4. Puggalasuttavaṇṇanā
14. Catutthe
V3.149 ubhatobhāgavimuttoti dvīhi bhāgehi vimutto , arūpasamāpattiyā rūpakāyato vimutto , maggena nāmakāyato .
So catunnaṃ arūpasamāpattīnaṃ ekekato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasitvāP4.3 arahattaṃ pattānaṃ catunnaṃ , nirodhā vuṭṭhāya arahattaṃ pattaanāgāmino ca vasena pañcavidho hoti .
Pāḷi panettha ‘‘ katamo ca puggalo ubhatobhāgavimutto ?
Idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati , paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā hontī ’’ ti ( pu . pa .208) evaṃ aṭṭhavimokkhalābhino vasena āgatā .Paññāya vimuttoti paññāvimutto .
So sukkhavipassako , catūhi jhānehi vuṭṭhāya arahattaṃ pattā cattāro cāti imesaṃ vasena pañcavidho hoti .
Pāḷi panettha aṭṭhavimokkhapaṭikkhepavaseneva āgatā .
Yathāha –
‘‘ na heva kho aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati , paññāya
M3.147 cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti .
Ayaṃ vuccati puggalo paññāvimutto ’’ ti .
Phuṭṭhantaṃ sacchikatoti kāyasakkhī .
So jhānaphassaṃ paṭhamaṃ phusati , pacchā nirodhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti .
So sotāpattiphalaṭṭhaṃ ādiṃ katvā yāva arahattamaggaṭṭhā chabbidho hoti .
Tenāha –
‘‘ idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati , paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti .
Ayaṃ vuccati puggalo kāyasakkhī ’’ ti ( pu . pa .208).
Diṭṭhantaṃ pattoti diṭṭhippatto .
Tatridaṃ saṅkhepalakkhaṇaṃ – dukkhā saṅkhārā , sukho nirodhoti ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phusitaṃ paññāyāti diṭṭhippatto .
Vitthārato pana sopi kāyasakkhī viya chabbidho hoti .
Tenevāha –
‘‘ idhekacco puggalo ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti , tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā paññāya … pe … ayaṃ vuccati puggalo diṭṭhippatto ’’ ti .
SaddhāyaV3.150P4.4 vimuttoti saddhāvimutto .
Sopi vuttanayeneva chabbidho hoti .
Tenāha –
‘‘ idhekacco puggalo ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti , tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā paññāya … pe … no ca kho yathādiṭṭhippattassa .
Ayaṃ vuccati puggalo saddhāvimutto ’’ ti .
Etassa hi saddhāvimuttassa pubbabhāgamaggakkhaṇe saddahantassa viya okappentassa viya adhimuccantassa viya ca kilesakkhayo hoti , diṭṭhippattassa pubbabhāgamaggakkhaṇe kilesacchedakañāṇaṃ adandhaṃ tikhiṇaṃ sūraṃ hutvā vahati .
Tasmā yathā nāma nātitikhiṇena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ maṭṭhaṃ na hoti , asi sīghaṃ na vahati , saddo suyyati , balavataro vāyāmo kātabbo hoti , evarūpā saddhāvimuttassa pubbabhāgamaggabhāvanā .
Yathā pana sunisitena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ maṭṭhaṃ hoti , asi sīghaṃ vahati , saddo na suyyati , balavavāyāmakiccaṃM3.148 na hoti , evarūpā paññāvimuttassa pubbabhāgamaggabhāvanā veditabbā .
Dhammaṃ anussaratīti dhammānusārī .
Dhammoti paññā , paññāpubbaṅgamaṃ maggaṃ bhāvetīti attho .
Saddhānusārimhi pi eseva nayo .
Ubhopete sotāpattimaggaṭṭhāyeva .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ yassaP4.5 puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti , paññāvāhiṃ paññāpubbaṅgamaṃ ariyamaggaṃ bhāveti .
Ayaṃ vuccati puggalo dhammānusārī .
Yassa puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti , saddhāvāhiṃ saddhāpubbaṅgamaṃ ariyamaggaṃ bhāveti .
Ayaṃ vuccati puggalo saddhānusārī ’’ ti ( pu . pa .208).
Ayamettha saṅkhepo , vitthārato panesā ubhatobhāgavimuttādikathā visuddhimagge ( visuddhi .2.771,889) paññābhāvanādhikāre vuttā .
Tasmā tattha vuttanayeneva veditabbāti .