Uggahetvāti uggahitakaṃ katvā , appaṭiggahitaṃ sayameva gahetvāti attho .Sattāhātikkamepi anāpattikatā cettha anajjhoharaṇīyataṃ āpannattāti veditabbaṃ .Kasmā etena idaṃ dassitaṃ hotīti āha ‘‘ tāni hī ’’ tiādi .
Bhisakkassa imāni tena anuññātattāti bhesajjāni , yesaṃ
M0.329 kesañci sappāyānametaṃ adhivacanaṃ .Tenāha ‘‘ bhesajjakiccaṃ karontu vā , mā vā , evaṃ laddhavohārānī ’’ ti .Makkhikāmadhumevāti khuddakabhamaramadhukarīhi tīhi makkhikāhi kataṃ madhumeva .
Ucchurasan ti suddhodakasambhinnānaṃ vasena duvidhampi ucchurasaṃ .‘‘ Agilānassa guḷodakan ’’ ti ( mahāva .284) pana uddissa anuññātattā udakasambhinno agilānassa vaṭṭati .‘‘ Avatthukapakkā vā ’’ ti iminā savatthukapakkā na vaṭṭatīti dasseti .Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ etaṃ savatthukapakkaṃ vaṭṭati , no vaṭṭatīti pucchaṃ katvā ucchuphāṇitaṃ pacchābhattaṃ novaṭṭanakaṃ nāma natthī ’’ ti vuttaṃ , taṃ yuttanti samantapāsādikāyaṃ ( pārā . aṭṭha .2.623) vuttaṃ .Ucchuvikatīti ucchumhā nibbattā rasalasikādikā .
Pakatattānaṃ paṭiniddesattā taṃ -saddassa tena pakatānaṃ bhesajjānaṃ eva gahaṇaṃ , na tesaṃ vatthūnanti āha ‘‘ tāni bhesajjānī ’’ tiādi .Na tesaṃ vatthūnīti tesaṃ sappiādīnaṃ kāraṇāni khīrādīni appaṭiggahetvāti attho .
Vasātelan ti ( pārā . aṭṭha .2.623)‘‘ anujānāmi , bhikkhave , vasāni bhesajjāni acchavasaṃ macchavasaṃ susukāvasaṃ sūkaravasaṃ gadrabhavasan ’’ ti ( mahāva .262) evaṃ anuññātavasānaṃ telaṃ .Yānīti yāni bhesajjāni .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , vasāni bhesajjāni acchavasaṃ macchavasaṃ susukāvasaṃ sūkaravasaṃ gadrabhavasaṃ kāle paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ
V0.303 kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitun ’’ ti evaṃ telatthaṃ vasāpaṭiggahaṇassa anuññātattā ‘‘ vasātelaṃ panā ’’ tiādi vuttaṃ .Kāleti purebhattaṃ .Saṃsaṭṭhan ti parissāvitaṃ .Tasmāti yasmā anuññātaṃ , tasmā .‘‘ Acchavasan ’’ ti vacanena ṭhapetvā manussavasaṃ sabbesaṃ akappiyamaṃsānaṃ vasāya anuññātattā ‘‘ ṭhapetvā manussavasan ’’ ti vuttaṃ .
Sāmaṃ pacitvāti kāleyeva sāmaṃ pacitvā .Nibbattitatelampīti kāleyeva attanā vivecitatelampi .Tividhampi cetaṃ kāleyeva vaṭṭati .Vuttampi cetaṃ ‘‘ kāle ce , bhikkhave , paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāleM0.330 saṃsaṭṭhaṃ , taṃ ce paribhuñjeyya , anāpattī ’’ ti .Pacchābhattaṃ pana paṭiggahetuṃ vā kātuṃ vā na vaṭṭatiyeva .Vuttampi cetaṃ ‘‘ vikāle ce , bhikkhave , paṭiggahitaṃ vikāle nippakkaṃ vikāle saṃsaṭṭhaṃ , taṃ ce paribhuñjeyya , āpatti tiṇṇaṃ dukkaṭānaṃ .Kāle ce , bhikkhave , paṭiggahitaṃ vikāle nippakkaṃ vikāle saṃsaṭṭhaṃ , taṃ ce paribhuñjeyya , āpatti dvinnaṃ dukkaṭānaṃ .Kāle ce , bhikkhave , paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ vikāle saṃsaṭṭhaṃ , taṃ ce paribhuñjeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .262).‘‘ Sattāhaṃ nirāmisaparibhogena vaṭṭatī ’’ ti iminā pana ‘‘ kāle paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitun ’’ ti idaṃ nirāmisaparibhogaṃ sandhāya vuttanti dasseti .Yaṃ panettha ( pārā . aṭṭha .2.623) sukhumarajasadisaṃ maṃsaṃ vā nhāru vā aṭṭhi vā lohitaṃ vā hoti , taṃ abbohārikaṃ .Sace pana anupasampanno tāya paṭiggahitavasāya telaṃ katvā deti , taṃ kathanti āha ‘‘ anupasampannenā ’’ tiādi .Tadahūti yasmiṃ ahani paṭiggahitaṃ , tadahu .Pacchābhattato paṭṭhāya pana sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭati .Tatrāpi abbohārikaṃ abbohārikameva .Yāvakālikavatthūnaṃ aññesaṃ vatthuṃ pacituṃ na vaṭṭatīti sambandho .Tattha yāvakālikavatthūnan ti yāvakālikaṃ vatthu etesanti yāvakālikavatthūni , tesaṃ , yāvakālikavatthumantānanti attho .Aññesan ti vasātelato aññesaṃ sappiādīnaṃ .Vatthun ti khīrādikaṃ yāvakālikabhūtaṃ vatthuṃ , pacituṃ na vaṭṭatiyeva , sāmaṃpākattāti adhippāyo .
