Yathāsanthutan ti yathāmittaṃ .Tenāha ‘‘ yo yo ’’ ti ādi .Tattha mittasandiṭṭhasambhattavasenāti mittasandiṭṭhasambhattānaṃ vasena .Tattha mittā mittāva .Sandiṭṭhā tattha tattha saṅgamma diṭṭhamattā nātidaḷhamittā .Sambhattā suṭṭhu bhattā sinehavanto daḷhamittāti daṭṭhabbā .
Pañca garubhaṇḍānīti rāsivasena pañca garubhaṇḍāni , sarūpavasena panetāni bahūni honti .
Tenāha ‘‘ rāsivasena pañca garubhaṇḍāni vuttānī ’’ ti .Ārāmo
M0.422 ( cūḷava . aṭṭha .321; vi . saṅga . aṭṭha .227) nāma pupphārāmo vā phalārāmo vā .Ārāmavatthu nāma tesaṃyeva ārāmānaṃ atthāya paricchinditvā ṭhapitokāso , tesu vā ārāmesu vinaṭṭhesu tesaṃ porāṇakabhūmibhāgoV0.388 .Vihāro nāma yaṃ kiñci pāsādādisenāsanaṃ .Vihāravatthu nāma tassa patiṭṭhānokāso .Mañco nāma masārako bundikābaddho , kuḷīrapādako , āhaccapādakoti imesaṃ pubbe vuttānaṃ catunnaṃ mañcānaṃ aññataro .Pīṭhaṃ nāma masārakādīnaṃyeva catunnaṃ pīṭhānaṃ aññataraṃ .Bhisi nāma uṇṇabhisiādīnaṃ pañcannaṃ bhisīnaṃ aññatarā .Bibbohanaṃ nāma rukkhatūlalatātūlapoṭakitūlānaṃ aññatarena puṇṇaṃ .Lohakumbhī nāma kāḷalohena vā tambalohena vā yena kenaci lohena katā kumbhī .Lohabhāṇakā dīsupi eseva nayo .Ettha pana bhāṇakan ti arañjaro vuccati .Vārakoti ghaṭo .Kaṭāhaṃ kaṭāhameva .Vāsi ādīsu , valli ādīsu ca duviññeyyaṃ nāma natthi .Evaṃ –Dvisaṅgahāni dve honti , tatiyaṃ catusaṅgahaṃ ;Catutthaṃ navakoṭṭhāsaṃ , pañcamaṃ aṭṭhabhedanaṃ .Iti pañcahi rāsīhi , pañcanimmalalocano ;Pañcavīsavidhaṃ nātho , garubhaṇḍaṃ pakāsayi .( cūḷava . aṭṭha .321; vi . saṅga . aṭṭha .227);Vissajjetuṃ vā vibhajituṃ vā na vaṭṭatīti mūlacchejjavasena vissajjetuṃ vā vibhajituṃ vā na vaṭṭanti .Parivattanavasena pana vissajjantassa , vibhajantassa ca anāpatti .Tenāha ‘‘ thāvarenā ’’ tiādi .
Tattha thāvarena thāvaran ti ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthunā ārāmaṃ ārāmavatthuṃ vihāraṃ vihāravatthuṃ .Itarenāti athāvarena , pacchimarāsittayenāti vuttaṃ hoti .Akappiyena vāti suvaṇṇarajatamayamañcādinā .Akappiyenāti suvaṇṇamayamañcādinā ceva akappiyabhisibibbohanehi ca .Mahagghakappiyenāti dantamayamañcādinā ceva pāvārādinā ca .Itaran ti athāvaraṃ .Kappiyaparivattanena parivattetun ti yathā akappiyaṃ na hoti , evaṃ parivattetuṃ .
