိပုဒ်ကို အဓိကရဏသာဓ်, သို့မဟုတ် ဗဟုဗွီဟိ သမာသ်ကြံလေ။ ဝိ-ဋ္ဌ ၃၊ဝိမတိ, သာရတ္ထတို့အရ အဗျယီ ဘာဝသမာသ်၊သုတိ အရ ဌာနနှင့် သဒ္ဒ နှစ်မျိုးကြံလေ။ ဥပဿုတိကား သတ္တမီကြေ၊ ဥပဿုတိံ ကား သတ္တမျတ္ထ၌ ဒုတိယာတည်း။
အသောသိ နောတိ၊ ကြား၏လော”ဟူသော။
ဧတံ၊ ဤစကားကို။
အဝေါစ၊ ပြီ။
ဘန္တေ၊ ရား။
ဧဝံ၊ ကြားပါ၏။
(ဣတိ၊ ပြီ။)
ဘိက္ခု၊ ရဟန်း။
တွံ၊ သင်သည်။
ဣမံ ဓမ္မ ပရိယာယံ၊ ကို။
ဥဂ္ဂဏှာဟိ၊ သင်ယူလော့။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်း။
တွံ၊ သည်။
ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ၊ ကို။
ပရိယာပုဏာဟိ၊ လေ့လာလော့။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်း။
တွံ၊ သည်။
ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ၊ ကို။
ဓာရေဟိ၊ ဆောင်လော့။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်း။
အယံ ဓမ္မပရိယာယော၊ သည်။
အတ္ထသံဟိတော၊ အကျိုးစီးပွါးနှင့် စပ်ယှဉ်၏။
အာဒိဗြဟ္မစရိယကော၊ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယ၏ အဦးအစတည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့မိန့်တော်မူ၏။
ဒသမံ၊ ဆယ်ခုမြောက်သောသုတ်တည်း။
ပဌမော၊ ရှေးဦးစွာသော။
ယောဂက္ခေမိဝဂ္ဂေါ၊ ယောဂက္ခေမိဝဂ်သည်။
နိဋ္ဌိတော၊ ပြီးပြီ။
တဿ၊ ထိုယောဂက္ခေမိဝဂ်၏။
ဥဒ္ဒါနံ၊ ဥဒ္ဒါန်းကား။
ယောဂက္ခေမိ၊ ယောဂက္ခေမိသုတ်၎င်း။
ဥပါဒါယ၊ ဥပါဒါယသုတ်၎င်း။
ဒုက္ခံ၊ ဒုက္ခသုတ်၎င်း။
လောကော စ၊ လောကသမုဒယသုတ်၎င်း။
သေယျော စ၊ သေယျောဟမသ္မိသုတ်၎င်း။
သံယောဇနံ၊ သံယောဇနိယသုတ်၎င်း။
ဥပါဒါနံ၊ ဥပါဒါနိယသုတ်၎င်း။
ဒွေ ပရိဇာနံ၊ ပရိဇာနနနှစ်သုတ်၎င်း။
ဥပဿုတီတိ၊ ဥပဿုတိသုတ်၎င်းတည်း။