‘‘ Pubbevā ’’ ti
V1.330 vuttattā ‘‘ kadā pana nesaṃ pahānaṃ hotī ’’ ti codanaṃ samuṭṭhāpetvā āha ‘‘ catunnaṃ jhānānaṃ upacārakkhaṇe ’’ ti .Evaṃ veditabbanti sambandho .Pahānakkamena avuttānan ti ettha pahānakkamo nāma pahāyakadhammānaṃ uppattipaṭipāṭi .Tena pana vuccamāne ‘‘ dukkhaṃ domanassaṃ sukhaṃ somanassan ’’ ti vattabbaṃ siyā , kasmā ito aññathā vacananti āha ‘‘ indriyavibhaṅge ’’ tiādi
M1.377 .Uddesakkamenāti ‘‘ sukhindriyaṃ dukkhindriyaṃ somanassindriyaṃ domanassindriyan ’’ ti evaṃ pavattauddesakkamena .Atha kasmā jhānesveva nirodho vuttoti sambandho .
Kattha cuppannan ti ettha katthāti hetumhi bhummaṃ , kasmiṃ hetumhi satīti attho .
Kattha cuppannaṃ dukkhindriyan ti attano paccayehi uppannaṃ avikkhambhitaṃ dukkhindriyaṃ .Kattha ca aparisesaṃ nirujjhatīti nirodhaṭṭhānaṃ nirodhakāraṇaṃ pucchati .
Tena katthāti pucchāya etthāti vissajjanepi hetumhi bhummavacanaṃ daṭṭhabbaṃ .Jhānānubhāvanimittañhi anuppajjantaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatīti vuttaṃ .
Atisayanirodho suṭṭhu pahānaṃ ujupaṭipakkhena vūpasamo .Nirodho pahānamattaṃ .
Nānāvajjaneti yena āvajjanena appanāvīthi , tato bhinnāvajjane anekāvajjane vā .Appanāvīthiyañhi upacāro ekāvajjano , itaro anekāvajjano anekakkhattuṃ pavattanato .Visamanisajjāya uppannakilamatho visamāsanupatāpo .
Nānāvajjaneti appanāvīthiāvajjanato nānā bhinnaṃ purimavīthīsu āvajjanaṃ yassa upacārassa , tasmiṃ nānāvajjane .Visamanisajjāya uppannakilamatho visamāsanupatāpo .
Upacāre vātiādi pakkhantaradassanaṃ ekāvajjanūpacārepi vāti attho .
Pītipharaṇenāti pītiyā pharaṇarasattā pītisamuṭṭhānānaṃ vā paṇītarūpānaṃ kāyassa byāpanato vuttaṃ .Tenāha ‘‘ sabbo kāyo sukhokkanto hotī ’’ ti .
Pītipharaṇenāti iminā appanāvīthiyā viya ekavīthiyampi kāmāvacarapītiyā pharaṇamattassa abhāvaṃ dasseti .Domanassindriyassa assa siyā uppattīti sambandho .
Paṇītarūpaphuṭṭhasarīrassa sukhokkantakāyattā kuto dukkhuppatti visamāsanupatāpādināti āha ‘‘ paṭipakkhena avihatattā ’’ ti .
Vitakkavicārapaccayepīti pi -saddo aṭṭhānappayutto , so ‘‘ pahīnassā ’’ ti ettha ānetvā sambandhitabbo .Pahīnassapi domanassindriyassāti idañca ‘‘ siyā uppattī ’’ ti iminā sambandhitabbaṃ .Etan ti domanassindriyaṃ .‘‘ Uppajjatī ’’ ti iminā sambandho .
Etan ti domanassindriyaṃ uppajjatīti sambandho .Vitakkavicārappaccayepīti pi -saddo aṭṭhānappayutto .So ‘‘ pahīnassā ’’ ti heṭṭhā vuttapadānantaraṃ yojetabbo
M1.77 ‘‘ pahīnassāpi domanassindriyassā ’’ ti .
‘‘ Tassa mayhaṃ aticiraṃ vitakkayato vicārayato kāyopi kilami , cittampi ūhaññī ’’ ti vacanato kāyacittakhedānaṃ vitakkavicārapaccayatā veditabbā .Vitakkavicārabhāveti ettha ‘‘ uppajjati domanassindriyan ’’ ti ānetvā sambandhitabbaṃ .
Vitakkavicārabhāveti ettha ‘‘ uppajjati domanassindriyan ’’ ti ānetvā sambandhitabbaṃ .Nimittatthe cetaṃ bhummaṃ , vitakkavicārabhāvahetūti attho .Vitakkavicārāti ettha iti -saddo tasmāti etasmiṃ atthe daṭṭhabbo , tena yasmā etaṃ domanassindriyaṃ vitakkavicārapaccaye … pe … neva uppajjati , yattha pana uppajjati , tattha vitakkavicārabhāveyeva uppajjati .Yasmā ca appahīnāyeva dutiyajjhānūpacāre vitakkavicārā , tasmā tatthassa siyā uppattīti evamettha yojanā veditabbā .Tatthāti
V1.68 dutiyajjhānūpacāre .Tatthassa siyā uppattīti tattha dutiyajjhānūpacāre assa pahīnassapi domanassindriyassa uppatti bhaveyya .
Assāti domanassindriyassa .Siyā uppattīti idañca paccayamattadassanena sambhāvanamattato vuttaṃ .Domanassuppattisambhāvanāpi hi upacārakkhaṇeyeva kātuṃ yuttā , vitakkavicārarahite pana dutiyajjhānakkhaṇe taduppattisambhāvanāpi na yuttā kātunti .Itarathā kusalacittakkhaṇe akusaladomanassuppattiyā asambhavato ‘‘ tatthassa siyā uppattī ’’ ti na vattabbaṃ siyā .Samīpatthe vā etaṃ bhummaṃ , upacārajjhānānantaravīthīsūti attho .
Ettha ca yadeke vadanti ‘‘ tatthassa siyā uppattīti vadantena jhānalābhīnampi domanassuppatti atthīti dassitaṃ hoti , tena ca anīvaraṇasabhāvo lobho viya dosopi atthīti
V1.331 dīpeti .Na hi dosena vinā domanassaṃ pavattati , na cettha paṭṭhānapāḷiyā virodho cintetabbo .Yasmā tattha parihīnajjhānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattamānaṃ domanassaṃ dassitaṃ , aparihīnajjhānaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjamānassa domanassassa asambhavato jhānalābhīnaṃ sabbaso domanassaṃ nuppajjatīti ca na sakkāM1.378 vattuṃ aṭṭhasamāpattilābhino api tassa uppannattā , na heva kho so parihīnajjhāno ahosī ’’ ti , taṃ ayuttaṃ anīvaraṇasabhāvassa domanassassa abhāvato .Yadi siyā , rūpārūpāvacarasattānampi uppajjeyya , na ca uppajjati .Tathā hi āruppe kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇantiādīsu byāpādakukkuccanīvaraṇāni anuddhaṭāni , na cettha anīvaraṇatāpariyāyo kāmacchandādīnampi anīvaraṇānaṃyeva nīvaraṇasadisatāya nīvaraṇapariyāyassa vuttattā .Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ aṭṭhasamāpattilābhino api tassa uppannattā ’’ ti , tampi akāraṇaṃ uppajjamānena ca domanassena jhānato parihāyanato .Lahukena pana paccayena parihīnaṃ tādisā naṃ appakasireneva paṭipākatikaṃ karontīti daṭṭhabbaṃ .‘‘ Tatthassa siyā uppattī ’’ ti idaṃ pana parikappanavacanaṃ upacārakkhaṇe domanassassa appahīnabhāvadassanatthaṃ .Tathā hi vuttaṃ ‘‘ na tveva antoappanāyan ’’ ti .Yadi pana tadā domanassaṃ uppajjeyya , paṭhamajjhānampissa parihīnamevāti daṭṭhabbaṃ .Dutiyajjhāneti etthāpi anantaravīthīsupi na tveva uppajjatīti attho , evaṃ upari sukhindriyepi .Somanassindriyassa uppattīti sambandho .
Pahīnampi somanassindriyaṃ pīti viya na dūreti katvā ‘‘ āsannattā ’’ ti vuttaṃ .Nānāvajjanūpacāre pahīnampi pahānaṅgaṃ paṭipakkhena avihatattā antarantarā uppajjeyya vāti imamatthaṃ dassento ‘‘ appanāppattāyā ’’ tiādimāha .Tādisāya āsevanāya icchitabbattā yathā maggavīthito pubbe dve tayo javanavārā sadisānupassanāva pavattanti , evamidhāpi appanāvārato pubbe dve tayo javanavārā upekkhāsahagatāva pavattantīti vadanti .
Pahīnāti vuttāti idaṃ ‘‘ pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā ’’ ti vuttattā vuttaṃ .
Dukkhābhāvenāti dukkhatābhāvena .Evaṃ sukhābhāvenāti etthāpi .
Etenāti dukkhasukhapaṭikkhepavacanena .
Iṭṭhāniṭṭhaviparītānubhavanalakkhaṇāti atiiṭṭhaatianiṭṭhānaṃ viparītassa majjhattārammaṇassa anubhavanalakkhaṇā , majjhattārammaṇampi hi iṭṭhāniṭṭhesu eva paviṭṭhaṃ tabbinimuttassa abhāvā .Iṭṭhāniṭṭhaviparītan ti ettha ‘‘ ārammaṇavasena aggahetvā iṭṭhāniṭṭhaviparītākārena anubhavatīti gahetabban ’’ ti vadanti .Kasmā ?Ekaṃyeva kasiṇaṃ ārabbha sabbesaṃ pavattito .
Tatiyajjhānato paṭṭhāya upakārā hutvā āgatāti satisīsena desanā katā , vigatavalāhakādinā sommatāya rattiyā valāhakādinā kālussiye satipi divā viya anupakārikā na hoti rattiṃ , tasmā ‘‘ attano upakārakattena vā ’’ ti vuttaṃ .‘‘ Sūriyappabhābhibhavā , rattiyā alābhāti ime dve hetū aparisuddhatāya kāraṇaṃ .Sommabhāvena , attano upakārakattena cāti ime dve sabhāgatāya kāraṇan ’’ ti vadanti , tassā aparisuddhāya jātiyāti vuttaṃ hoti , tasmā kāraṇavacananti eke .