Tatrāyaṃ parivattananayo ( cūḷava . aṭṭha .321; vi . saṅga . aṭṭha .228)– saṅghassa nāḷikerārāmo dūre hoti , kappiyakārakāva bahutaraṃ khādanti , yampi na khādanti , tato
M0.423 sakaṭavetanaṃ datvā appameva āharanti .Aññesaṃ pana tassārāmassa avidūre gāmavāsīnaṃ manussānaṃ vihārassa samīpe ārāmo hoti , te saṅghaṃ upasaṅkamitvā sakena ārāmena taṃ ārāmaṃ yācanti , saṅghena ‘‘ ruccati saṅghassā ’’ ti apaloketvā sampaṭicchitabbo .Sacepi bhikkhūnaṃ rukkhasahassaṃ hoti , manussānaṃ pañcasatāni ,‘‘ tumhākaṃ ārāmo khuddako ’’ ti na vattabbaṃ .Kiñcāpi ayaṃ khuddako , atha kho itarato bahutaraṃ āyaṃ deti .Sacepi samakameva detiV0.389 , evampi icchiticchitakkhaṇe paribhuñjituṃ sakkāti gahetabbameva .Sace pana manussānaṃ bahutarā rukkhā honti ,‘‘ nanu tumhākaṃ bahutarā rukkhā ’’ ti vattabbaṃ .Sace ‘‘ atirekaṃ amhākaṃ puññaṃ hotu , saṅghassa demā ’’ ti vadanti , jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati .Bhikkhūnaṃ rukkhā phaladhārino , manussānaṃ rukkhā na tāva phalaṃ gaṇhanti .Kiñcāpi na gaṇhanti , na cirena gaṇhissantīti sampaṭicchitabbameva .Manussānaṃ rukkhā phaladhārino , bhikkhūnaṃ rukkhā na tāva phalaṃ gaṇhanti ,‘‘ nanu tumhākaṃ rukkhā phaladhārino ’’ ti vattabbaṃ .Sace ‘‘ gaṇhatha , bhante , amhākaṃ puññaṃ bhavissatī ’’ ti denti , jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati .Evaṃ ārāmena ārāmo parivattetabbo , eteneva nayena ārāmavatthupi vihāropi vihāravatthupi ārāmena parivattetabbaṃ .Ārāmavatthunā ca mahantena vā khuddakena vā ārāmaṃ ārāmavatthuṃ vihāraṃ vihāravatthunti .
Kathaṃ vihārena ( cūḷava . aṭṭha .321; vi . saṅga . aṭṭha .228) vihāro parivattetabbo ?Saṅghassa antogāme gehaṃ hoti , manussānaṃ vihāramajjhe pāsādo , ubhopi agghena samakā .Sace manussā tena pāsādena taṃ gehaṃ yācanti , sampaṭicchituṃ vaṭṭati .Bhikkhūnaṃ ce mahagghataraṃ gehaṃ hoti ,‘‘ mahagghataraṃ amhākaṃ gehan ’’ ti vutte ‘‘ kiñcāpi mahagghataraṃ pabbajitānaṃ asāruppaṃ , na sakkā tattha pabbajitehi vasituṃ , idaṃ pana sāruppaṃ , gaṇhathā ’’ ti vadanti , evampi sampaṭicchituṃ vaṭṭati .Sace pana manussānaṃ mahagghaṃ hoti ‘‘ nanu tumhākaṃ gehaṃ mahagghan ’’ ti vattabbaṃ .‘‘ Hotu , bhante , amhākaṃ puññaṃ bhavissati , gaṇhathā ’’ ti vutte pana sampaṭicchituṃ vaṭṭati .Evaṃ vihārena vihāro parivattetabbo .Eteneva nayena vihāravatthupi ārāmopi ārāmavatthupi vihārena parivattetabbaṃ .Vihāravatthunā ca mahagghena vā appagghena vāM0.424 vihāraṃ vihāravatthuṃ ārāmaṃ ārāmavatthuṃ .Evaṃ tāva thāvarena thāvaraparivattanaṃ veditabbaṃ .
