Tikavāravaṇṇanā
323. Tikesu
M3.472V3.432 vacīsampayuttaṃ kāyakiriyaṃ katvāti kāyena nipaccakāraṃ katvā .Mukhālambarakaraṇādibhedoti mukhabherivādanādippabhedo .
Yassa sikkhāpadassa vītikkame kāyasamuṭṭhānā āpattiyo , taṃ kāyadvāre paññattasikkhāpadaṃ .
Upaghātetīti vināseti .
Na ādātabban ti ‘‘ imasmā vihārā parampi mā nikkhama , vinayadharānaṃ vā santikaṃ āgaccha vinicchayaṃ dātun ’’ ti vutte tassa vacanaṃ na gahetabbanti attho .
Akusalāni ceva mūlāni cāti akosallasambhūtaṭṭhena ekantākusalabhāvato akusalāni , attanā sampayuttadhammānaṃ suppatiṭṭhitabhāvasādhanato mūlāni , na akusalabhāvasādhanato .
Na hi mūlato akusalānaṃ akusalabhāvo , kusalādīnaṃ vā kusalādibhāvo .
Tathā ca sati momūhacittadvayamohassa akusalabhāvo na siyā .
Duṭṭhu caritānīti paccayato sampayuttadhammato pavattiākārato ca na suṭṭhu asammāpavattitāni .
Virūpānīti bībhacchāni sampati āyatiñca aniṭṭharūpattā .
Suṭṭhu caritānītiādīsu vuttavipariyāyena attho veditabbo .
Dvepi cete tikā paṇṇattiyā vā kammapathehi vā kathetabbā .
Paṇṇattiyā tāva kāyadvāre paññattasikkhāpadassa vītikkamo kāyaduccaritaṃ , avītikkamo kāyasucaritaṃ .
Vacīdvāre paññattasikkhāpadassa vītikkamo vacīduccaritaṃ , avītikkamo vacīsucaritaṃ .
Ubhayattha paññattasikkhāpadassa vītikkamo manoduccaritaṃ manodvāre paññattasikkhāpadassa abhāvato .
Tayidaṃ dvāradvaye akiriyasamuṭṭhānāya āpattiyā vasena veditabbaṃ .
Yathāvuttāya āpattiyā avītikkamova manosucaritaṃ .
Ayaṃ paṇṇattikathā .
Pāṇātipātādayo pana tisso cetanā kāyadvāre vacīdvārepi uppannā kāyaduccaritaṃ dvārantare uppannassapi kammassa sanāmāpariccāgato yebhuyyavuttiyā tabbahulavuttiyā ca .
Tenāhu aṭṭhakathācariyā –
‘‘ Dvāre caranti kammāni , na dvārā dvāracārino ;
Tasmā dvārehi kammāni , aññamaññaṃ vavatthitā ’’ ti .( dha . sa . aṭṭha . kāmāvacarakusala dvārakathā , kāyakammadvāra );
Tathā
M3.473V3.433 catasso musāvādādicetanā kāyadvārepi vacīdvārepi uppannā vacīduccaritaṃ , abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhīti tayo manokammabhūtāya cetanāya sampayuttadhammā manoduccaritaṃ , kāyavacīkammabhūtāya pana cetanāya sampayuttā abhijjhādayo taṃtaṃpakkhikā vā honti abbohārikā vā .Pāṇātipātādīhi viramantassa uppannā tisso cetanāpi viratiyopi kāyasucaritaṃ kāyikassa vītikkamassa akaraṇavasena pavattanato .
Kāyena pana sikkhāpadānaṃ samādiyamāne sīlassa kāyasucaritabhāve vattabbameva natthi .
Musāvādādīhi viramantassa catasso cetanāpi viratiyopi vacīsucaritaṃ vācasikassa vītikkamassa akaraṇavasena pavattanato .
Anabhijjhā abyāpādo sammādiṭṭhīti tayo cetanāsampayuttadhammā manosucaritanti ayaṃ kammapathakathā .
Tikavāravaṇṇanā niṭṭhitā .