Subodhālaṅkāro
1. Dosāvabodha-paṭhamapariccheda
Ratanattayappaṇāma
1.
Munindavadanambhoja , gabbhasambhavasundarī ;
Saraṇaṃ pāṇinaṃ vāṇī , mayhaṃ pīṇayataṃ manaṃ .
Nimitta
2.
Rāma , sammā ’ dya ’ laṅkārā , santi santo purātanā ;
Tathāpi tu vaḷañjenti , suddhamāgadhikā na te .
Abhidhānādikaṃ
3.
Tenā ’ pi nāma toseyya , mete laṅkāravajjite ;
Anurūpenā ’ laṅkāre , ne ’ sa meso parissamo .
4.
Yesaṃ na sañcitā paññā , nekasatthantaro ’ citā ;
Sammoha ’ bbhāhatā ve ’ te , nāvabujjhanti kiñcipi .
5.
Kiṃ tehi pādasussūsā , yesaṃ natthi garūni ’ ha ;
Ye tappādarajokiṇṇā , te ’ va sādhū vivekino .
6.
Kabba , nāṭaka nikkhitta , nettacittā kavijjanā ;
Yaṃkiñci racayante ’ taṃ , na vimhayakaraṃ paraṃ .
7.
Teye ’ va paṭibhāvento , so ’ va bandho savimhayo ;
Yena tosenti viññū ye , tattha pya ’ vihitā ’ darā .
8.
Bandho
M0.156 ca nāma sadda , tthā , sahitā dosavajjitā ;Pajja gajja vimissānaṃ , bhedenā ’ yaṃ tidhā bhave .
9.
Nibandho cā ’ nibandho ca , puna dvidhā niruppate ;
Taṃ tu pāpentya ’ laṅkārā , vindanīyatarattanaṃ .
10.
Anavajjaṃ mukhambhoja [‘‘ ambhojan ’’ ti padaṃ pāḷiyaṃ natthi , vārijavācakaṃ , sakkaṭaganthato anītaṃ ], manavajjā ca bhāratī ;
Alaṅkatā ’ va sobhante , kiṃ nu te nira ’ laṅkatā ?
11.
Vinā garūpadesaṃ taṃ , bālo ’ laṅkattu micchati ;
Sampāpuṇe na viññūhi , hassabhāvaṃ kathaṃ nu so ?
12.
Ganthopi kavivācāna , malaṅkāra ’ ppakāsako ;
Yāti tabbacanīyattaṃ , ta ’ bbohārū ’ pacārato .
13.
Dvippakārā alaṅkārā , tattha sadda , ttha bhedato ;
Saddatthā bandha nāmā ’ va , taṃsajjita tadāvali .
14.
Guṇālaṅkārasaṃyuttā , api dosalava ’ ṅkitā ;
Pasaṃsiyā na viññūhi , sā kaññā viya tādisī .
15.
Tena dosanirāso ’ va , mahussāhena sādhiyo ;
Niddosā sabbathā sā ’ yaṃ , saguṇā na bhaveyya kiṃ ?
16.
Sā ’ laṅkāraviyuttā ’ pi , guṇayuttā manoharā ;
Niddosā dosarahitā , guṇayuttā vadhū viya .
17.
Pade vākye tadatthe ca , dosā ye vividhā matā ;
So ’ dāharaṇa metesaṃ , lakkhaṇaṃ kathayāmya ’ haṃ .
Padadosa uddesa
18.
Viruddhatthantarā , jhattha , kiliṭṭhāni , virodhi ca ;
Neyyaṃ , visesanāpekkhaṃ , hīnatthaka manatthakaṃ .
Vākyadosa uddesa
19.
Dosā padāna vākyāna , mekatthaṃ bhaggarītikaṃ ;
Tathā byākiṇṇa gāmmāni , yatihīnaṃ kamaccutaṃ ;
Ativutta mapetatthaṃ , sabandhapharusaṃ tathā .
Vākyatthadosauddesa
20.
Apakkamo ’
M0.157 , cityahīnaṃ , bhaggarīti , sasaṃsayaṃ ;Gāmmaṃ duṭṭhālaṅkatīti , dosā vākyatthanissitā .
Padadosaniddesa
21.
Viruddhatthantaraṃ tañhi , yassa ’ ññattho virujjhati ;
Adhippete yathā megho , visado sukhaye janaṃ .
22.
Visesya madhikaṃ yenā , jhattha metaṃ bhave yathā ;
Obhāsitā ’ sesadiso , khajjoto ’ yaṃ virājate .
23.
Yassa ’ tthā ’ vagamo dukkho , pakatyā ’ divibhāgato ;
Kiliṭṭhaṃ taṃ yathā tāya , so ’ ya māliṅgyate piyā .
24.
Yaṃ kiliṭṭhapadaṃ mandā , bhidheyyaṃ yamakā dikaṃ ;
Kiliṭṭhapadadose ’ va , tampi anto karīyati .
25.
Patītasaddaracitaṃ , siliṭṭhapadasandhikaṃ ;
Pasādaguṇasaṃyuttaṃ , yamakaṃ mata medisaṃ .
26.
Abyapetaṃ byapeta ’ ñña , māvuttā ’ nekavaṇṇajaṃ ;
Yamakaṃ tañca pādāna , mādi , majjha , nta , gocaraṃ .
Abyapeta paṭhamapādādi yamakaṃ
27.
Sujanā ’ sujanā sabbe , guṇenāpi vivekino ;
Vivekaṃ na samāyanti , avivekijanantike .
Abyapeta paṭhama dutiya pādādi yamakaṃ
28.
Kusalā ’ kusalā sabbe , pabalā ’ pabalā thavā ;
No yātā yāva ’ hosittaṃ , sukhadukkhappadā siyuṃ ;
Abyapeta paṭhama dutiya tatiyapādādi yamakaṃ .
29.
Sādaraṃ sā daraṃ hantu , vihitā vihitā mayā ;
Vandanā vandanāmāna , bhājane ratanattaye .
Abyapeta catukkapādādi yamakaṃ
30.
Kamalaṃ ka ’ malaṃ kattuṃ , vanado vanado ’ mbaraṃ ;
Sugato sugato lokaṃ , sahitaṃ sa hitaṃ karaṃ .
31.
Abyapetādiyamaka
M0.158 , sseso leso nidassito ;Ñeyyāni ’ māyeva disā , ya ’ ññāni yamakānipi .
32.
Accantabahavo tesaṃ , bhedā sambhedayoniyo ;
Tathāpi keci sukarā , keci accantadukkarā .
33.
Yamakaṃ taṃ pahelī [ paheḷi ( ka .)] ca , nekantamadhurāni ’ ti ;
Upekkhiyanti sabbāni , sissakhedabhayā mayā .
34.
Desakālakalāloka , ñāyāgamavirodhi yaṃ ;
Taṃ virodhipadaṃ ce ’ ta , mudāharaṇato phuṭaṃ .
35.
Ya dappatīta mānīya , vattabbaṃ neyya māhu taṃ ;
Yathā sabbāpi dhavalā , disā rocanti rattiyaṃ .
36.
Nedisaṃ bahu maññanti , sabbe sabbattha viññuno ;
Dullabhā ’ vagatī sadda , sāmatthiyavilaṅghinī .
37.
Siyā visesanāpekkhaṃ , yaṃ taṃ patvā visesanaṃ ;
Sātthakaṃ taṃ yathā taṃ so , bhiyyo passati cakkhunā .
38.
Hīnaṃ kare visesyaṃ yaṃ , taṃ hīnatthaṃ bhave yathā ;
Nippabhī kata khajjoto , samudeti divākaro .
39.
Pādapūraṇamattaṃ yaṃ , anattha miti taṃ mataṃ ;
Yathā hi vande buddhassa , pādapaṅkeruhaṃ pi ca .
Vākyadosa niddesa
40.
Saddato atthato vuttaṃ , yattha bhiyyopi vuccati ;
Ta mekatthaṃ yathā ’ bhāti , vārido vārido ayaṃ .
Yathā ca
41.
Titthiyaṅkurabījāni , jahaṃ diṭṭhigatāni ’ ha ;
Pasādeti pasanne ’ so , mahāmuni mahājane .
42.
Āraddhakkamavicchedā , bhaggarīti bhave yathā ;
Kāpi paññā , kopi paguṇo , pakatīpi aho tava .
43.
Padānaṃ
M0.159 dubbinikkhepā , byāmoho yattha jāyati ;Taṃ byākiṇṇan ti viññeyyaṃ , tadudāharaṇaṃ yathā .
44.
Bahuguṇe paṇamati , dujjanānaṃ pyayaṃ jano ;
Hitaṃ pamudito niccaṃ , sugataṃ samanussaraṃ .
45.
Visiṭṭhavacanā ’ petaṃ , gāmmaṃ ’ tya ’ bhimataṃ yathā ;
Kaññe kāmayamānaṃ maṃ , na kāmayasi kiṃnvi ’ daṃ ?
46.
