3. Nissaggiyaniddesavaṇṇanā
17. Idāni cīvaravidhiṃ dassetuṃ ‘‘ vikappanan ’’ tyādimuddhaṭaṃ .
Yo bhikkhu akālacīvaraṃ vikappanañca adhiṭṭhānañca akatvā dasāhaṃ atikkāmeti , tassa bhikkhuno nissaggiyaṃ siyāti piṇḍattho .
Tattha akālacīvaran ti akāle cīvaraṃ , khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅganti jātito cha cīvarāni , dukūlaṃ paṭṭuṇṇaṃ somārapaṭṭaṃ cīnapaṭṭaṃ iddhijaṃ devadinnanti imāni pana cha anulomacīvarāni .
Tesu dukūlaṃ sāṇassa anulomaṃ vākamayattā .
Paṭṭuṇṇādīni
V0.399 tīṇi koseyyassa anulomāni pāṇakehi katasuttamayattā .Iddhijādīni dvayāni khomādīnaṃ anulomāni tesamaññatarabhāvato
M0.473 .Imesaṃ channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ akālacīvaraṃ .
Vikappanamadhiṭṭhānan ti ettha pana vikappanūpagaṃ adhiṭṭhānūpagañca evaṃ veditabbaṃ .
Tatrāyaṃ pāḷi –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , āyāmena aṭṭhaṅgulaṃ sugataṅgulena caturaṅgulavitthataṃ pacchimacīvaraṃ vikappetun ’’ ti ( mahāva .358).
Majjhimassa purisassa dīghaso dve vidatthiyo , tiriyaṃ vidatthi .
Dve vikappanā sammukhāvikappanā ca parammukhāvikappanā ca .
Kathaṃ ?
‘‘ Imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappemī ’’ ti vattabbaṃ , ayaṃ sammukhāvikappanā .
‘‘ Mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī ’’ ti , ekassa santike ‘‘ imaṃ cīvaraṃ tissassa bhikkhuno vikappemī ’’ ti vattabbaṃ , ayaṃ aparāpi sammukhāvikappanā .
Tena bhikkhunā ‘‘ tissassa bhikkhuno santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī ’’ ti ,‘‘ imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappanatthāya dammī ’’ ti vattabbaṃ , tena vattabbo ‘‘ ko te mitto vā sandiṭṭho vā sambhatto vā ’’ ti , tato itarena ‘‘ tisso bhikkhū ’’ ti vattabbaṃ , puna tena ‘‘ ahaṃ tissassa bhikkhuno dammī ’’ ti vattabbaṃ , ayaṃ parammukhāvikappanā .
‘‘ Tissassa bhikkhuno santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī ’’ ti vutte paccuddhāro nāma hoti .
Bahuke ‘‘ imānī ’’ ti , ahatthapāse ‘‘ etaṃ , etānī ’’ ti vā .
Evaṃ vikappanañca akatvāti attho .
Ticīvarassa pana pamāṇaṃ ukkaṭṭhaparicchedena sugatacīvarato ūnakaṃ vaṭṭati , lāmakaparicchedena saṅghāṭiyā , uttarāsaṅgassa ca dīghato muṭṭhipañcakaṃ , tiriyaṃ muṭṭhittikaṃ , antaravāsako dīghato muṭṭhipañcako , tiriyaṃ dvihatthopi aḍḍhateyyo vā vaṭṭati .
Vuttappamāṇato adhikañca ūnakañca ‘‘ parikkhāracoḷan ’’ ti adhiṭṭhātabbaṃ .
Dve cīvarassa adhiṭṭhānā kāyena vā adhiṭṭheti , vācāya vā adhiṭṭheti .
Ticīvaraṃ adhiṭṭhahantena rajitvā
M0.474 kappabinduṃ datvā purāṇasaṅghāṭiṃ ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī ’’ ti paccuddharitvā navaṃ saṅghāṭiṃ hatthena gahetvā ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti cittena ābhogaṃ katvā kāyavikāraṃ karontena kāyena adhiṭṭhātabbā , idaṃ kāyena adhiṭṭhānaṃ .Taṃ yena kenaci sarīrāvayavena aphusantassa na vaṭṭati .
Vācāya adhiṭṭhānaṃ pana vacībhedaṃ katvā vācāya adhiṭṭhātabbaṃ , sace hatthapāse ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti , sace ahatthapāse ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘ etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti vācā bhinditabbā
V0.400 .Esa nayo uttarāsaṅge , antaravāsake ca .
Ticīvarādīni sabbāni ekato katvā ‘‘ imāni cīvarāni parikkhāracoḷāni adhiṭṭhāmī ’’ ti adhiṭṭhātumpi vaṭṭatīti .
Evaṃ adhiṭṭhānañca akatvāti attho .
Dasa ahāni dasāhaṃ .
Atimāpetīti atikkāmeti .
Tassāti tassa bhikkhuno .
Nissaggiyan ti nissajjanaṃ nissaggiyaṃ , pubbabhāge kattabbassa vinayakammassetaṃ nāmaṃ , nissaggiyamassa atthīti nissaggiyaṃ , kiṃ taṃ ?
Pācittiyaṃ , taṃ atikkāmayato sahanissaggiyavinayakammaṃ pācittiyaṃ siyā , ayamettha attho .
Taṃ panetaṃ cīvaraṃ yaṃ divasaṃ uppannaṃ , tassa yo aruṇo , so uppannadivasanissito , tasmā cīvaruppādadivasena saddhiṃ ekādase aruṇuggamane dasāhātikkamitaṃ hotīti .
Cīvarassa attano santakatā , jātippamāṇayuttatā , chinnapalibodhabhāvo , atirekacīvaratā , dasāhātikkamoti imānettha pañca aṅgāni .
Paṭhamakathinasikkhāpadaṃ .
18. Idāni dutiyaṃ dassetuṃ ‘‘ bhikkhusammutiyā ’’ tyādimāraddhaṃ .
Yo bhikkhusammutiṃ vajjetvā kālañca vinā adhiṭṭhitaṃ ticīvaraṃ ekāhaṃ atikkamāpeti , tassa nissaggiyaṃ siyāti sambandho .
Tattha bhikkhusammutiyāññatrāti yaṃ saṅgho gilānassa bhikkhuno ticīvarena vippavāsasammutiṃ deti
M0.475 , taṃ ṭhapetvā .Ticīvaramadhiṭṭhitan ti karaṇatthe upayogavacanaṃ , tena ticīvarādhiṭṭhānanayena adhiṭṭhitesu saṅghāṭiādīsu yena kenaci cīvarena .
Ekāhan ti ekarattaṃ .
Atimāpetīti vippavasati , viyutto vasatīti attho .
Tassa aladdhasammutikassa bhikkhuno ekarattampi cīvarena vippavāsato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ siyāti attho .
Samayaṃ vināti cīvarakālaṃ vajjetvā .
Adhiṭṭhitacīvaratā , anatthatakathinatā , aladdhasammutitā , rattivippavāsoti imānettha cattāri aṅgāni .
Dutiyakathinasikkhāpadaṃ .
19. Idāni purāṇacīvaraṃ dassetuṃ ‘‘ aññātikā ’’ tyādi āraddhaṃ .
Tattha aññātikāti aññātikāya ‘‘ paṭisaṅkhā yoniso ’’ tiādīsu viya , aññātikāya neva mātusambandhena na pitusambandhena sambaddhāyāti vuttaṃ hoti .
Bhikkhuniyāti aṭṭhavācikakammena upasampannāya .
Ākoṭāpetīti paharāpeti .
Tanti nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhaveyyāti attho .
Purāṇacīvaratā , upacāre
V0.401 ṭhatvā aññātikāya bhikkhuniyā āṇāpanaṃ , tassā dhovanādīni cāti imānettha tīṇi aṅgāni .Purāṇacīvarasikkhāpadaṃ .
20. Kiñci mūlakan ti kiñci pābhataṃ .
Cīvarādāneti cīvarassa ādāne cīvarappaṭiggahaṇe .
Vikappanūpagacīvaratā , pārivattakābhāvo , aññātikāya hatthato gahaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni .
Cīvarappaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ .
21. Appavāritan ti ‘‘ vadeyyātha , bhante , yena attho ’’ ti icchāpitaṃ icchaṃ ruciṃ uppāditaṃ , na pavāritanti appavāritaṃ .