Itarena itaraparivattane pana mañcapīṭhaṃ mahantaṃ vā hotu , khuddakaṃ vā ( cūḷava . aṭṭha .321; vi . saṅga . aṭṭha .228), antamaso caturaṅgulapādakaṃ gāmadārakehi paṃsvāgārakesu kīḷantehi katampi saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍaṃ hoti .Sacepi rājā vā rājamahāmattādayo vā ekappahāreneva mañcasataṃ vā mañcasahassaṃ vā denti , sabbe kappiyamañcā sampaṭicchitabbā , sampaṭicchitvā vuḍḍhappaṭipāṭiyā ‘‘ saṅghikaparibhogena paribhuñjathā ’’ ti dātabbā , na puggalikaparibhogena dātabbā .Atirekamañce bhaṇḍāgārādīsu paññapetvā pattacīvaraṃ nikkhipitvā paribhuñjitumpi vaṭṭati .Bahisīmāya ‘‘ saṅghassa demā ’’ ti dinnamañcoV0.390 saṅghattherassa vasanaṭṭhāne dātabbo .Tattha ce bahū mañcā honti , mañcena kammaṃ natthi .Yassa vasanaṭṭhāne kammaṃ atthi , tattha ‘‘ saṅghikaparibhogena paribhuñjathā ’’ ti dātabbo , na puggalikabhogena .Mahagghena satagghanakena vā sahassagghanakena vā mañcena aññaṃ mañcasataṃ labhati , parivattetvā gahetabbaṃ .Na kevalaṃ mañcena mañcoyeva , ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthupīṭhabhisibibbohanānipi parivattetuṃ vaṭṭati .Eseva nayo pīṭhabhisibibbohanesu pi .Varasenāsanādīnaṃ saṃrakkhaṇatthan ti sace dubbhikkhaṃ hoti , bhikkhū piṇḍapātena na yāpenti , ettha rājarogacorabhayāni , aññattha gacchantānaṃ vihārā palujjanti , tālanāḷikerādike vināsenti , senāsanapaccayaṃ sandhāya yāpetuṃ sakkā hoti , evarūpe kāle varasenāsanādīnaṃ saṃrakkhaṇatthaṃ .Lāmakāni vissajjetun ti lāmakaṃ lāmakaṃ vissajjetuṃ , lāmakakoṭiyā vissajjetunti adhippāyo .Vissajjetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatīti vissajjetvā tato laddhayāgubhattacīvarādīni paribhuñjituṃ vaṭṭati .Kāḷalohatambalohakaṃsalohavaṭṭalohānan ti ettha kaṃsalohaṃ , vaṭṭalohañca kittimalohaṃ .Tīṇi hi kittimalohāni kaṃsalohaṃ , vaṭṭalohaṃ , ārakūṭanti .Tattha tiputambe missetvā kataṃ kaṃsalohaṃ , sītatambe missetvā kataṃ vaṭṭalohaṃ , rasakatambe missetvā kataṃ ārakūṭaṃ .Tena vuttaṃ ‘‘ kaṃsalohaṃ , vaṭṭalohañca kittimalohan ’’ ti .Tato atirekan ti tato atirekaggaṇhanako .
Sarakoti
M0.425 majjhe makuḷaṃ dassetvā mukhavaṭṭivitthataṃ katvā piṭṭhito nāmetvā kātabbaṃ ekaṃ bhājanaṃ .‘‘ Sarāvan ’’ tipi vadanti .Ādi saddena kañcanakādīnaṃ gihiupakaraṇānaṃ gahaṇaṃ .Tāni hi khuddakānipi garubhaṇḍāneva gihiupakaraṇattāti .Pi -saddena pageva mahantānīti dasseti .Imāni pana bhājanīyāni bhikkhūpakaraṇattāti adhippāyo .Yathā ca etāni , evaṃ kuṇḍikāpi bhājanīyā .Vakkhati hi ‘‘ yathā ca mattikābhaṇḍe , evaṃ lohabhaṇḍepi kuṇḍikā bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajatī ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . dubbalasikkhāpadavaṇṇanā ).Saṅghikaparibhogenāti āgantukānaṃ vuḍḍhatarānaṃ datvā paribhogena .Gihivikaṭāti gihīhi vikatā paññattā , attano vā santakakaraṇena virūpaṃ katā .Puggalikaparibhogena na vaṭṭatīti āgantukānaṃ adatvā attano santakaṃ viya gahetvā pariharitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati .Pipphalikoti kattari .Ārakaṇṭakaṃ sūcivedhakaṃ .Tāḷaṃ yantaṃ .Kattarayaṭṭhivedhako kattarayaṭṭhivalayaṃ .Yathā tathā ghanakataṃ lohan ti lohavaṭṭi lohaguḷo lohapiṇḍi lohacakkalikanti evaṃ ghanakataṃ lohaṃ .
Khīrapāsāṇamayānīti mudukakhīravaṇṇapāsāṇamayāni .
Gihivikaṭānipi na vaṭṭanti anāmāsattā .Pi -saddena pageva saṅghikaparibhogena vā puggalikaparibhogena
V0.391 vāti dasseti .Senāsanaparibhogo pana sabbakappiyo .Tasmā jātarūpādimayā sabbepi senāsanaparikkhārā āmāsā .Tenāha ‘‘ senāsanaparibhoge panā ’’ tiādi .
