Issues
Parivāra-ṭīkā
Parivāra-ṭīkā

Navakavāravaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Navakavāravaṇṇanā

329. Navakesu āghātavatthūnīti ( dī . ni . aṭṭha .3.340; a . ni . aṭṭha .3.9.29) āghātakāraṇāni .
Āghātapaṭivinayānīti āghātassa paṭivinayakāraṇāni .
Taṃ kutettha labbhāti ‘‘ taṃ anatthacaraṇaṃ mā ahosī ’’ ti etasmiṃ puggale kuto labbhā kena kāraṇena sakkā laddhuṃ .
‘‘ Paro nāma parassa attano cittaruciyā anatthaṃ karotī ’’ ti evaṃ cintetvā āghātaṃ paṭivinodeti .
Atha vā sacāhaṃ paṭikkopaṃ kareyyaṃ , taṃ kopakaraṇaṃ ettha puggale kuto labbhā , kena kāraṇena laddhabbaṃ niratthakabhāvatoti attho .
Kammassakā hi sattā , te kassa ruciyā dukkhitā sukhitā vā bhavanti , tasmā kevalaṃ tasmiṃ mayhaṃ kujjhanamattamevāti adhippāyo .
Atha vā taṃ kopakaraṇaṃ ettha puggale kuto labbhā paramatthato kujjhitabbassaV3.439 kujjhanakassa ca abhāvato .
Saṅkhāramattañhetaṃ yadidaṃ khandhapañcakaṃ yaṃ ‘‘ satto ’’ ti vuccati , te ca saṅkhārā ittarakālā khaṇikā , kassa ko kujjhatīti attho .
‘‘ Kuto lābhā ’’ tipi pāṭho , sacāhaṃ ettha kopaṃ kareyyaṃ , tasmiṃ me kopakaraṇe kuto lābhā , lābhā nāma ke siyuṃ aññatra anatthuppattitoti attho .
Imasmiñca atthe tan ti nipātamattameva hoti .
Taṇhaṃ paṭiccāti ( dī . ni . aṭṭha .2.103; a . ni . aṭṭha .3.9.23) dve taṇhā esanataṇhā esitataṇhā ca .
Yāya taṇhāya ajapathasaṅkupathādīni paṭipajjitvā bhoge esati gavesati , ayaṃ esanataṇhā nāma .
Yā tesu esitesu gavesitesu paṭiladdhesuM3.480 taṇhā , ayaṃ esitataṇhā nāma .
Idha esitataṇhā daṭṭhabbā .
Pariyesanāti rūpādiārammaṇapariyesanā .
Sā hi esanataṇhāya sati hoti .
Lābhoti rūpādiārammaṇappaṭilābho .
So hi pariyesanāya sati hoti .
Vinicchayo pana ñāṇataṇhādiṭṭhivitakkavasena catubbidho .
Tattha ‘‘ sukhavinicchayaṃ jaññā , sukhavinicchayaṃ ñatvā ajjhattaṃ sukhamanuyuñjeyyā ’’ ti ( ma . ni .3.323) ayaṃ ñāṇavinicchayo .
‘‘ Vinicchayoti dve vinicchayā taṇhāvinicchayo ca diṭṭhivinicchayo cā ’’ ti ( mahāni .102) evaṃ āgatāni aṭṭhasatataṇhāvicaritāni taṇhāvinicchayo .
Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhivinicchayo .
‘‘ Chando kho , devānaminda , vitakkanidāno ’’ ti ( dī . ni .2.358) imasmiṃ pana sutte idha vinicchayoti vutto vitakko yeva āgato .
Lābhaṃ labhitvā hi iṭṭhāniṭṭhaṃ sundarāsundarañca vitakkena vinicchināti ‘‘ ettakaṃ me rūpārammaṇatthāya bhavissati , ettakaṃ saddārammaṇatthāya , ettakaṃ mayhaṃ bhavissati , ettakaṃ parassa , ettakaṃ paribhuñjissāmi , ettakaṃ nidahissāmī ’’ ti .
Tena vuttaṃ ‘‘ lābhaṃ paṭicca vinicchayo ’’ ti .
Chandarāgoti evaṃ akusalavitakkena vitakkite vatthusmiṃ dubbalarāgo ca balavarāgo ca uppajjati .
Ajjhosānan ti ‘‘ ahaṃ , maman ’’ ti balavasanniṭṭhānaṃ .
Pariggahoti taṇhādiṭṭhivasena pariggahakaraṇaṃ .
Macchariyan ti parehi sādhāraṇabhāvassa asahanatā .
Tenevassa porāṇā evaṃ vacanatthaṃ vadanti ‘‘ idaṃ acchariyaṃ mayheva hotu , mā aññassa acchariyaṃ hotūti pavattattā macchariyanti vuccatī ’’ ti .
Ārakkhoti dvārapidahanamañjūsāgopanādivasena suṭṭhu rakkhaṇaṃ .
Adhi karotīti adhikaraṇaṃ , kāraṇassetaṃ nāmaṃ .
Ārakkhādhikaraṇan ti bhāvanapuṃsakaṃ , ārakkhahetūti attho .
Daṇḍādānādīsu paranisedhanatthaṃ daṇḍassa ādānaṃ daṇḍādānaṃ .
Ekatodhārādino satthassa ādānaṃ satthādānaṃ .
Kalahoti kāyakalahopi vācākalahopi .
Purimo purimo virodho viggaho , pacchimo pacchimo vivādo .
Tuvaṃ tuvanti agāravavasena ‘‘ tuvaṃ tuvan ’’ ti vacanaṃ .
AdhiṭṭhitakālatoV3.440 paṭṭhāya na vikappetabbānīti vikappentena adhiṭṭhānato pubbe vā
Vikappetabbaṃ , vijahitādhiṭṭhānaṃ vā pacchāvikappetabbaṃ .
AvijahitādhiṭṭhānaṃM3.481 pana na vikappetabbanti adhippāyo .
Dukkaṭavasena vuttānīti ‘‘ vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī ovadatī ’’ tiādinā ( pāci .150) nayena adhammakamme dve navakāni dukkaṭavasena vuttāni .
Navakavāravaṇṇanā niṭṭhitā .