Samathabhedaṃ
Adhikaraṇapariyāyavārakathāvaṇṇanā
293. Lobho
M3.466V3.426 pubbaṅgamotiādīsu pana lobhahetu vivadanato ‘‘ lobho pubbaṅgamo ’’ ti vuttaṃ .Evaṃ sesesupi .
Ṭhānānīti kāraṇāni .
Tiṭṭhanti etthāti ṭhānaṃ .
Ke tiṭṭhanti ?
Vivādādhikaraṇādayo .
Vasanti etthāti vatthu .
Bhavanti etthāti bhūmi .
Kusalākusalābyākatacittasamaṅgino vivadanato ‘‘ nava hetū ’’ ti vuttaṃ .
Dvādasa mūlānīti ‘‘ kodhano hoti upanāhī ’’ tiādīni dvādasa mūlāni .
294-295.
Imāneva dvādasa kāyavācāhi saddhiṃ ‘‘ cuddasa mūlānī ’’ ti vuttāni .
Satta āpattikkhandhā ṭhānānīti ettha āpattiṃ āpajjitvā paṭicchādentassa yā āpatti , tassā pubbe āpannā āpattiyo ṭhānānīti veditabbaṃ .
‘‘ Natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti vacanato āpattādhikaraṇe akusalābyākatavasena cha hetū vuttā .
Kusalacittaṃ pana aṅgaṃ hoti , na hetu .
296. Cattāri kammāni ṭhānānīti ettha ‘‘ evaṃ kattabban ’’ ti itikattabbatādassanavasena pavattapāḷi kammaṃ nāma , yathāṭhitapāḷivasena karontānaṃ kiriyā kiccādhikaraṇaṃ nāma .
Ñattiñattidutiyañatticatutthakammāni ñattito jāyanti , apalokanakammaṃ apalokanatovāti āha ‘‘ ñattito vā apalokanato vā ’’ ti .
Kiccādhikaraṇaṃ ekena samathena sammati , sampajjatīti attho .
Tehi sametabbattā ‘‘ vivādādhikaraṇassa sādhāraṇā ’’ ti vuttaṃ .
Tabbhāgiyavārakathāvaṇṇanā
298. Vivādādhikaraṇassa tabbhāgiyāti vivādādhikaraṇassa vūpasamato tappakkhikā .
Samathā samathassa sādhāraṇavārakathāvaṇṇanā
299. Ekaṃ
V3.427 adhikaraṇaṃ sabbe samathā ekato hutvā sametuṃ sakkonti na sakkontīti pucchanto ‘‘ samathā samathassa sādhāraṇā , samathāM3.467 samathassa asādhāraṇā ’’ ti āha .Yebhuyyasikāya samanaṃ sammukhāvinayaṃ vinā na hotīti āha ‘‘ yebhuyyasikā sammukhāvinayassa sādhāraṇā ’’ ti .
Sativinayādīhi samanassa yebhuyyasikāya kiccaṃ natthīti āha ‘‘ sativinayassa … pe … asādhāraṇā ’’ ti .
Evaṃ sesesupi .
Tabbhāgiyavārepi eseva nayo .
Vinayavārakathāvaṇṇanā
302. Sabbesampi samathānaṃ vinayapariyāyo labbhatīti ‘‘ vinayo sammukhāvinayo ’’ tiādinā vinayavāro uddhaṭo .
Siyā na sammukhāvinayoti ettha sammukhāvinayaṃ ṭhapetvā sativinayādayo sesasamathā adhippetā .
Esa nayo sesesupi .
Kusalavārakathāvaṇṇanā
303. Saṅghassa sammukhā paṭiññāte taṃ paṭijānanaṃ saṅghasammukhatā nāma .
Tassa paṭijānanacittaṃ sandhāya ‘‘ sammukhāvinayo kusalo ’’ tiādi vuttanti vadanti .
Natthi sammukhāvinayo akusaloti dhammavinayapuggalasammukhatāhi tivaṅgiko sammukhāvinayo etehi vinā natthi .
Tattha kusalacittehi karaṇakāle kusalo , arahantehi karaṇakāle abyākato .
Etesaṃ saṅghasammukhatādīnaṃ akusalapaṭipakkhattā akusalassa sambhavo natthi , tasmā ‘‘ natthi sammukhāvinayo akusalo ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Yebhuyyasikā adhammavādīhi vūpasamanakāle , dhammavādīnampi adhammavādimhi salākaggāhāpake jāte akusalā .
Sativinayo anarahato sañcicca sativinayadāne akusalo .
Amūḷhavinayo anummattakassa dāne , paṭiññātakaraṇaṃ mūḷhassa ajānato paṭiññāya karaṇe , tassapāpiyasikā suddhassa karaṇe , tiṇavatthārakaṃ mahākalahe sañcicca karaṇe ca akusalaṃ .
Sabbattha arahato vaseneva abyākatan ’’ ti sabbametaṃ gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Samathavāravissajjanāvārakathāvaṇṇanā
304-305.
Yattha yebhuyyasikā labbhati , tattha sammukhāvinayo labbhatītiādi pucchā .
Yasmiṃ
V3.428 samaye sammukhāvinayena cātiādi tassāM3.468 vissajjanaṃ , yasmiṃ samaye sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca adhikaraṇaṃ vūpasammati , tasmiṃ samaye yattha yebhuyyasikā labbhati , tattha sammukhāvinayo labbhatīti evaṃ sabbattha sambandho .Yattha paṭiññātakaraṇaṃ labbhati , tattha sammukhāvinayo labbhatīti ettha ekaṃ vā dve vā bahū vā bhikkhū ‘‘ imaṃ nāma āpattiṃ āpannosī ’’ ti pucchite sati ‘‘ āmā ’’ ti paṭijānane dvepi paṭiññātakaraṇasammukhāvinayā labbhanti .
Tattha ‘‘ saṅghasammukhatā dhammavinayapuggalasammukhatā ’’ ti evaṃ vuttasammukhāvinaye saṅghassa purato paṭiññātaṃ ce , saṅghasammukhatā .
Tattheva desitaṃ ce , dhammavinayasammukhatāyopi laddhā honti .
Atha vivadantā aññamaññaṃ paṭijānanti ce , puggalasammukhatā .
Tasseva santike desitaṃ ce , dhammavinayasammukhatāyopi laddhā honti .
Ekasseva vā ekassa santike āpattidesanakāle ‘‘ passasi , passāmī ’’ ti vutte tattha dhammavinayapuggalasammukhatāsaññito sammukhāvinayo ca paṭiññātakaraṇañca laddhaṃ hoti .
Saṃsaṭṭhavārakathāvaṇṇanā
306. Adhikaraṇānaṃ vūpasamova samatho nāma , tasmā adhikaraṇena vinā samathā natthīti āha ‘‘ mā hevantissa vacanīyo … pe … vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetun ’’ ti .
Samathādhikaraṇavārakathāvaṇṇanā
309-310.
Samathā samathehi sammantītiādi pucchā .
Siyā samathā samathehi sammantītiādi vissajjanaṃ .
Tattha samathā samathehi sammantīti ettha sammantīti sampajjanti , adhikaraṇā vā pana sammanti vūpasamaṃ gacchanti , tasmā yebhuyyasikā sammukhāvinayena sammatīti ettha sammukhāvinayena saddhiṃ yebhuyyasikā sampajjati , na sativinayādīhi saddhiṃ tesaṃ tassā anupakārattāti evamattho daṭṭhabbo .
311.‘‘ Sammukhāvinayo vivādādhikaraṇena sammatī ’’ ti pāṭho .
‘‘ Sammukhāvinayo na kenaci sammatī ’’ ti hi avasāne vuttattā sammukhāvinayo
M3.469 sayaṃ samathena vā adhikaraṇena vā sametabbo na hoti . 313. Vivādādhikaraṇaṃ … pe … kiccādhikaraṇena sammatīti ettha ‘‘ suṇātu me bhante
V3.429 … pe … paṭhamaṃ salākaṃ nikkhipāmī ’’ ti evaṃ vivādādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇena sammatīti daṭṭhabbaṃ .Samuṭṭhāpanavārakathāvaṇṇanā
314. Vivādādhikaraṇaṃ na katamaṃ adhikaraṇaṃ samuṭṭhāpetīti ‘‘ nāyaṃ dhammo ’’ ti vuttamatteneva kiñci adhikaraṇaṃ na samuṭṭhāpetīti attho .
Bhajativārakathāvaṇṇanā
318-9.
Katamaṃ adhikaraṇaṃ pariyāpannan ti katamādhikaraṇapariyāpannaṃ , ayameva vā pāṭho .
Vivādādhikaraṇaṃ vivādādhikaraṇaṃ bhajatīti paṭhamuppannavivādaṃ pacchā uppanno bhajati .
Vivādādhikaraṇaṃ dve samathe bhajatīti ‘‘ maṃ vūpasametuṃ samatthā tumhe ’’ ti vadantaṃ viya bhajati .
Dvīhi samathehi saṅgahitan ti ‘‘ mayaṃ taṃ vūpasamessāmā ’’ ti vadantehi viya dvīhi samathehi saṅgahitaṃ .