Sesāti tato mahattarī vāsi .
Yā panāti yā kudārī pana .Kudālo antamaso caturaṅgulamattopi garubhaṇḍameva .Nikhādanaṃ caturassamukhaṃ vā hotu , doṇimukhaṃ vā vaṅkaṃ vā ujukaṃ vā , antamaso sammuñjanidaṇḍakavedhanampi daṇḍabandhaṃ ce , garubhaṇḍameva .Tenāha ‘‘ kudālo daṇḍabandhanikhādanaṃ vā agarubhaṇḍaṃ nāma natthī ’’ ti .
Sipāṭikā nāma khurakoso .
Sikharaṃ pana daṇḍabandhanikhādanaṃ anulometīti āha ‘‘ sikharampi nikhādaneneva saṅgahitan ’’ ti .Sace tampi pana adaṇḍakaṃ phalamattaṃ , bhājanīyaṃ .Upakkhareti vāsiādibhaṇḍāni .
Pattabandhako nāma pattassa gaṇṭhikādikārako .‘‘ Paṭimāsuvaṇṇādipattakārako ’’ tipi vadanti .
Tipucchedanakasatthaṃ , suvaṇṇacchedanakasatthaṃ , kataparikammacammacchindanakakhuddakasatthanti
M0.426 imāni cettha tīṇi pipphalikaṃ anulomentīti āha ‘‘ ayaṃ pana viseso ’’ tiādi .Itarānīti mahākattariādīni .
Aḍḍhabāhuppamāṇāti ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.321) kapparato paṭṭhāya yāva aṃsakūṭappamāṇā , vidatthicaturaṅgulappamāṇāti vuttaṃ hoti .Tatthajātakāti saṅghikabhūmiyaṃ jātā .Ārakkhasaṃvidhānena rakkhitattā rakkhitā ca sā mañjūsādīsu pakkhittaṃ viya yathā taṃ na nassati , evaṃ gopanato gopitā cāti rakkhitagopitā .Tatthajātakāpi pana arakkhitā garubhaṇḍameva na hoti .‘‘ Saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate ’’ ti iminā saṅghasantakena cetiyasantakaṃ rakkhituṃ , parivattituñca vaṭṭatīti dīpeti .
Suttaṃ panāti vaṭṭitañceva avaṭṭitañca suttaṃ .
Aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍamattoti antamaso dīghaso aṭṭhaṅgulamatto , pariṇāhato sīhaḷapaṇṇasūcidaṇḍamatto .
Etthāti veḷubhaṇḍe .Daḍḍhaṃ gehaṃ yesaṃ teti daḍḍhagehā .Na vāretabbāti ‘‘ mā gaṇhitvā gacchathā ’’ ti na nisedhetabbā .Desantaragatena sampattavihāre saṅghikāvāse ṭhapetabbā .
Avasesañca chadanatiṇan ti muñjapabbajehi avasesaṃ yaṃ kiñci chadanatiṇaṃ .Yattha pana tiṇaṃ
V0.392 natthi , tattha paṇṇehi chādenti ( cūḷava . aṭṭha .321).Tasmā paṇṇampi tiṇeneva saṅgahitanti āha ‘‘ chadanatiṇasaṅkhepagatesū ’’ tiādi .Aṭṭhaṅgulappamāṇopīti vitthārato aṭṭhaṅgulappamāṇo .Likhitapotthako pana garubhaṇḍaṃ na hoti .