Nibbattitasappiṃ vāti yāvakālikavatthuto vivecitasappiṃ vā .Yathā tattha dadhigataṃ vā takkagataṃ vā khayaṃ gamissati , evaṃ jhāpitaṃ vāti attho .Navanītaṃ vāti takkabindūnipi dadhiguḷikāyopi apanetvā sudhotanavanītaṃ pacituṃ vaṭṭati sāmaṃpakkābhāvatoti adhippāyo .Yadi sayaṃpacitasattāhakālikena saddhiṃ āmisaṃ bhuñjati , taṃ āmisaṃ sayaṃpacitasattāhakālikena missitaṃ attano yāvakālikabhāvaṃ sattāhakālikena gaṇhāpeti .Tathā
V0.304 ca yāvakālikaṃ apakkampi sayaṃpakkabhāvaṃ upagacchatīti ‘‘ taṃ pana tadahupurebhattampi sāmisaṃ paribhuñjituṃ na vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .Yathā sayaṃpakkasattāhakālikaṃ vasātelaṃ , sayaṃbhajjitasāsapādiyāvajīvikavatthūnaṃ telañca sāmisaṃ tadahupurebhattampi na vaṭṭati , tathā navanītasappīti veditabbaṃ .Vuttañca –
‘‘ YāvakālikaādīniM0.331 , saṃsaṭṭhāni sahattanā ;Gāhāpayanti sabbhāvan ’’ ti ca ;‘‘ Teheva bhikkhunā pattaṃ , kappate yāvajīvikaṃ ;Nirāmisaṃva sattāhaṃ , sāmise sāmapākatā ’’ ti ca .Khīrāditoti ettha ādi saddena tilādīnaṃ gahaṇaṃ .Sāmisānipīti na kevalaṃ nirāmisānevāti attho .Pacchābhattato pana paṭṭhāya na vaṭṭantiyeva .Sattāhātikkamepi anāpatti savatthukānaṃ paṭiggahitattā .‘‘ Tāni paṭiggahetvā ’’ ti ( pārā .622) hi vuttaṃ .Tenāha ‘‘ pacchābhattato paṭṭhāyā ’’ tiādi .Pacchābhattaṃ paṭiggahitakehi kataṃ pana abbhañjanādīsu upanetabbaṃ , purebhattampi ca uggahitakehi kataṃ .Ubhayesampi sattāhātikkamepi anāpatti .
Antosattāheti sattāhabbhantare .Abbhañjanādīnan ti ettha ādi saddena muddhanitelaarumakkhanagharadhūpanādīnaṃ gahaṇaṃ .Adhiṭṭhahitvāti ‘‘ idāni na mayhaṃ ajjhoharaṇatthāya bhavissati , idaṃ sappi ca telañca vasā ca muddhanitelatthaṃ vā abbhañjanatthaṃ vā bhavissati , madhu arumakkhanatthaṃ vā phāṇitaṃ gharadhūpanatthaṃ vā bhavissatī ’’ ti evaṃ cittaṃ uppādetvā .
Ko panettha yāvakālikayāvajīvikavatthūsu visesoti āha ‘‘ yāvajīvikānī ’’ tiādi .
