Attatthaparatthādibhedeti ettha ādi -saddena diṭṭhadhammikasamparāyikatthe lokiyalokuttarādiatthe ca saṅgaṇhāti .
Attatthaparatthādibhedeti yo taṃ suttaṃ sajjhāyati suṇāti vāceti cinteti deseti ca , suttena saṅgahito sīlādiattho tassapi hoti , tena parassa sādhetabbato parassapi hotīti tadubhayaṃ taṃV1.62 suttaṃ sūceti dīpeti .Tathā diṭṭhadhammikasamparāyikatthe lokiyalokuttaratthe cāti evamādibhede atthe ādisaddena saṅgaṇhāti .Attha saddo cāyaṃ hitapariyāyavacano , na bhāsitatthavacano .Yadi siyā , suttaṃ attanopi bhāsitatthaṃ sūceti parassapīti ayamattho vutto siyā , suttena ca yo attho pakāsito , so tasseva hoti , na tena parattho sūcito hotīti .Tena sūcetabbassa paratthassa nivattetabbassa abhāvā attaggahaṇañca na kattabbaṃ .Attatthaparatthavinimuttassa bhāsitatthassa abhāvā ādiggahaṇañca na kattabbaṃ , tasmā yathāvuttassa hitapariyāyassa atthassa sutte asambhavato suttādhārassa puggalassa vasena attatthaparatthā vuttā .
Atha vā suttaṃ anapekkhitvā ye attatthādayo atthappabhedā ‘‘ na haññadatthatthi pasaṃsalābhā ’’ ti etassa padassa niddese ( mahāni .63) vuttā attattho , parattho , ubhayattho , diṭṭhadhammiko attho , samparāyiko attho , uttāno attho , gambhīro attho , guḷho attho , paṭicchanno attho , neyyo attho , nīto attho , anavajjo attho , nikkileso attho , vodāno attho , paramatthoti , te atthe suttaṃ sūcetīti atthoM1.70 gahetabbo .Tathā hi kiñcāpi suttanirapekkhaṃ attatthādayo vuttā suttatthabhāvena aniddiṭṭhattā , tesu pana ekopi atthappabhedo suttena dīpetabbataṃ nātikkamati , tasmā te atthe suttaṃ sūcetīti vuccati .Imasmiñca atthavikappe attha -saddoyaṃ bhāsitatthapariyāyopi hoti .Ettha hi purimakā pañca atthappabhedā hitapariyāyā , tato pare cha bhāsitatthabhedā , pacchimakā pana ubhayasabhāvā .Tattha duradhigamatāya vibhāvane agādhabhāvo gambhīro , na vivaṭo guḷho , mūludakādayo viya paṃsunā akkharasannivesādinā tirohito paṭicchanno .Niddhāretvā ñāpetabbo neyyo , yathārutavasena veditabbo nīto .Anavajjanikkilesavodānā pariyāyavasena vuttā , kusalavipākakiriyadhammavasena vā .Paramattho nibbānaṃ , dhammānaṃ aviparītasabhāvo eva vā .
Atha vā suttaṃ anapekkhitvā ye attatthādayo atthappabhedā ‘‘ na haññadatthatthi pasaṃsalābhā ’’ ti etassa padassa niddese ( mahāni .63) vuttā attattho , parattho , ubhayattho , diṭṭhadhammiko attho , samparāyiko attho , uttāno attho , gambhīro attho , guḷho attho , paṭicchanno attho , neyyo attho , nīto attho , anavajjo attho , nikkileso attho , vodāno attho , paramatthoti , te atthe suttaṃ sūcetīti atthoM1.70 gahetabbo .Tathā hi kiñcāpi suttanirapekkhaṃ attatthādayo vuttā suttatthabhāvena aniddiṭṭhattā , tesu pana ekopi atthappabhedo suttena dīpetabbataṃ nātikkamati , tasmā te atthe suttaṃ sūcetīti vuccati .Imasmiñca atthavikappe attha -saddoyaṃ bhāsitatthapariyāyopi hoti .Ettha hi purimakā pañca atthappabhedā hitapariyāyā , tato pare cha bhāsitatthabhedā , pacchimakā pana ubhayasabhāvā .Tattha duradhigamatāya vibhāvane agādhabhāvo gambhīro , na vivaṭo guḷho , mūludakādayo viya paṃsunā akkharasannivesādinā tirohito paṭicchanno .Niddhāretvā ñāpetabbo neyyo , yathārutavasena veditabbo nīto .Anavajjanikkilesavodānā pariyāyavasena vuttā , kusalavipākakiriyadhammavasena vā .Paramattho nibbānaṃ , dhammānaṃ aviparītasabhāvo eva vā .
Atha vā attanā ca appiccho hotīti attatthaṃ , appicchākathañca paresaṃ kattā hotīti paratthaṃ sūceti .Evaṃ ‘‘ attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hotī ’’ tiādīni ( a . ni .4.99) suttāni yojetabbāni .Vinayābhidhammehi ca visesetvā suttasaddassa attho vattabbo , tasmā veneyyajjhāsayavasappavattāya desanāya attahitaparahitādīni sātisayaṃ pakāsitāni honti tappadhānabhāvato , na āṇādhammasabhāvavasappavattāyāti idameva atthānaṃ sūcanato suttanti vuttaṃ .Evañca katvā ‘‘ ettakaṃ tassa bhagavato suttāgataṃ suttapariyāpannan ’’ ti ( pāci .655) ca ‘‘ sakavāde pañca suttasatānī ’’ ti ( dha . sa . aṭṭha . nidānakathā ) ca evamādīsu suttasaddo upacaritoti gahetabbo .
AttatthaparatthādibhedetiP1.32 yo taṃ suttaṃ sajjhāyati , suṇāti , vāceti , cinteti , deseti ca , suttena saṅgahito sīlādiattho tassāpi hoti , tena parassa sādhetabbato parassāpi hotīti , tadubhayaṃ taṃ suttaṃ sūceti dīpeti .Tathā diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ lokiyalokuttarañcāti evamādibhede atthe ādi -saddena saṅgaṇhāti .Attha -saddo cāyaṃ hitapariyāyavacanaṃ , na bhāsitatthavacanaṃ , yadi siyā , suttaṃ attanopi bhāsitatthaṃ sūceti , parassāpīti ayamattho vutto siyā .Suttena ca yo attho pakāsito so tasseva hotīti , na tena parattho sūcito hoti , tena sūcetabbassa paratthassa nivattetabbassa abhāvā atthagahaṇañca na kattabbaṃ .Attatthaparatthavinimmuttassa bhāsitatthassa abhāvā ādiggahaṇañca na kattabbaṃ .Tasmā yathāvuttassa hitapariyāyassa atthassa sutte asambhavato suttadhārassa puggalassa vasena attatthaparatthā vuttā .
AthaV1.25 vā suttaṃ anapekkhitvā ye attatthādayo atthappabhedā vuttā ‘‘ na haññadatthatthipasaṃsalābhā ’’ ti etassa padassa niddese ( mahāni .63; cūḷani .85)‘‘ attattho , parattho , ubhayattho , diṭṭhadhammiko attho , samparāyiko attho , uttāno attho , gambhīro attho , gūḷho attho , paṭicchanno attho , neyyo attho , nīto attho , anavajjo attho , nikkileso attho , vodāno attho , paramattho ’’ ti te suttaṃ sūcetīti attho .Imasmiṃ atthavikappe attha -saddo bhāsitatthapariyāyopi hoti .Ettha hi purimakā pañca atthappabhedā hitapariyāyā , tato pare cha bhāsitatthabhedā , pacchimakā pana ubhayasabhāvā .Tattha duradhigamatāya vibhāvane aladdhagādho gambhīro .Na vivaṭo gūḷho .Mūludakādayo viya paṃsunā akkharasannivesādinā tirohito paṭicchannoM1.27 .NiddhāretvāP1.33 ñāpetabbo neyyo .Yathārutavasena veditabbo nīto .Anavajjanikkilesavodānā pariyāyavasena vuttā , kusalavipākakiriyādhammavasena vā .Paramattho nibbānaṃ , dhammānaṃ aviparītasabhāvo eva vā .Atha vā ‘‘ attanā ca appiccho hotī ’’ ti attatthaṃ ,‘‘ appicchākathañca paresaṃ kattā hotī ’’ ti paratthaṃ sūceti .Evaṃ ‘‘ attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hotī ’’ tiādi ( a . ni .4.99,265) suttāni yojetabbāni .Vinayābhidhammehi ca visesetvā sutta-saddassa attho vattabbo .Tasmā veneyyajjhāsayavasappavattāya desanāya attahitaparahitatādīni sātisayaṃ pakāsitāni hoti tapparabhāvato , na āṇādhammasabhāvavasappavattāyāti idameva ca ‘‘ atthānaṃ sūcanato suttan ’’ ti vuttaṃ .
Sutte ca āṇādhammasabhāvā ca veneyyajjhāsayaṃ anuvattanti , na vinayābhidhammesu viya veneyyajjhāsayo āṇādhammasabhāve .Tasmā veneyyānaṃ ekantahitapaṭilābhasaṃvattanikā suttantadesanā hotīti ‘‘ suvuttā cetthā ’’ tiādi vuttaṃ .
Veneyajjhāsayānulomena vuttattāti vinayaṃ viya issarabhāvato āṇāpatiṭṭhāpanavasena adesetvā veneyyānaṃ ajjhāsayānulomena caritānurūpaṃ vuttattā .Anupubbasikkhādivasena adesetvā veneyyānaṃM1.19 kālantare abhinibbattiṃ dassento āha ‘‘ sassamiva phalan ’’ ti .Upāyasamaṅgīnaṃyeva nippajjanabhāvaṃ dassento ‘‘ dhenu viya khīran ’’ ti āha .Na hi dhenuṃ visāṇādīsu , akāle vā avijātaṃ vā dohanto khīraṃ paṭilabhati .
SuttesuV1.63 āṇādhammasabhāvā ca veneyyajjhāsayaṃ anuvattanti , na vinayābhidhammesu viya veneyyajjhāsayo āṇādhammasabhāve , tasmā veneyyānaṃ ekantahitapaṭilābhasaṃvattanikā suttantadesanā hotīti ‘‘ suvuttā cettha atthā ’’ tiādi vuttaṃ .‘‘ Ekantahitapaṭilābhasaṃvattanikā suttantadesanā ’’ ti idampi veneyyānaṃ hitasampāpane suttantadesanāya tapparabhāvaṃyeva sandhāya vuttaṃ .Tapparabhāvo ca veneyyajjhāsayānulomato daṭṭhabbo .Tenevāha ‘‘ veneyyajjhāsayānulomena vuttattā ’’ tiM1.71 .Vinayadesanaṃ viya issarabhāvato āṇāpatiṭṭhāpanavasena adesetvā veneyyānaṃ ajjhāsayānulomena cariyānurūpaṃ vuttattā desitattāti attho .