267. Nimmādetīti
M1.300 a-kārassa ā-kāraṃ katvā niddesoti āha ‘‘ nimmadetī ’’ ti . 267. Nimmādetīti a-kārassa ā-kāraṃ katvā niddeso ummāde madasaddena nipphannattāti dasseti ‘‘ nimmadetī ’’ ti iminā .Nimmāneti vigatamāne .Yadi panāhaṃ gottaṃ puccheyyaṃ sādhu vatāti attho .Kāmaṃ gottaṃ nāmetaṃ pitito laddhabbaṃ , na mātito na hi brāhmaṇānaṃ sagottāya āvāhavivāho icchito , gottanāmaṃ pana yasmā jātisiddhaṃ , na kittimaṃ , jāti ca ubhayasambandhinī , tasmā ‘‘ mātāpettikanti mātāpitūnaṃ santakan ’’ ti vuttaṃ .Gottabhūtaṃ nāmameva adhippetaṃ , na visuṃ gottanti āha ‘‘ mātāpettikanti mātāpitūnaṃ santakan ’’ ti .Gottañhi pitito laddhabbaṃ pettikameva , na mātāpettikaṃ .Na hi brāhmaṇānaṃ sagottāya eva āvāhavivāho icchito , gottanāmaṃ pana jātisiddhaṃ , na kittimaṃ , na guṇanāmaṃ vā , jāti ca ubhayasambandhinīti mātāpettikameva , na pettikamattaṃ .
Nāmagottan ti gottanāmaṃ , na kittimanāmaṃ , na guṇanāmaṃ vā .Tattha ‘‘ kaṇhāyano ’’ ti niruḷhā yā nāmapaṇṇatti , taṃ sandhāyāha ‘‘ paṇṇattivasena nāman ti .Taṃ pana kaṇhaisito paṭṭhāya tasmiṃ kulaparamparāvasena āgataṃ , na etasmiṃyeva niruḷhaṃ , tena vuttaṃ ‘‘ paveṇīvasena gottan ’’ ti .Gotta -padassa pana attho heṭṭhā vuttoyeva .Nāmagottan ti gottabhūtaṃ nāmaṃ , na kittimaṃ , na guṇanāmaṃ vā visesanaparanipātavasena vuttattā yathā ‘‘ agyāhito ’’ ti .Nāmañca tadeva paveṇīvasena pavattattā gottañcāti hi nāmagottaṃ .Tattha yā ‘‘ kaṇhāyano ’’ ti nāmapaṇṇatti niruḷhā , taṃ sandhāyāha ‘‘ paṇṇattivasena nāman ’’ ti .Taṃ panetaṃ nāmaṃ kaṇhaisito paṭṭhāya tasmiṃ kulaparamparāvasena āgataṃ , na etasmiṃyeva niruḷhanti vuttaṃ ‘‘ paveṇīvasena gottan ’’ ti .Gottapadassa vacanattho heṭṭhā vuttoyeva .
Anussaratoti ettha na kevalaṃ anussaraṇaṃ adhippetaṃ , atha kho kulasuddhivīmaṃsanavasenāti āha ‘‘ kulakoṭiṃ sodhentassā ’’ ti .‘‘ Anussarato ’’ ti ettha na kevalaṃ anussaraṇamattaṃ adhippetaṃ , atha kho kulasuddhivīmaṃsanavasenevāti āha ‘‘ kulakoṭiṃ sodhentassā ’’ ti , kulaggaṃ visodhentassāti attho .
Ayyaputtāti ayyikaputtāti āha ‘‘ sāmino puttā ’’ ti .‘‘ Ayyaputtā ’’ ti ettha ayyasaddo ayyiraketi vuttaṃ ‘‘ sāmino puttā ’’ ti .
Disā okkākarañño antojātā dāsīti āha ‘‘ gharadāsiyā putto ’’ ti .Ettha ca yasmā ambaṭṭho jātiṃ nissāya mānatthaddho , na cassa yāthāvato jātiyā avibhāvitāya mānaniggaho hoti , mānaniggahe ca kate aparabhāge ratanattaye pasīdissati
P1.392 , na ‘‘ dāsī ’’ ti vācā pharusavācā nāma hoti cittassa saṇhabhāvato .Abhayasutta ñcettha ( ma . ni .2.83; a . ni .4.184) nidassanaṃ .Keci ca sattā agginā viya lohādayo kakkhaḷāya vācāya mudubhāvaṃ gacchanti , tasmā bhagavā ambaṭṭhaṃ nibbisevanaṃ kātukāmo ‘‘ ayyaputtā sakyā bhavanti , dāsiputto tvamasi sakyānan ’’ ti avoca .Catūsu dāsīsuM2.255 disā okkākarañño antojātadāsī .Tenāha ‘‘ gharadāsiyā putto ’’ ti .Ettha ca yasmā ambaṭṭho jātiṃ nissāya mānathaddho , na ca tassa yāthāvato jātiyā avibhāvitāya mānaniggaho karīyati , akate ca mānaniggahe mānavasena ratanattayaṃ aparajjhissati , kate pana mānaniggahe aparabhāge ratanattaye pasīdissati , na cedisī vācā pharusavācā nāma hoti cittassa saṇhabhāvato .Majjhimapaṇṇāsake abhayasuttañca ( ma . ni .2.83) ettha nidassanaṃV2.220 .Keci ca janā kakkhaḷāya vācāya vuttā agginā viya lohādayo mudubhāvaṃ gacchanti , tasmā bhagavā ambaṭṭhaṃ nibbisevanaṃ kattukāmo ‘‘ ayyaputtā sakyā bhavanti , dāsiputto tvamasi sakyānan ’’ ti avoca .Ṭhapentīti paññapenti , tenāha ‘‘ okkāko ’’ tiādi .‘‘ Idhekacco pāpabhikkhu tathāgatappaveditaṃ dhammavinayaṃ pariyāpuṇitvā attano dahatī ’’ tiādīsu ( pārā .195) viya dahasaddo dhāraṇattho , dhāraṇañcettha pubbapurisavasena saññāpananti āha ‘‘ okkāko no pubbapuriso ’’ tiādi .Dahasaddañhi bhasmīkaraṇe , dhāraṇe ca icchanti saddavidū .
Pabhā niccharati dantānaṃ ativiya pabhassarabhāvato .Pabhā niccharatīti pabhassaraṃ hutvā nikkhamati tathārūpena puññakammena dantānaṃ pabhassarabhāvato .
Paṭhamakappikānan ti paṭhamakappassa ādikāle nibbattānaṃ .Kira -saddo anussavatthe , tena yo vuccamānāya rājaparamparāya kesañci matibhedo , taṃ ulliṅgeti .Mahāsammatassāti ‘‘ ayaṃ no rājā ’’ ti mahājanena sammannitvā ṭhapitattā ‘‘ mahāsammato ’’ ti evaṃ sammatassa .Yaṃ sandhāya vadanti –Paṭhamakappikānan ti paṭhamakappassa ādikāle nibbattānaṃ .Kirasaddena cettha anussavatthena , yo vuccamānāya rājaparamparāya kesañci matibhedo , taṃ ulliṅgeti .Anussavavacaneneva hi ananussuto uttaravihāravāsiādīnaṃ matibhedo nirākarīyatīti .Mahāsammatassāti aggaññasutte vakkhamānanayena ‘‘ ayaṃ no rājā ’’ ti mahājanena sammannitvā ṭhapitattā ‘‘ mahāsammato ’’ ti evaṃ sammatassa .Yaṃ sandhāya vadanti –‘‘ Ādiccakulasambhūto , suvisuddhaguṇākaro ;Mahānubhāvo rājāsi , mahāsammatanāmako .Yo cakkhubhūto lokassa , guṇaraṃsisamujjalo ;Tamonudo virocittha , dutiyo viya bhāṇumā .Ṭhapitā
M2.256 yena mariyādā , loke lokahitesinā ;Vavatthitā sakkuṇanti , na vilaṅghayitu janā .Yasassinaṃ tejassinaṃ , lokasīmānurakkhakaṃ ;Ādibhūtaṃ mahāvīraṃ , kathayanti ‘ manū ’ ti yan ’’ ti .( dī . ni . ṭī .1.267);Tassa ca puttapaputtaparamparaṃ sandhāya evaṃ vadanti –‘‘ TassaV2.221 putto mahātejo , rojo nāma mahīpati ;Tassa putto vararojo , pavaro rājamaṇḍale .Tassāsi kalyāṇaguṇo , kalyāṇo nāma atrajo ;Rājā tassāsi tanayo , varakalyāṇanāmako .Tassa putto mahāvīro , mandhātā kāmabhoginaṃ ;Aggabhūto mahindena , aḍḍharajjena pūjito .Tassa sūnu mahātejo , varamandhātunāmako ;‘ Uposatho ’ ti nāmena , tassa putto mahāyaso .Varo nāma mahātejo , tassa putto mahāvaro ;Tassāsi upavaroti , putto rājā mahābalo .Tassa putto maghadevo , devatulyo mahīpati ;Caturāsīti sahassāni , tassa puttaparamparā .Tesaṃ pacchimako rājā ,‘ okkāko ’ iti vissuto ;Mahāyaso mahātejo , akhuddo rājamaṇḍale ’’ ti .( dī . ni . ṭī .1.267);Idaṃ aṭṭhakathānuparodhavacanaṃ .Yaṃ pana dīpavaṃse vuttaṃ –‘‘ Paṭhamābhisitto rājā , bhūmipālo jutindharo ;Mahāsammato nāmena , rajjaṃ kāresi khattiyo .Tassa putto rojo nāma , vararojo ca khattiyo ;Kalyāṇo varakalyāṇo , uposatho mahissaro .MandhātāM2.257 sattamo tesaṃ , catudīpamhi issaro ;VaroV2.222 upavaro rājā , cetiyo ca mahissaro ’’ tiādi .Yañca mahāvaṃsādīsu vuttaṃ –‘‘ Mahāsammatarājassa , vaṃsajo hi mahāmuni ;Kappādismiṃ rājāsi , mahāsammatanāmako .Rojo ca vararojo ca , tathā kalyāṇakā duve ;Uposatho ca mandhātā , varako pavarā duve ’’ tiādi .Sabbametaṃ yebhuyyato aṭṭhakathāvirodhavacanaṃ .Aṭṭhakathāyañhi mandhāturājā chaṭṭho vutto , maghadevarājā ekādasamo , tassa ca puttaparamparāya caturāsītisahassarājūnaṃ pacchimako okkākarājā , tesu pana mandhāturājā sattamo vutto , maghadevarājā anekesaṃ rājasahassānaṃ pacchimako , tassa ca puttaparamparāya anekarājasahassānaṃ pacchimako okkākarājāti evamādinā anekadhā virodhavacanaṃ aṭṭhakathāyaṃ nirākaroti .Nanu avocumha ‘‘ kirasaddena cettha anussavatthena , yo vuccamānāya rājaparamparāya kesañci matibhedo , taṃ ulliṅgetī ’’ ti .‘‘ Ādiccakulasambhūto
V1.266M1.301 , suvisuddhaguṇākaro ;
Mahānubhāvo rājāsi , mahāsammatanāmako .
Yo cakkhubhūto lokassa , guṇaraṃsisamujjalo ;
Tamonudo virocittha , dutiyo viya bhāṇumā .
Ṭhapitā yena mariyādā , loke lokahitesinā ;
Vavatthitā sakkuṇanti , na vilaṅghayituṃ janā .
Yasassinaṃ tejassinaṃ , lokasīmānurakkhakaṃ ;
Ādibhūtaṃ mahāvīraṃ , kathayanti ‘ manū ’ ti yan ’’ ti .
Tassa ca puttapaputtaparamparaṃ sandhāya –
‘‘ Tassa putto mahātejo , rojo nāma mahīpati ;
Tassa putto vararojo , pavaro rājamaṇḍale .
TassāsiP1.393 kalyāṇaguṇo , kalyāṇo nāma atrajo ;
Rājā tassāsi tanayo , varakalyāṇanāmako .
Tassa putto mahāvīro , mandhātā kāmabhoginaṃ ;
Aggabhūto mahindena , aḍḍharajjena pūjito .
Tassa sūnu mahātejo , varamandhātunāmako ;
‘ Uposatho ’ ti nāmena , tassa putto mahāyaso .
Varo nāma mahātejo , tassa putto mahāvaro ;
Tassāsi upavaroti , putto rājā mahābalo .
TassaV1.267 putto maghadevo , devatulyo mahīpati ;
Caturāsītisahassāni , tassa puttaparamparā .
Tesaṃ pacchimako rājā ,‘ okkāko ’ iti vissuto ;
Mahāyaso mahātejo , akhuddo rājamaṇḍale ’’ ti .Ādi tesaṃ pacchatoti tesaṃ maghadeva paramparabhūtānaṃ kaḷārajanakapariyosānānaṃ anekasatasahassānaṃ rājūnaṃ aparabhāge okkāko nāma
M1.302 rājā ahosi , tassa paramparābhūtānaṃ anekasatasahassānaṃ rājūnaṃ aparabhāge aparo okkāko nāma rājā ahosi , tassa paramparabhūtānaṃ anekasatasahassānaṃ rājūnaṃ aparabhāge punāparo okkāko nāma rājā ahosi , taṃ sandhāyāha ‘‘ tayo okkākavaṃsā ahesuṃ .Tesu tatiyaokkākassā ’’ tiādi .Tesaṃ pacchatoti maghadevaparamparābhūtānaṃ kaḷārajanakapariyosānānaṃ caturāsītikhattiyasahassānaṃ aparabhāgeti yathānussutaṃ ācariyena vuttaṃ .Dīpavaṃsādīsu pana ‘‘ kaḷārajanakarañño puttaparamparāya anekakhattiyasahassānaṃ pacchimako rājā sujāto nāma , tassa putto okkāko rājā ’’ ti vuttaṃ .Maghadevaparamparāya anekasahassarājūnaṃ aparabhāge paṭhamo okkāko nāma rājā ahosi , tassa paramparābhūtānaṃ pana anekasahassarājūnaṃ aparabhāge dutiyo okkāko nāma rājā ahosi , tassapi paramparāya anekasahassarājūnaṃ aparabhāge tatiyo okkāko nāma rājā ahosi .Taṃ sandhāyāha ‘‘ tayo okkākavaṃsā ahesun ’’ tiādi .Sahasā varaṃ adāsin ti puttadassanena somanassappatto sahasā avīmaṃsitvā tuṭṭhiyā vasena varaṃ adāsiṃ ,‘‘ yaṃ icchasi , taṃ gaṇhā ’’ ti .Rajjaṃ pariṇāmetuṃ icchatīti sā jantukumārassa mātā mama taṃ varadānaṃ antaraṃ katvā imaṃ rajjaṃ pariṇāmetuṃ icchatīti .Sahasā varaṃ adāsin ti puttadassanena balavasomanassappatto
M2.258 turitaṃ avīmaṃsitvā tuṭṭhidāyavasena varaṃ adāsiṃ ‘‘ yaṃ icchasi , taṃ gaṇhāhī ’’ ti .Sāti jantukumāramātā .Rajjaṃ pariṇāmetuṃ icchatīti mama varadānaṃ antaraṃ katvā imaṃ rajjaṃ pariṇāmetuṃ icchati .Nappasaheyyāti
P1.394 na pariyatto bhaveyya .Nappasaheyyāti nivāsatthāya pariyatto na bhaveyya .Nikkhammāti gharāvāsato , kāmehi ca nikkhamitvā .Kaḷāravaṇṇatāya kapilabrāhmaṇo nāma ahosi .Nikkhammāti gharāvāsato kāmehi ca nikkhamitvā .Sāko nāma sabbasāramayo rukkhaviseso , yena pāsādādi karīyate , taṃsamudāyabhūte vanasaṇḍeti attho .
Heṭṭhā cāti ca -saddena ‘‘ asītihatthe ’’ ti idaṃ anukaḍḍhati .Bhūmiyā pavattaṃ bhummaṃ , taṃ guṇadosaṃ jāleti joteti , taṃ vā jalati jotati pākaṭaṃ bhavati etāyāti bhummajālā .Heṭṭhā cāti ettha ca -saddena ‘‘ asītihatthe ’’ ti idamanukaḍḍhati .
Tehīti migasūkarehi , maṇḍūkamūsikehi ca .Teti sīhabyagghādayo , sappabiḷārā ca .Tehīti migasūkarehi , maṇḍūkamūsikehi ca .Teti sīhabyagghādayo sappabiḷārā ca .
Avasesāhi attano attano kaniṭṭhāhi .Avasesāhi attano attano kaṇiṭṭhāhi .
Vaḍḍhamānānan ti anādare sāmivacanaṃ .Kuṭṭharogo nāma sāsamasūrīrogā viya yebhuyyena saṅkamanasabhāvoti vuttaṃ ‘‘ ayaṃ rogo saṅkamatīti cintetvā ’’ ti .Vaḍḍhamānānan ti anādare sāmivacanaṃ , anantarāyikāya puttadhītuvaḍḍhanāya vaḍḍhamānesu eva udapādīti attho .Lohitakatāya koviḷārapupphasadisāni .
Migasūkarādīnan ti ādi -saddena vanacarasoṇādike saṅgaṇhāti .Migasakuṇādīnan ti ettha ādi saddena vanacarakapetādike saṅgaṇhāti .Tasmiṃ rāmaraññe nisinneti sambandho .
Tasmiṃ nisinneti sambandho .Khattiyamāyārocanena attano khattiyabhāvaṃ jānāpetvā .Khattiyamāyārocanena attano khattiyabhāvaṃ jānāpetvā .
Nagaraṃ
V1.268 māpehīti sāhāraṃ nagaraṃ māpehīti adhippāyo .Idhevāti himavantapasseyeva .Nagaran ti rājadhānībhūtaṃ mahānagaraṃ .Kesaggahaṇan ti kesaveṇibandhanaṃ .Dussaggahaṇan ti vatthassa nivāsanākāro .Kesaggahaṇan ti kesaveṇibandhanaṃ .Dussaggahaṇan ti vatthassa nivasanākāro .