183. Cakkhussāti visesakāraṇaṃ asādhāraṇasāmibhāvena niddiṭṭhaṃ .Tañhi puggalantarāsādhāraṇaṃ nīlādisabbarūpasādhāraṇañca .
Vidahatīti evaṃ evañca tayā pavattitabbanti viniyujjamānaṃ viya uppādetīti attho .Vidahatīti ca dhātuattho eva visiṭṭho upasaggena dīpitoti vināpi upasaggena dhātūti eso saddo tamatthaṃ vadatīti daṭṭhabbo .Kattukammabhāvakaraṇaadhikaraṇesu dhātupadasiddhi hotīti pañcapi ete atthā vuttā .Suvaṇṇarajatādidhātuyo suvaṇṇādīnaṃ bījabhūtā selādayo .
Attano sabhāvaṃ dhārentīti dhātuyoti etthāpi dhātīti dhātūti padasiddhi veditabbā .Dhātu-saddo
V0.46 eva hi dhāraṇatthopi hotīti .Kattuatthopi cāyaṃ purimena asadisoti nissattasabhāvamattadhāraṇañca dhātu-saddassa padhāno atthoti visuṃ vutto .Dhātuyo viya dhātuyoti ettha sīha-saddo viya kesarimhi niruḷho purisesu , selāvayavesu niruḷho dhātu-saddo ca cakkhādīsu upacarito daṭṭhabbo .
Ñāṇañca ñeyyañca ñāṇañeyyāni , tesaṃ avayavā tappabhedabhūtā dhātuyo ñāṇañeyyāvayavā .Tattha ñāṇappabhedā dhammadhātuekadeso , ñeyyappabhedā aṭṭhārasāpīti ñāṇañeyyāvayavamattā dhātuyo
M0.46 honti .Atha vā ñāṇena ñātabbo sabhāvo dhātusaddena vuccamāno aviparītato ñāṇañeyyo , na diṭṭhiādīhi viparītaggāhakehi ñeyyoti attho .Tassa ñāṇañeyyassa avayavā cakkhādayo .Visabhāgalakkhaṇāvayavesu rasādīsu niruḷho dhātu-saddo tādisesu aññāvayavesu cakkhādīsu upacarito daṭṭhabbo , rasādīsu viya vā cakkhādīsu niruḷhova .Nijjīvamattassetaṃ adhivacanan ti etena nijjīvamattapadatthe dhātu-saddassa niruḷhataṃ dasseti .
Cha dhātuyo etassāti chadhātuyo , yo loke ‘‘ puriso ’’ ti dhammasamudāyo vuccati , so chadhāturo channaṃ pathavīādīnaṃ nijjīvamattasabhāvānaṃ samudāyamatto , na ettha jīvo puriso vā atthīti attho .