4. Pācittiyaniddesavaṇṇanā
30. Idāni
V0.404 pācittiyaṃ dassetuṃ ‘‘ sampajānamusāvāde ’’ tyādi āraddhaṃ .Tattha sampajānamusāvādeti nimittatthe bhummavacanaṃ , tasmā yo bhikkhu sampajānanto musā vadati , tassa tannimittaṃ taṃhetu tappaccayā pācittiyaṃ udīritanti attho .
Bhikkhuñca omasantassāti jātināmagottakammasippavayaābādhaliṅgakilesāpattiakkosesu bhūtena vā abhūtena vā yena kenaci mukhasattinā bhikkhuṃ ovijjhantassa bhikkhuno pācittiyaṃ udīritanti attho .
Pesuññaharaṇepi cāti bhikkhussa pesuññaharaṇe , jātiādīhi akkosavatthūhi bhikkhuṃ akkosantassa bhikkhuno sutvā bhikkhuno piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā yo akkuddho , tassa bhikkhussa kāyena vā vācāya vā pesuññaharaṇavacane pācittiyaṃ udīritanti attho .
31. Saṅgītittayamāruḷhaṃ piṭakattayaṃ dhammaṃ bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā aññena puggalena saddhiṃ ekato padaṃ padaṃ bhaṇantassa bhikkhuno padagaṇanāya pācittiyaṃ udīritanti samudāyattho .
32. Anupasampannenevāti bhikkhuṃ ṭhapetvā antamaso pārājikavatthubhūtena tiracchānagatenāpi saha tirattiyaṃ sayitvā catutthadivase atthaṅgate sūriye puna sahaseyyāya
M0.480 pācitti siyāti sambandho .Tattha sahaseyyāyāti sabbacchannaparicchinne , yebhuyyenacchannaparicchinne vā senāsane pubbāpariyena vā ekakkhaṇe vā ekato nisajjanāya .
Tattha chadanaṃ anāhacca diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā paricchinnampi sabbaparicchinnamicceva veditabbaṃ .
33. Ekarattampi itthiyā saddhiṃ seyyaṃ kappayato tassa bhikkhunopi pācitti siyāti attho .
Tattha itthiyāti antamaso tadahujātāyapi manussitthiyā .
Desentassa vinā viññuṃ , dhammañca chappaduttarin ti viññuṃ purisaṃ vinā itthiyā chappadato uttariṃ dhammaṃ desentassa bhikkhuno pācitti siyāti attho .
Tattha ‘‘ chappaduttarin ’’ ti ettha eko gāthāpādo ekaṃ padanti evaṃ sabbattha padappamāṇaṃ veditabbaṃ .
Cha padāni chappadaṃ , chappadato uttariṃ chappaduttariṃ .
34. Bhikkhusammutiṃ
V0.405 ṭhapetvā bhikkhuno duṭṭhullaṃ vajjaṃ abhikkhuno vadantassa pācittiyaṃ udīritanti attho .Tattha duṭṭhullan ti idha saṅghādisesaṃ adhippetaṃ .
Bhikkhusammutiyāti yaṃ saṅgho abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthāya āpattīnañca kulānañca pariyantaṃ katvā vā akatvā vā tikkhattuṃ apaloketvā katikaṃ karoti , taṃ ṭhapetvā .
Abhikkhunoti anupasampannassa .
Vadantassāti ārocentassa .
35. Yo akappiyaṃ pathaviṃ khaṇeyya vā khaṇāpeyya vā , tassa pācittiyaṃ siyā .
Tattha akappiyan ti uddhanapacanādivasena vā tathā tathā adaḍḍhā vā jātapathavī vuccati .
Sā tividhā suddhamissapuñjavasena .
Tattha suddhapathavī nāma pakatiyā suddhapaṃsu vā suddhamattikā vā .