Padasandhānato kiñci , duppatītikaraṃ bhave ;
Tampi gāmmaṃ tya ’ bhimataṃ , yathā yābhavato piyā .
47.
Vuttesu sūcite ṭṭhāne , padacchedo bhave yati ;
Yaṃ tāya hīnaṃ taṃ vuttaṃ , yatihīnan ti sā pana .
48.
Yati sabbatthapādante , vuttaḍḍhe ca visesato ;
Pubbāparānekavaṇṇa , padamajjhe pi katthaci .
Tatthodāharaṇapaccudāharaṇāni yathā
49.
Taṃ name sirasā cāmi , karavaṇṇaṃ tathāgataṃ ;
Sakalāpi disā siñca , tiva soṇṇarasehi yo .
50.
Saro sandhimhi pubbanto , viya lope vibhattiyā ;
Aññathā tva ’ ññathā tattha , yā ’ desādi parā ’ di ’ va .
51.
Cā dī pubbapadantā ’ va , niccaṃ pubbapadassitā ;
Pā dayo niccasambandhā , parādīva parena tu .
Sabbatthodāharaṇāni yathā
52.
Name taṃ sirasā sabbo , pamā ’ tītaṃ tathāgataṃ ;
Yassa lokaggataṃ patta , sso ’ pamā na hi yujjati .
53.
Munindaṃ taṃ sadā vandā , mya ’ nantamati muttamaṃ ;
Yassa paññā ca mettā ca , nissīmāti vijambhati .
Cādipādīsu paccudāharaṇāni yathā
54.
Mahāmettā mahāpaññā , ca yattha paramodayā ;
Paṇamāmi jinaṃ taṃ pa , varaṃ varaguṇā ’ layaṃ .
55.
Padatthakkamato muttaṃ , kamaccuta midaṃ yathā ;
Khettaṃ vā dehi gāmaṃ vā , desaṃ vā mama sobhanaṃ .
56.
Lokiyattha
M0.160 matikkantaṃ , ativuttaṃ mataṃ yathā ;Atisambādha mākāsa , metissā thanajambhane .
57.
Samudāyatthato ’ petaṃ , taṃ apetatthakaṃ yathā ;
Gāviputto balibaddho , tiṇaṃ khādī pivī jalaṃ .
58.
Bandhe pharusatā yattha , taṃ bandhapharusaṃ yathā ;
Kharā khilā parikkhīṇā , khette khittaṃ phalatya ’ laṃ .
Vākyatthadosa niddesa
59.
Ñeyyaṃ lakkhaṇa manvattha , vasenā ’ pakkamādinaṃ ;
Udāharaṇa metesaṃ , dāni sandassayāmya ’ haṃ .
Tatthā ’ pakkamaṃ yathā
60.
Bhāvanā , dāna , sīlāni , sammā sampāditāni ’ ha ;
Bhoga , saggādi , nibbāna , sādhanāni na saṃsayo .
Ocityahīnaṃ yathā
61.
Pūjanīyataro loke , aha meko nirantaraṃ ;
Mayekasmiṃ guṇā sabbe , yato samuditā ahuṃ .
Yathā ca
62.
Yācito ’ haṃ kathaṃ nāma , na dajjāmya ’ pi jīvitaṃ ;
Tathāpi puttadānena , vedhate hadayaṃ mama .
Bhaggarīti yathā
63.
Itthīnaṃ dujjanāna ñca , vissāso nopapajjate ;
Vise siṅgimhi nadiyaṃ , roge rājakulamhi ca .
Sasaṃsayaṃ yathā
64.
Munindacandimā loka , saralolavilocano ;
Jano ’ vakkantapantho ’ va , go padassanapīṇito .
65.
Vākyatthato duppatīti , karaṃ gāmmaṃ mataṃ yathā ;
Poso vīriyavā so ’ yaṃ , paraṃ hantvā na vissamī .
66.
Duṭṭhālaṅkaraṇaṃ tetaṃ [ tvethaṃ (?)], yatthā ’ laṅkāradūsanaṃ ;
Tassā ’ laṅkāraniddese , rūpa māvi bhavissati .
67.
Kato ’ tra
M0.161 saṅkhepanayā mayā ’ yaṃ ,Dosāna mesaṃ pavaro vibhāgo ;
Eso ’ va ’ laṃ bodhayituṃ kavīnaṃ ,
Tamatthi ce khedakaraṃ parampi .
Iti saṅgharakkhitamahāsāmiviracite subodhālaṅkāre
Dosāvabodho nāma
Paṭhamo paricchedo .