Viññāpentassāti yācantassa .
Aññatra samayāti naṭṭhacīvarakālaṃ ṭhapetvā .
Vikappanūpagacīvaratā , samayābhāvo , aññātakaviññatti , tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni .
Aññātakaviññattisikkhāpadaṃ .
22. Rajatan ti
M0.476 rūpiyaṃ .Jātarūpan ti suvaṇṇaṃ .
Māsakan ti tayo māsakā lohamāsako dārumāsako jatumāsakoti .
Tattha lohamāsakoti tambalohādīhi katamāsako .
Dārumāsakoti sāradārunā vā veḷupesikāya vā antamaso tālapaṇṇenapi rūpaṃ chinditvā katamāsako .
Jatumāsakoti lākhāya vā niyyāsena vā rūpaṃ samuṭṭhāpetvā katamāsako .
Kahāpaṇan ti suvaṇṇamayaṃ vā rūpiyamayaṃ vā pākatikaṃ vā .
Gaṇheyyāti attano atthāya dīyamānaṃ vā katthaci ṭhitaṃ vā nippariggahaṃ disvā sayaṃ gaṇheyya .
Gaṇhāpeyyāti tadeva aññena gāhāpeyya .
Nissaggīti gahaṇādīsu yaṃ kiñci karontassa aghanabaddhesu vatthugaṇanāya nissaggi siyāti attho .
Sādiyeyya vāti kāyavācāhi appaṭikkhipitvā cittena adhivāseyya .
Jātarūparajatabhāvo , attuddesikatā , gahaṇādīsu aññatarabhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni .
Rūpiyappaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ .
23. Rajatādicatubbidhaṃ akappiyaṃ kappiyenāpi parivatteyya sahadhammike ṭhapetvā , nissaggiyaṃ siyāti sambandho .
Tattha akappiyan ti akappiyavatthuṃ .
Kappiyenāti kappiyavatthunā .
Sahadhammiketi bhikkhubhikkhunisāmaṇerasāmaṇerisikkhamānasaṅkhāte pañca sahadhammike .
Rūpiyabhāvo , parivattanañcāti imānettha dve aṅgāni .
Rūpiyaparivattanasikkhāpadaṃ .
24.‘‘ Imaṃ
V0.402 pattaṃ tuyhaṃ vikappemī ’’ tiādinā vikappanañca ‘‘ imaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī ’’ tiādinā adhiṭṭhānañca akatvāti attho .Pamāṇikan ti etthāyaṃ vinicchayo – anupahatapurāṇasālitaṇḍulānaṃ sukoṭṭitaparisuddhānaṃ dve magadhanāḷiyo gahetvā tehi taṇḍulehi anuttaṇḍulamakilinnamapiṇḍitaṃ suvisadaṃ kundamakuḷarāsisadisaṃ avassāvitodanaṃ pacitvā niravasesaṃ patte pakkhipitvā tassa odanassa
M0.477 catutthabhāgappamāṇo nātighano nātitanuko hatthahāriyo sabbasambhārasaṅkhato muggasūpo pakkhipitabbo , tato ālopassa anurūpaṃ yāvacarimālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanaṃ pakkhipitabbaṃ .Sappitelatakkarasakañjikādīni pana agaṇanūpagāni honti .
Tāni hi odanagatikāni neva hāpetuṃ , na vaḍḍhetuṃ sakkonti .
Evametaṃ sabbampi pakkhittaṃ sace pana pattassa mukhavaṭṭiyā heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati , suttena vā hīrena vā chindantassa suttassa vā hīrassa vā heṭṭhimantaṃ phusati , ayaṃ ukkaṭṭho nāma patto .
Sace taṃ rājiṃ atikkamma thūpīkataṃ tiṭṭhati , ayaṃ ukkaṭṭhomako nāma patto .
Sace taṃ rājiṃ na sampāpuṇāti , antogatameva hoti , ayaṃ ukkaṭṭhukkaṭṭho nāma .
Ukkaṭṭhato upaḍḍhappamāṇo majjhimo .
Majjhimato upaḍḍhappamāṇo omako .
Tesampi vuttanayeneva pabhedo veditabbo .
Iccetesu ukkaṭṭhukkaṭṭho ca omakomako cāti dve apattā , sesā satta pattā pamāṇayuttā nāmāti evaṃ pamāṇena yutto pamāṇiko , taṃ pamāṇikaṃ .
Pattan ti sattasu pattesu aññataraṃ pattaṃ .
Pattassa attano santakatā , pamāṇayuttatā , adhiṭṭhānūpagatā , atirekapattatā , dasāhātikkamoti imānettha pañca aṅgāni .
Paṭhamapattasikkhāpadaṃ .
25. Yo bhikkhu pañcabandhanato ūnapatte sati paraṃ pana navaṃ pattaṃ viññāpeti , tassapi bhikkhuno nissaggiyaṃ siyāti sambandho .
Tattha paran ti aññaṃ ,‘‘ navaṃ pattan ’’ timinā tulyādhikaraṇaṃ .
Adhiṭṭhānūpagapattassa ūnapañcabandhanatā , attuddesikatā , kataviññatti , tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni .
Ūnapañcabandhanasikkhāpadaṃ .
26. Yo sappitelādikaṃ pana bhesajjaṃ paṭiggahetvā sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ bhuñjanto sattāhaṃ atikkāmeti
M0.478 , tassa nissaggiyaṃ siyāti attho .Tattha sappitelādikan ti ettha ādi -saddo navanītamadhuphāṇitaṃ saṅgaṇhāti .
Tattha sappi nāma gavādīnaṃ sappi , yesaṃ maṃsaṃ kappati , tesaṃ sappi , tathā navanītaṃ .
Telaṃ nāma tilasāsapamadhukaeraṇḍavasādīhi nibbattaṃ .
Madhu nāma
V0.403 makkhikāmadhumeva .Ucchurasaṃ upādāya pana apakkā vā avatthukapakkā vā sabbāpi ucchuvikati phāṇitan ti veditabbaṃ .
Bhesajjavidhānasikkhāpadaṃ .
27. Bhikkhussa cīvaraṃ datvā puna taṃ cīvaraṃ sakasaññāya acchindantassa vā acchindāpayatopi vā nissaggiyaṃ siyāti yojanā .
Tattha datvāti veyyāvaccādīni paccāsīsamāno datvā .
Acchindantassāti veyyāvaccādīni akarontaṃ disvā balakkārena gaṇhantassa , tathā acchindāpayatoti .
Vikappanūpagacīvaratā , sāmaṃdinnatā , sakasaññitā , upasampannatā , kodhavasena acchindanaṃ vā acchindāpanaṃ vāti imānettha pañca aṅgāni .
Acchindanasikkhāpadaṃ .
28. Appavāritaṃ aññātiṃ gahapatiṃ suttaṃ yācitvā ñātippavārite vajjetvā tantavāyehi cīvaraṃ vāyāpentassa nissaggiyaṃ siyāti piṇḍattho .
Tattha suttan ti chabbidhaṃ khomasuttādikaṃ vā tesaṃ anulomaṃ vā .
Yāciyāti cīvaratthāya yācitvā .
Cīvaratthāya viññāpitasuttaṃ , attuddesikatā , akappiyatantavāyena akappiyaviññattiyā vāyāpananti imānettha tīṇi aṅgāni .
Suttaviññattisikkhāpadaṃ .
29. Yo bhikkhu saṅghassa pariṇataṃ lābhaṃ jānanto attano pariṇāmeti , tassa nissaggiyaṃ siyāti attho .
Tattha jānan ti jānanto .
Lābhan ti labhitabbaṃ cīvarādivatthuṃ .
Pariṇatan ti saṅghassa ninnaṃ saṅghassa poṇaṃ saṅghassa pabbhāraṃ hutvā
M0.479 ṭhitaṃ .Attano pariṇāmetīti ‘‘ mayhaṃ dethā ’’ tiādīni vadanto attani ninnaṃ karoti .
Saṅghe pariṇatabhāvo , taṃ ñatvā attano pariṇāmanaṃ , paṭilābhoti imānettha tīṇi aṅgāni .
Pariṇāmanasikkhāpadaṃ .
Nissaggiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .