226.‘‘ Cittaṃ
P1.341 samādhiyatī ’’ ti etena upacāravasenapi appanāvasenapi cittassa samādhānaṃ kathitaṃ .Evaṃ sante ‘‘ so vivicceva kāmehī ’’ tiādikā desanā kimatthiyāti āha ‘‘ so vivicceva kāmehi … pe … vuttan ’’ ti .Tattha uparivisesadassanatthan ti paṭhamajjhānādiuparivattabbavisesadassanatthaṃ .Na hi upacārasamādhisamadhigamena vinā paṭhamajjhānādiviseso samadhigantuṃ sakkā .Pāmojjuppādādīhi kāraṇaparamparā dutiyajjhānādisamadhigamepi icchitabbāva paṭipadāñāṇadassanavisuddhi viya dutiyamaggādisamadhigameti daṭṭhabbaṃ .Tassa samādhinoti ‘‘ sukhino cittaṃ samādhiyatī ’’ ti evaṃ sādhāraṇavasena vutto yo appanālakkhaṇo , tassa samādhino .Pabhedadassanatthan ti dutiyajjhānādivibhāgassa ceva abhiññādivibhāgassa ca pabhedadassanatthaṃ .Karo vuccati pupphasambhavaṃ gabbhāsaye karīyatīti katvā , karato jāto kāyo karajakāyo , tadupasanissayo catusantatirūpasamudāyo .
226. Yadevaṃ ‘‘ sukhino cittaṃ samādhiyatī ’’ ti eteneva upacāravasenapi appanāvasenapi cittassa samādhānaṃ kathitaṃ siyā , evaṃ sante ‘‘ so vivicceva kāmehī ’’ tiādikā desanā kimatthiyāti codanāya ‘‘ so vivicceva … pe … vuttanti veditabban ’’ ti vuttaṃ .Tattha ‘‘ samāhite ’’ ti padadvayaṃ ‘‘ dassanatthaṃ vuttan ’’ ti imehi sambandhitvā samāhitattā tathā dassanatthaṃ vuttanti adhippāyo veditabbo .Uparivisesadassanatthan ti upacārasamādhito , paṭhamajjhānādisamādhito ca upari pattabbassa paṭhamadutiyajjhānādivisesassa dassanatthaṃ .Upacārasamādhisamadhigameneva hi paṭhamajjhānādiviseso samadhigantuṃ sakkā , na pana tena vinā , dutiyajjhānādisamadhigamepi pāmojjuppādādikāraṇaparamparā icchitabbā , dutiyamaggādisamadhigame paṭipadāñāṇadassanavisuddhi viyāti daṭṭhabbaṃ .Appanāsamādhināti paṭhamajjhānādiappanāsamādhinā .Tassa samādhinoti yo appanālakkhaṇo samādhi ‘‘ sukhino cittaṃ samādhiyatī ’’ ti sabbasādhāraṇavasena vutto , tassa samādhino .Pabhedadassanatthan ti dutiyajjhānādivibhāgassa ceva paṭhamābhiññādivibhāgassa ca pabhedadassanatthaṃ .Kāmaṃ nāmakāyopi vivekajena pītisukhena tathāladdhupakāro ,‘‘ abhisandetī ’’ tiādivacanato pana rūpakāyo idhādhippetoti āha ‘‘ imaṃ karajakāyan ’’ ti .
Karajakāyan ti catusantatirūpasamudāyabhūtaṃ cātumahābhūtikakāyaṃ .So hi gabbhāsaye karīyatīti katvā karasaṅkhātato pupphasambhavato jātattā karajoti vuccati .Karoti hi mātu soṇitasaṅkhātapupphassa , pitu sukkasaṅkhātasambhavassa ca nāmaṃ , tato jāto pana aṇḍajajalābujavasena gabbhaseyyakakāyova .Kāmaṃ opapātikādīnampi hetusampannānaṃ yathāvuttasamādhisamadhigamo sambhavati , tathāpi yebhuyyattā , pākaṭattā ca sveva kāyo vuttoti .Karoti putte nibbattetīti karo , sukkasoṇitaṃ , karena jāto karajo tipi vadanti .
Abhisandetīti abhisandanaṃ karoti .Taṃ pana jhānamayena pītisukhena karajakāyassa tintabhāvāpādanaṃ , sabbatthakameva lūkhabhāvāpanayananti āha ‘‘ temetī ’’ tiādi , tayidaṃ abhisandanaṃ atthato yathāvuttapītisukhasamuṭṭhānehi paṇītarūpehi kāyassa parippharaṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
Nanu ca nāmakāyopi vivekajena pītisukhena tathā laddhūpakārova siyā , atha kasmā yathāvutto rūpakāyova idha gahitoti ?Saddantarābhisambandhena adhigatattā .‘‘ Abhisandetī ’’ tiādisaddantarābhisambandhato hi rūpakāyo
M2.136 eva idha bhagavatā vuttoti adhigamīyati tasseva abhisandanādikiriyāyogyattāti .Abhisandetīti abhisandanaṃ karoti , soV2.118 imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhenāti hi bhedavasena , samudāyāvayavavasena ca parikappanāmattasiddhā hetukiriyā ettha labbhati , abhisandanaṃ panetaṃ jhānamayena pītisukhena karajakāyassa tintabhāvāpādanaṃ , sabbatthakameva ca lūkhabhāvassāpanayananti āha ‘‘ temeti snehetī ’’ ti , avassutabhāvaṃ , allabhāvañca karotīti attho .Atthato pana abhisandanaṃ nāma yathāvuttapītisukhasamuṭṭhānehi paṇītarūpehi kāyassa parippharaṇaṃ daṭṭhabbaṃ .Tenevāha ‘‘ sabbattha pavattapīti sukhaṃ karotī ’’ ti .Taṃsamuṭṭhānarūpapharaṇavaseneva hi sabbattha pavattapītisukhatā .‘‘ Parisandetī ’’ tiādīsupi eseva nayo .
Parisandetītiādīsupi eseva nayo .
Bhastaṃ nāma cammapasibbakaṃ .
Parippharatīti suddhakiriyāpadaṃ .Tena vuttaṃ ‘‘ samantato phusatī ’’ ti , so imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena samantato phuṭṭho bhavatīti attho .Phusanakiriyāyevettha upapannā , na byāpanakiriyā bhikkhusseva suddhakattubhāvato .
Sabbaṃ etassa atthīti sabbavā , tassa sabbāvato .Avayavāvayavisambandhe avayavini sāmivacananti
M1.263 avayavīvisayo sabba -saddo , tasmā vuttaṃ ‘‘ sabbakoṭṭhāsavato ’’ ti .AphuṭaṃP1.342 nāma na hoti yattha yattha kammajarūpaṃ , tattha tattha cittajarūpassa abhibyāpanato .Tenāha ‘‘ upādinnakasantatī ’’ tiādi .
Sabbaṃ etassa atthīti sabbavā yathā ‘‘ guṇavā ’’ ti , tassa sabbavato ,‘‘ avayavāvayavīsambandhe avayavini sāmivacanan ’’ ti saddalakkhaṇena panetassa ‘‘ kiñcī ’’ ti avayavena sambajjhanato avayavīvisayoyevesa sabbasaddoti mantvā chavimaṃsādikoṭṭhāsasaṅkhātena avayavena avayavībhāvaṃ dassento āha ‘‘ sabbakoṭṭhāsavato kāyassā ’’ ti .‘‘ Kiñcī ’’ ti etassa ‘‘ upā … pe … ṭhānan ’’ ti atthavacanaṃ .Upādinnakasantatipavattiṭṭhāneti kammajarūpasantatiyā pavattiṭṭhāne aphuṭaṃ nāma na hotīti sambandho .Chavimaṃsalohitānugatan ti chavimaṃsalohitādikammajarūpamanugataṃ .Yattha yattha kammajarūpaṃ , tattha tattha cittajarūpassāpi byāpanato tena tassa kāyassa phuṭabhāvaṃ sandhāya ‘‘ aphuṭaṃ nāma na hotī ’’ ti vuttaṃ .