Veḷumhi vuttappamāṇoti ‘‘ aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍakamattopī ’’ ti veḷubhaṇḍe vuttappamāṇo .Saṅghassa dinno vāti dārudullabhaṭṭhāne saṅghassa dinno vā .Kurundiyaṃ vuttakkamena dārubhaṇḍavinicchayaṃ vatvā idāni mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttakkamena vattuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādimāha .Āsandikādīnīti ettha āsandikoti caturassapīṭhaṃ vuccati .‘‘ Uccakampi āsandikan ’’ ti vacanato ekatobhāgena dīghapīṭhameva hi aṭṭhaṅgulapādakaṃ vaṭṭati .Caturassāsandiko pana pamāṇātikkantopi vaṭṭhatīti veditabbo .Ādi saddena ‘‘ sattaṅgo , bhaddapīṭhakaṃ , eḷakapādakapīṭhaṃ , āmalakavaṭṭakapīṭhaṃ , phalakaṃ , kocchaṃ , palālapīṭhakan ’’ ti
M0.427 ( cūḷava . aṭṭha .321) ime saṅgaṇhantīti veditabbaṃ .Tenāha ‘‘ antamaso ’’ tiādi .Paṇṇehi vāti kadalipaṇṇādīhi vā .Byagghacammonaddhampi vāḷarūpaparikkhittaṃ ratanaparisibbitaṃ kocchakaṃ garubhaṇḍameva .Kappiyamañco sampaṭicchitabboti ‘‘ saṅghassa demā ’’ ti dinnaṃ sandhāya vuttaṃ , tehi pana ‘‘ vihārassa demā ’’ ti vutte suvaṇṇarajatamayādiakappiyamañcāpi
V0.98 sampaṭicchitabbāti ca ,‘‘ arañjaro bahuudakagaṇhanako ’’ ti ca ,‘‘ saṅghikapaabhogena vāti sace ārāmikādayo paṭisāmetvā paṭidenti , paribhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti ca ,‘‘ kaṃsalohādibhājanaṃ saṅghassa dinnampi pārihāriyaṃ na vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) samantapāsādikāyaṃ vuttattā attano hatthena gahetvā paṭisāmituṃ na labhatīti ca ,‘‘ vedhako kāyabandhanassāti vadantī ’’ ti ca ,‘‘ hiṅgu hiṅguliharitālamanosilā añjanānī ’’ ti pāṭhoti ca ,‘‘ dārumayo vā … pe … apādakopi samuggo ’’ ti pāṭhoti ca ,‘‘ dārumayo tumboti dārumayo udakatumbo ’’ ti ca ,‘‘ thambhatulāsopānaphalakādīsū ’’ ti ca likhitaṃ .
Ghaṭṭanaphalakaṃ nāma yattha ṭhapetvā rajitacīvaraṃ hatthena ghaṭṭenti .Ghaṭṭanamuggaro nāma anuvātādighaṭṭanakoti vadanti .Daṇḍamuggaro nāma yena rajitacīvaraṃ pothenti .Ambaṇan ti phalakehi pokkharaṇī viya kataṃ pānīyabhājanaṃ .Rajanadoṇīti pakkarajanaṃ ākiritvā ṭhapanabhājanaṃ .Akappiyacamman ti sīhādīnaṃ cammaṃ .‘‘ Bhūmattharaṇaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti idaṃ akappiyacammaṃ sandhāya vuttaṃ .
‘‘ Paccattharaṇagatikan ’’ ti iminā mañcapīṭhepi attharituṃ vaṭṭatīti dīpeti .Pāvārādipaccattharaṇampi garubhaṇḍanti eke .Noti apare .Vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .Kappiyacammānīti migādīnaṃ cammāni .
Sabbaṃ cakkayuttayānan ti rathasakaṭādikaṃ sabbacakkayuttayānaṃ .Visaṅkharitacakkaṃ pana yānaṃ bhājanīyaṃ .
Anuññātavāsi nāma yā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharituṃ sakkāti vuttā .Muṭṭhipaṇṇan ti tālapattaṃ .Tañhi muṭṭhinā gahetvā pariharantīti ‘‘ muṭṭhipaṇṇan ’’ ti vuccati .Muṭṭhipaṇṇan ti chattacchadanapaṇṇamevāti keci .Araṇisahitan ti araṇiyugaḷaṃ , uttarāraṇī , adharāraṇīti araṇidvayanti attho .
Phātikammaṃ
V0.393 katvāti antamaso taṃagghanakavālikāyapi thāvaraṃ vaḍḍhikammaṃ katvā .Phātikammaṃ akatvā gaṇhantena tattheva valañjetabbo .Gamanakāle saṅghike āvāse ṭhapetvā gantabbaṃ .Asatiyā gahetvā gatena pahiṇitvā dātabbo .Desantaragatena sampattavihāre saṅghikāvāse ṭhapetabbo .Etthāti mattikābhaṇḍe .Kuṇḍikāti ayokuṇḍikā ceva tambalohakuṇḍikā ca .Bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajatīti bhājanīyapakkhameva sevati , na tu garubhaṇḍanti attho .Kañcanako pana garubhaṇḍamevāti adhippāyo .
Itaran ti garubhaṇḍaṃ .