Missapathavī nāma yattha paṃsuto vā mattikato vā pāsāṇasakkharakathalamarumbavālukāsu aññatarassa tatiyabhāgo hoti .
Puñjapathavī
M0.481 nāma atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā hoti .Vuttalakkhaṇena pana missakapuñjopi piṭṭhipāsāṇe ṭhitasukhumarajampi ca deve phusayante sakiṃ ce tintaṃ , cātumāsaccayena tintokāso puñjapathavīsaṅkhameva gacchati .
Yo bhikkhu bhūtagāmaṃ vikopeyya , tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho .
Tattha bhūtagāman ti bhavanti , abhavuṃ cāti bhūtā , jāyanti vaḍḍhanti jātā vaḍḍhitā cāti attho , gāmoti rāsi , bhūtānaṃ gāmo , bhūtā eva vā gāmoti bhūtagāmo , patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacanaṃ .
Taṃ bhūtagāmaṃ .
Vikopeyyāti chedanabhedanādīni kareyya .
36. Yo bhikkhu saṅghikaṃ mañcādiṃ ajjhokāse santharaṇādikaṃ katvā āpucchanādikaṃ akatvā yāti , tassa pācitti siyāti attho .
Tattha saṅghikan ti saṅghassa santakaṃ .
Mañcādin ti ettha ādi -saddena pīṭhabhisikocchādiṃ saṅgaṇhāti .
Santharaṇādikan ti santharaṇādiṃ katvā vā kārāpetvā vā .
Āpucchanādikan ti āpucchanaṃ vā uddharaṇaṃ vā uddharāpanaṃ vāti attho .
Yātīti gacchati .
37. Yo bhikkhu saṅghikāvasathe seyyaṃ santharaṇādikaṃ katvā āpucchanādikaṃ akatvā yāti , tassa bhikkhuno pācitti siyāti attho .
Tattha saṅghikāvasatheti saṅghassa santake āvasathe vihāre gabbhe vā aññasmiṃ vā sabbaparicchinne guttasenāsane .
Seyyan ti bhisi cimilikā pāvuraṇaṃ uttarattharaṇaṃ bhūmattharaṇaṃ taṭṭikā cammakkhaṇḍaṃ nisīdanaṃ paccattharaṇaṃ tiṇasanthāro
V0.406 paṇṇasanthāroti evamādikaṃ .Santharaṇādikan ti tesu yena kenaci attharaṇādikaṃ katvā vā kārāpetvā vā .
38-9.
Yo pana bhikkhu jānaṃ sappāṇakaṃ toyaṃ paribhuñjaye , tassa bhikkhuno pācitti siyāti yojanā .
Tattha jānaṃ
M0.482 sappāṇakan ti ‘‘ sappāṇakamidan ’’ ti disvā vā sutvā vā yena kenaci ākārena jānanto .Toyan ti udakaṃ .
Paribhuñjayeti paribhuñjeyya .
Yo bhikkhu pārivattakaṃ ṭhapetvā aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ deti , tassa bhikkhuno pācitti siyā .
Cīvarappaṭiggahaṇasikkhāpade bhikkhu paṭiggāhako idha bhikkhunī , ayaṃ viseso .
Aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ sibbatopi tassa bhikkhuno pācitti siyāti attho .
Cīvaran ti nivāsanapārupanūpagaṃ .
Sibbatoti sayaṃ sibbantassa sūciṃ pavesetvā nīharaṇe payogagaṇanāya pācitti .
Sibbāpentassa pana ‘‘ sibbā ’’ ti vutto sacepi sabbaṃ sūcikammaṃ niṭṭhāpesi , ekameva pācitti , āṇattassa payogagaṇanāya pācitti hoti .
Pavāretvāna atirittaṃ akāretvā bhuñjato pācitti siyāti attho .
Tatrāyaṃ vinicchayo – odano sattu kummāso maccho maṃsanti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ sāsapamattampi ajjhoharitvā bhojanaṃ paṭikkhepaṃ katvā aññena iriyāpathena ‘‘ alametaṃ sabban ’’ ti atirittaṃ akāretvā paribhuñjato pācitti hotīti .
40. Yo bhikkhu āsādanāpekkho bhuttāviṃ pavāritaṃ bhikkhuṃ ‘‘ handa , bhikkhu , khāda vā bhuñja vā ’’ ti anatirittena pavāreti , bhojane bhutte tassa pācittiyaṃ udīritanti attho .
Tattha āsādanāpekkhoti āsādanaṃ codanaṃ maṅkukaraṇabhāvaṃ apekkhamāno .
41-2.
Yo bhikkhu sannidhibhojanaṃ bhuñjeyya , tassa bhikkhuno pācitti siyāti attho .
Tattha sannidhibhojanan ti paṭiggahetvā ekarattaṃ vītināmitabhojanaṃ .
Vikāle yāvakālikaṃ bhuñjato vāpi pācitti siyāti yojanā .
Tattha vikāleti vigatakāle , majjhanhikātikkamato paṭṭhāya
M0.483 yāva aruṇuggamanāti attho .Yāvakālikan ti vanamūlaphalādikaṃ āmisabhojanaṃ .
Agilāno bhikkhu paṇītakaṃ sappibhattādikampi viññāpetvāna bhuñjeyya , tassa bhikkhuno pācitti siyāti yojanā .
Tattha agilānoti kallako .
Paṇītakan ti sappitelamadhuphāṇitamacchamaṃsakhīradadhisaṅkhātehi saṃsaṭṭhaṃ sattadhaññanibbattaṃ paṇītabhojanaṃ
V0.407 .Yo bhikkhu dantakaṭṭhodakaṃ vajjetvā appaṭiggahitakaṃ bhuñjeyya , pācitti siyāti attho .
Tattha appaṭiggahitan ti kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā gaṇhantassa hatthapāse ṭhatvā kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena na dinnaṃ appaṭiggahitaṃ nāma .
43. Yo bhikkhu titthiyassa sahatthato kiñci bhuñjitabbaṃ dadeyya , tassa pācitti siyāti sambandho .
Tattha titthiyassāti aññatitthiyassa .
Kiñci bhuñjitabban ti yaṃ kiñci bhojanīyaṃ .
Sahatthatoti sahatthā .
Yo bhikkhu mātugāmena ekato raho nisajjaṃ kappeyya , tassa pācitti siyāti sambandho .
Tattha rahoti paṭicchanne .
Kappeti kappeyya .
Ekatoti saddhiṃ .
44. Surāmerayapāne pīti ettha piṭṭhādīhi kataṃ majjaṃ surā .
Pupphādīhi kato āsavo merayaṃ .
Yo bhikkhu tadubhayampi bījato paṭṭhāya kusaggenāpi pivati , tassa tappānapaccayā pācittiyaṃ udīritanti attho .
Aṅgulipatodake cāpīti aṅgulīhi upakacchakādīnaṃ ghaṭṭanapaccayā pācitti siyāti attho .
Hasadhammepi codaketi uparigopphake udake hasadhamme kīḷānimittaṃ tassa pācitti siyāti attho .
45. Anādarepi pācittīti puggalassa vā dhammassa vā anādarakaraṇepi pācitti siyāti attho .
Yo bhikkhu upasampannena
M0.484 paññattena vuccamāno tassa vā vacanaṃ akattukāmatāya , taṃ vā dhammaṃ asikkhitukāmatāya anādariyaṃ karoti , tassa tasmiṃ anādariye pācitti siyāti attho .Bhayānakaṃ kathaṃ katvā vā bhayānakaṃ rūpaṃ dassetvā vā bhikkhuṃ bhīsayatopi pācitti siyāti attho .
46. Yo bhikkhu agilāno kiñci paccayaṃ ṭhapetvā jotiṃ jaleyya vā jalāpeyya vā , tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho .
Tattha kiñci paccayan ti padīpujjalanaṃ vā pattapacanādīsu jotikaraṇaṃ vāti evarūpaṃ paccayaṃ ṭhapetvā .
Jotin ti aggiṃ .
47-8.
Kappabinduṃ anādāya navacīvarabhogino navaṃ cīvaraṃ bhuñjantassa pācitti siyāti attho .
Kappabindun ti morakkhimaṇḍalamaṅgulapiṭṭhīnaṃ aññatarappamāṇaṃ kappabinduṃ .
Anādāyāti anādiyitvā .
Bhikkhuno cīvarādikaṃ parikkhāraṃ apanetvā nidhentassa vā nidhāpentassa
V0.408 vā hasāpekkhassa bhikkhuno pācitti siyāti attho .Cīvarādikan ti ādi -saddena pattanisīdanasūcigharakāyabandhanādiṃ saṅgaṇhāti .
Nidhentassāti nidahantassa .
Hasāpekkhassāti hasādhippāyassa .
Jānaṃ pāṇaṃ hane bhikkhu , tiracchānagatampi cāti yo bhikkhu ‘‘ pāṇo ’’ ti jānanto tiracchānagataṃ pāṇaṃ khuddakampi mahantampi haneyya , tassa pācittiyaṃ siyāti attho .
49. Chādetukāmo chādeti , duṭṭhullaṃ bhikkhunopi cāti yo bhikkhu bhikkhuno duṭṭhullasaṅkhātaṃ saṅghādisesaṃ chādetukāmo hutvā chādeti , tassa pācittiyaṃ siyāti attho .
Itthiyā saha saṃvidhāya gāmantaragatassa bhikkhuno pācittiyaṃ siyāti yojanā .
50. Bhikkhuṃ
M0.485 vā pahareyyāthāti yo bhikkhu bhikkhuṃ pahareyya , tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā .Talasattikamuggireti yo bhikkhu paharaṇākāraṃ dassento kāyaṃ vā kāyappaṭibaddhaṃ vā uggireyya , tassa pācittiyaṃ siyāti attho .
Codeyya vā codāpeyya , bhikkhuṃ amūlakena cāti yo bhikkhu bhikkhuṃ amūlakena saṅghādisesena codeyya vā codāpeyya vā , tassa pācittiyaṃ siyāti attho .
Tattha amūlakenāti diṭṭhādimūlavirahitena .
51. Kukkuccuppādane cā pīti ‘‘ ūnavīsativasso tvaṃ maññe ’’ tiādīni bhaṇanto kukkuccaṃ uppādeyya , tassa kukkuccuppādanapaccayā pācittiyaṃ hoti .
Yo bhikkhu bhaṇḍanatthāya bhaṇḍanajātānaṃ vacanaṃ sotuṃ upassutiṃ yāti , tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho .
Tattha bhaṇḍanatthāyāti kalahatthāya .
Bhaṇḍanajātānan ti kalahajātānaṃ .
Upassutin ti sutisamīpaṃ .
52. Yo bhikkhu saṅghassa pariṇāmitaṃ yaṃ lābhaṃ , taṃ parapuggalassa nāmeti , tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho .
Tattha nāmetīti pariṇāmeti .
Pucchaṃ akatvāti ‘‘ vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī ’’ ti vā ‘‘ gāmaṃ pavisissāmī ’’ ti vā anāpucchitvā .
Santabhikkhun ti antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ disvā yaṃ sakkā hoti pakativacanena āpucchituṃ , tādisaṃ vijjamānaṃ bhikkhuṃ .
Gāmassāti gāmaṃ , kammatthe sāmivacanaṃ .
Gateti sampadānatthe bhummavacanaṃ , gatassāti attho .
Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchitvā vikāle gāmaṃ gatassa bhikkhuno pācittiyaṃ siyāti attho .
Sesaṃ uttānamevāti .
Pācittiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .