163. Samīpe veḷuvagāmoti pubbaṇhaṃ vā sāyanhaṃ vā gantvā nivattanayogye āsannaṭṭhāne niviṭṭhā parivāragāmo .
Saṅgammāti sammā gantvā .
Assāti bhagavato .
164. Pharusoti kakkhaḷo , garutaroti attho .
Visabhāgarogoti
P2.186 dhātuvisabhāgatāya samuṭṭhito bahalatararogo , na ābādhamattaṃ .Ñāṇena paricchinditvāti vedanānaṃ khaṇikataṃ , dukkhataṃ , attasuññatañca yāthāvato ñāṇena paricchijja parituletvā .Adhivāsesīti tā abhibhavanto yathāparimadditākārasallakkhaṇena attani āropetvā vāsesi , na tāhi abhibhuyyamāno .Tenāha ‘‘ avihaññamāno ’’ tiādi .
Adukkhiyamānoti cetodukkhavasena adukkhiyamāno
M2.145 , kāyadukkhaṃ pana ‘‘ natthī ’’ ti na sakkā vattuṃ .Asati hi tasmiṃ adhivāsanāya eva asambhavoti .Anāmantetvāti anālapitvā .
Anapaloketvāti avissajjitvā .Tenāha ‘‘ ovādānusāsaniṃ adatvāti vuttaṃ hotī ’’ ti .
Pubbabhāgavīriyenāti phalasamāpattiyā parikammavīriyena .Phalasamāpattivīriyenāti phalasamāpattisampayuttavīriyena .
Vikkhambhetvāti
V2.130 vinodetvā .Yathā nāma pupphanasamaye campakādirukkhe vekhe dinne yāva so vekho nāpanīyati , tāvassa pupphanasamatthatā vikkhambhitā vinoditā hoti , evameva yathāvuttavīriyavekhadānena tā vedanā satthu sarīre yathāparicchinnaṃ kālaṃ vikkhambhitā vinoditā ahesuṃ .Tena vuttaṃ ‘‘ vikkhambhetvāti vinodetvā ’’ ti .Jīvitampi jīvitasaṅkhāro kammunā saṅkharīyatīti katvā .
Chijjamānaṃ virodhipaccayasamāyogena payogasampattiyā ghaṭetvā ṭhapīyati .Adhiṭṭhāyāti adhiṭṭhānaṃ katvā .
Tenāha ‘‘ dasamāse mā uppajjitthāti samāpattiṃ samāpajjī ’’ ti .Taṃ pana ‘‘ adhiṭṭhānaṃ , pavattanan ’’ ti ca vattabbataṃ arahatīti vuttaṃ ‘‘ adhiṭṭhahitvā pavattetvā ’’ ti .
Khaṇikasamāpattīti tādisaṃ pubbābhisaṅkhāraṃ akatvā ṭhānaso samāpajjitabbasamāpatti .Puna sarīraṃ vedanā ajjhottharati savisesapubbābhisaṅkhārassa akatattā .Rūpasattakaarūpasattakāni visuddhimaggasaṃvaṇṇanāsu
P2.187 ( visuddhi . ṭī .2.706,717) vitthāritanayena veditabbāni .Suṭṭhu vikkhambheti pubbābhisaṅkhārassa sātisayattā .
Idāni tamatthaṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘ yathā nāmā ’’ tiādi vuttaṃ .Apabyūḷhoti apanīto .
Cuddasahākārehi sannetvāti tesaṃyeva rūpasattakaarūpasattakānaṃ vasena cuddasahi pakārehi vipassanācittaṃ , sakalameva vā attabhāvaṃ visabhāgarogasañjanitalūkhabhāvanirogakaraṇāya sinehetvā na uppajjiyeva sammāsambuddhena sātisayasamāpattivegena suvikkhambhitattā .
Gilāno hutvā puna vuṭṭhitoti pubbe gilāno hutvā puna tato gilānabhāvato vuṭṭhito .
Madhurakabhāvo nāma sarīrassa thambhitattaṃ , taṃ pana garubhāvapubbakanti āha ‘‘ sañjātagarubhāvo sañjātathaddhabhāvo ’’ ti .
‘‘ Nānākārato na upaṭṭhahantī ’’ ti iminā disāsammohopi me ahosi
M2.146 sokabalenāti dasseti .Satipaṭṭhānādidhammāti kāyānupassanādayo anupassanādhammā pubbe vibhūtā hutvā upaṭṭhahantāpi idāni mayhaṃ pākaṭā na honti .
165. Abbhantaraṃ karoti nāma attaniyeva ṭhapanato .Puggalaṃ abbhantaraṃ karoti nāma samānattatāvasena dhammena pubbe tassa saṅgaṇhato .
Daharakāleti attano daharakāle .Kassaci akathetvāti kassaci attano antevāsikassa upanigūhabhūtaṃ ganthaṃ akathetvā .
Muṭṭhiṃ katvāti muṭṭhigataṃ viya rahasibhūtaṃ katvā .Yasmiṃ vā naṭṭhe sabbo taṃmūlako dhammo vinassati , so ādito mūlabhūto dhammo , mussati vinassati dhammo etena naṭṭhenāti muṭṭhi , taṃ tathārūpaṃ muṭṭhiṃ katvā pariharitvā ṭhapitaṃ kiñci natthīti dasseti .
Ahamevāti
V2.131 avadhāraṇaṃ bhikkhusaṅghapariharaṇassa aññasādhāraṇicchādassanatthaṃ , avadhāraṇena pana vinā ‘‘ ahaṃ bhikkhusaṅghan ’’ tiādi bhikkhusaṅghapariharaṇe ahaṃkāramamaṃkārābhāvadassananti daṭṭhabbaṃ .Uddisitabbaṭṭhenāti ‘‘ satthā ’’ ti uddisitabbaṭṭhena .Mā vā
P2.188 ahesuṃ bhikkhūti adhippāyo .‘‘ Mā vā ahosī ’’ ti vā pāṭho .Evaṃ na hotīti ‘‘ ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī ’’ tiādi ākārena cittappavatti na hoti .
‘‘ Pacchimavayaanuppattabhāvadīpanatthaṃ vuttan ’’ ti iminā vayo viya buddhakiccampi pariyositakammanti dīpeti .
Sakaṭassa bāhappadese daḷhībhāvāya veṭhadānaṃ bāhabandho .Cakkanemisandhīnaṃ daḷhībhāvāya veṭhadānaṃ cakkabandho .
Tamatthan ti veṭhamissakena maññeti vuttamatthaṃ .
Rūpādayo eva dhammā saviggaho viya upaṭṭhānato rūpanimittādayo , tesaṃ rūpanimittādīnaṃ .
Lokiyānaṃ vedanānan ti yāsaṃ nirodhanena phalasamāpatti samāpajjitabbā , tāsaṃ nirodhā phāsu hoti , tathā bāḷhavedanābhitunnasarīrassāpi .
Tadatthāyāti phalasamāpattivihāratthāya .
Dvīhi bhāgehi āpo gato etthāti dīpo , oghena parigato hutvā anajjhotthaṭo bhūmibhāgo , idha pana catūhipi oghehi , saṃsāramahogheneva vā anajjhotthaṭo attā ‘‘ dīpo ’’ ti adhippeto .Tenāha ‘‘ mahāsamuddagatā ’’ tiādi .
Attassaraṇāti attappaṭisaraṇā .Attagatikā vāti attaparāyaṇāva
M2.147 .Mā aññagatikāti aññaṃ kiñci gatiṃ paṭisaraṇaṃ parāyaṇaṃ mā cintayittha .Kasmā ?Attā nāmettha paramatthato dhammo abbhantaraṭṭhena , so evaṃ sampādito tumhākaṃ dīpaṃ tāṇaṃ gati parāyaṇanti .Tena vuttaṃ ‘‘ dhammadīpā ’’ tiādi .Tathā cāha ‘‘ attā hi attano nātho , ko hi nātho paro siyā ’’ ti ( dha . pa .160,380) upadesamattamevaP2.189 hi parasmiṃ paṭibaddhaṃ , aññā sabbā sampatti purisassa attādhīnā eva .Tenāha bhagavā ‘‘ tumhehi kiccaṃ ātappaṃ , akkhātāro tathāgatā ’’ ti ( dha . pa .276).Tamaggeti tamayogassa agge tassa atikkantābhāvato .
Tenevāha ‘‘ ime aggatamā ’’ tiādi .
Mamāti mama sāsane .
Sabbepi te catusatipaṭṭhānagocarā vāti catubbidhaṃ satipaṭṭhānaṃ bhāvetvā brūhetvā tadeva gocaraṃ attano pavattiṭṭhānaṃ katvā ṭhitā eva bhikkhū agge bhavissanti .