Yāva aruṇassa uggamanā tiṭṭhatīti sattamadivase katatelaṃ sace yāva aruṇuggamanā tiṭṭhatīti attho .
Pāḷiyaṃ anāgatasappiādīnan ti ettha tāva migarohitādīnaṃ sappi pāḷiyaṃ anāgatasappi , tathā navanītaṃ , nāḷikeranimbakosambakaramandasāsapaādīnaṃ telaṃ pana pāḷiyaṃ anāgatatelaṃ , tathā madhukapupphaphāṇitaṃ pāḷiyaṃ anāgataphāṇitanti veditabbaṃ .
Na sabbaṃ madhukapupphaphāṇitaṃ phāṇitagatikanti āha ‘‘ sītudakenā ’’ tiādi .Sītudakena katan ti madhukapupphāni sītudake pakkhipitvā amadditvā puppharase udakagate sati taṃ udakaṃ gahetvā pacitvā kataṃ .‘‘ Phāṇitagatikamevā ’’ ti iminā sattāhakālikanti dasseti , na pana nissaggiyavatthunti .Tasmā sattāhaṃ atikkāmayato dukkaṭanti veditabbaṃ .Vuttampi cetaṃ samantapāsādikāyaṃ sītudakena kataṃ madhukapupphaphāṇitaṃ purebhattaṃ sāmisaṃ vaṭṭati
M0.332 , pacchābhattato paṭṭhāyaV0.305 sattāhaṃ nirāmisameva , sattāhātikkame vatthugaṇanāya dukkaṭan ’’ ti .Sace pana khīraṃ pakkhipitvā kataṃ , yāvakālikaṃ .Khaṇḍasakkharaṃ pana khīrajallikaṃ apanetvā sodhenti , tasmā vaṭṭati , ambajambupanasakadalikhajjuriciñcādīnaṃ sabbesaṃ yāvakālikaphalānaṃ phāṇitaṃ yāvakālikamevāti āha ‘‘ ambaphāṇitādīni yāvakālikānī ’’ ti .Kāyikaparibhogaṃ vaṭṭatīti kāyassa vā kāye aruno vā makkhanaṃ vaṭṭati , ajjhoharituṃ pana na vaṭṭati .
Yan ti sattāhātikkantaṃ bhesajjaṃ .Nirapekkho pariccajitvāti anapekkho sāmaṇerassa datvā .Tan ti evaṃ pariccajitvā puna laddhabhesajjaṃ .Evañhi dinnaṃ bhesajjaṃ sace so sāmaṇero abhisaṅkharitvā vā anabhisaṅkharitvā vā tassa bhikkhuno dadeyya , gahetvā natthukammaṃ vā kātabbaṃ , aññaṃ vā kañci paribhogaṃ .Tenāha ‘‘ ajjhoharitumpi vaṭṭatī ’’ ti .Sace so bālo hoti , dātuṃ na jānāti , aññena bhikkhunā vattabbo ‘‘ atthi te , sāmaṇera , bhesajjan ’’ ti ,‘‘ āma , bhante , atthī ’’ ti .‘‘ Āhara , therassa bhesajjaṃ karissāmā ’’ ti , evampi vaṭṭati .
Vatthugaṇanāyāti sappiādivatthugaṇanāya ceva sappipiṇḍādivatthugaṇanāya ca .Missitesu pana ekaṃ nissaggiyaṃ pācittiyaṃ .Ettha ca ‘‘ idaṃ me , bhante , bhesajjaṃ sattāhātikkantaṃ nissaggiyaṃ , imāhaṃ saṅghassa nissajjāmī ’’ ti ( pārā .623) nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ .
Sādhāraṇapaññatti .Sattāhaṃ anatikkantepi atikkantasaññino ceva vematikassa ca dukkaṭaṃ .Atikkante anatikkantasaññinopi vematikassapi nissaggiyaṃ pācittiyameva , tathā anadhiṭṭhitāvissajjitānaṭṭhāvinaṭṭhādaḍḍhāviluttesu adhiṭṭhitādisaññino .Antosattāhaṃ adhiṭṭhite , vissajjite , naṭṭhe , vinaṭṭhe , daḍḍhe , acchinne , vissāsena gahite ummattakādīnañca anāpatti .Ācāravipatti .Sappiādīnaṃ attano santakatā , gaṇanupagatā , sattāhātikkamoti imānettha tīṇi aṅgāni .Kathinasamuṭṭhānaṃ , akiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedanaṃ .Tenāha ‘‘ sesaṃ cīvaravaggassa paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabban ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā ).