问题
选择版本
Dukanipātapāḷi

2. Adhikaraṇavaggo

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Adhikaraṇavaggo

11.‘‘ DvemāniV1.69M1.54 , bhikkhave , balāni .
Katamāni dve ?
Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca .
Katamañca , bhikkhave , paṭisaṅkhānabalaṃ ?
Idha , bhikkhave , ekacco iti paṭisañcikkhati –
‘ kāyaduccaritassa kho pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca , vacīduccaritassa pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca , manoduccaritassa pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañcā ’ ti .
So iti paṭisaṅkhāya kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāveti , vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveti , manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveti , suddhaṃ attānaṃ pariharati .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , paṭisaṅkhānabalaṃ .
‘‘ Katamañca , bhikkhave , bhāvanābalaṃ .
Tatra , bhikkhave , yamidaṃ [ yadidaṃ ( sī .)] bhāvanābalaṃ sekhānametaṃ [ sekhametaṃ ( sī . syā . kaṃ .)] balaṃ .
Sekhañhi so , bhikkhave , balaṃ āgamma rāgaṃ pajahati , dosaṃ pajahati , mohaṃ pajahati .
Rāgaṃ pahāya , dosaṃ pahāya , mohaṃ pahāya yaṃ akusalaṃ na taṃ karoti , yaṃ pāpaṃT1.67 na taṃ sevati .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , bhāvanābalaṃ .
Imāni kho , bhikkhave , dve balānī ’’ ti .
12.‘‘ Dvemāni , bhikkhave , balāni .
Katamāni dve ?
Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca .
Katamañca , bhikkhave , paṭisaṅkhānabalaṃ ?
Idha , bhikkhave , ekacco iti paṭisañcikkhati –
‘ kāyaduccaritassa kho pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca , vacīduccaritassa pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca , manoduccaritassa pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañcā ’ ti .
So iti paṭisaṅkhāya kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāveti , vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveti , manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveti , suddhaṃ attānaṃ pariharati .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , paṭisaṅkhānabalaṃ .
‘‘ Katamañca , bhikkhave , bhāvanābalaṃ ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuP1.53 satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃV1.70 virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vosaggapariṇāmiṃ , dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti … vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti … pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti … passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti … samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti … upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vosaggapariṇāmiṃM1.55 .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , bhāvanābalaṃ .
Imāni kho , bhikkhave , dve balānī ’’ ti .
13.‘‘ Dvemāni , bhikkhave , balāni .
Katamāni dve ?
Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca .
Katamañca , bhikkhave , paṭisaṅkhānabalaṃ ?
Idha , bhikkhaveT1.68 , ekacco iti paṭisañcikkhati –
‘ kāyaduccaritassa kho pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca , vacīduccaritassa kho pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca , manoduccaritassa kho pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañcā ’ ti .
So iti paṭisaṅkhāya kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāveti , vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveti , manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveti , suddhaṃ attānaṃ pariharati .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , paṭisaṅkhānabalaṃ .
‘‘ Katamañca , bhikkhave , bhāvanābalaṃ ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu vivicceva kāmehi , vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno , sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti , yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti –
‘ upekkhako satimā sukhavihārī ’ ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , bhāvanābalaṃ .
Imāni kho , bhikkhave , dve balānī ’’ ti .
14.‘‘ Dvemā , bhikkhave , tathāgatassa dhammadesanā .
Katamā dve ?
Saṃkhittena ca vitthārena ca .
Imā kho , bhikkhave , dve tathāgatassa dhammadesanā ’’ ti .
15.‘‘ YasmiṃV1.71T1.69 , bhikkhave , adhikaraṇe āpanno [ āpattāpanno ( ka .)] ca bhikkhu codako ca bhikkhu na sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati tasmetaṃ , bhikkhave , adhikaraṇe pāṭikaṅkhaṃ dīghattāyaP1.54 kharattāya vāḷattāya saṃvattissati , bhikkhūM1.56 ca na phāsuṃ [ na phāsu ( ka .)] viharissantīti [ viharissanti ( sī . syā . kaṃ . ka .)].
Yasmiñca kho , bhikkhave , adhikaraṇe āpanno ca bhikkhu codako ca bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati tasmetaṃ , bhikkhave , adhikaraṇe pāṭikaṅkhaṃ na dīghattāya kharattāya vāḷattāya saṃvattissati , bhikkhū ca phāsuṃ viharissantīti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , āpanno bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati ?
Idha , bhikkhave , āpanno bhikkhu iti paṭisañcikkhati –
‘ ahaṃ kho akusalaṃ āpanno kañcideva [ kiñcideva ( ka .)] desaṃ kāyena .
Maṃ so [ tasmā maṃ so ( sī . syā .)] bhikkhu addasa akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena .
No ce ahaṃ akusalaṃ āpajjeyyaṃ kiñcideva desaṃ kāyena , na maṃ so bhikkhu passeyya akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena .
Yasmā ca kho , ahaṃ akusalaṃ āpanno kiñcideva desaṃ kāyena , tasmā maṃ so bhikkhu addasa akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena .
Disvā ca pana maṃ so bhikkhu akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena anattamano ahosi .
Anattamano samāno anattamanavacanaṃ [ anattamanavācaṃ ( ka .)] maṃ so bhikkhu avaca .
Anattamanavacanāhaṃ [ anattamanavācaṃ nāhaṃ ( ka .)] tena bhikkhunā vutto samāno anattamano [ attamano ( ka .)] ahosiṃ .
Anattamano samāno paresaṃ ārocesiṃ .
Iti mameva tattha accayo accagamāT1.70 suṅkadāyakaṃva bhaṇḍasminti .
Evaṃ kho , bhikkhave , āpanno bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , codako bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati ?
Idha , bhikkhave , codako bhikkhu iti paṭisañcikkhati –
‘ ayaṃ kho bhikkhu akusalaṃ āpanno kiñcideva desaṃ kāyena .
Ahaṃ imaṃ bhikkhuṃ addasaṃ akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena .
No ce ayaṃ bhikkhu akusalaṃ āpajjeyya kiñcideva desaṃ kāyena , nāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ passeyyaṃ akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃP1.55 kāyena .
Yasmā ca kho , ayaṃ bhikkhu akusalaṃ āpanno kiñcideva desaṃ kāyena , tasmā ahaṃ imaṃ bhikkhuṃ addasaṃ akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena .
Disvā ca panāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ akusalaṃ āpajjamānaṃ kiñcideva desaṃ kāyena anattamano ahosiṃ .
AnattamanoM1.57 samāno anattamanavacanāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ avacaṃ .
Anattamanavacanāyaṃ bhikkhu mayā vutto samāno anattamano ahosi .
AnattamanoV1.72 samāno paresaṃ ārocesi .
Iti mameva tattha accayo accagamā suṅkadāyakaṃva bhaṇḍasminti .
Evaṃ kho , bhikkhave , codako bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati .
‘‘ Yasmiṃ , bhikkhave , adhikaraṇe āpanno ca bhikkhu codako ca bhikkhu na sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati tasmetaṃ , bhikkhave , adhikaraṇe pāṭikaṅkhaṃ dīghattāya kharattāya vāḷattāya saṃvattissati , bhikkhū ca na phāsuṃ viharissantīti .
Yasmiñca kho , bhikkhave , adhikaraṇe āpannoT1.71 ca bhikkhu codako ca bhikkhu sādhukaṃ attanāva attānaṃ paccavekkhati tasmetaṃ , bhikkhave , adhikaraṇe pāṭikaṅkhaṃ na dīghattāya kharattāya vāḷattāya saṃvattissati , bhikkhū ca phāsu viharissantī ’’ ti .
16. Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ ko nu kho , bho gotama , hetu ko paccayo yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī ’’ ti ?
‘‘ Adhammacariyāvisamacariyāhetu kho , brāhmaṇa , evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī ’’ ti .
‘‘ Ko nu kho , bho gotama , hetu ko paccayo yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī ’’ ti ?
‘‘ Dhammacariyāsamacariyāhetu kho , brāhmaṇaP1.56 , evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī ’’ ti .
‘‘ Abhikkantaṃ , bho gotama !
Abhikkantaṃ , bho gotama !
Seyyathāpi , bho gotama , nikkujjitaṃ [ nikujjitaṃ ( ka .)] vā ukkujjeyya , paṭicchannaṃ vā vivareyya , mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya , andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya –
‘ cakkhumanto rūpāni dakkhantī ’ ti , evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito .
Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañcaT1.72 .
UpāsakaṃM1.58 maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
17. Atha kho jāṇussoṇi [ jāṇusoṇi ( ka .)] brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃV1.73 sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho jāṇussoṇi brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ ko nu kho , bho gotama , hetu ko paccayo yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī ’’ ti ?
‘‘ Katattā ca , brāhmaṇa , akatattā ca .
Evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī ’’ ti .
‘‘ Ko pana , bho gotama , hetu ko paccayo yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī ’’ ti ?
‘‘ Katattā ca , brāhmaṇa , akatattā ca .
Evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī ’’ ti .
‘‘ Na kho ahaṃ imassa bhoto gotamassa saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ ājānāmi .
Sādhu me bhavaṃ gotamo tathā dhammaṃ desetu yathā ahaṃ imassa bhoto gotamassa saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ ājāneyyan ’’ ti .
‘‘ Tena hi , brāhmaṇa , suṇāhi , sādhukaṃ manasi karohi ;
bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ EvaṃP1.57 bho ’’ ti kho jāṇussoṇi brāhmaṇo bhagavato paccassosi .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Idha , brāhmaṇa , ekaccassa kāyaduccaritaṃ kataṃ hoti , akataṃ hoti kāyasucaritaṃ ;
vacīduccaritaṃ kataṃ hoti , akataṃ hoti vacīsucaritaṃ ;
manoduccaritaṃ kataṃ hoti , akataṃ hoti manosucaritaṃ .
Evaṃ kho , brāhmaṇa , katattā ca akatattā ca evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti .
Idha pana , brāhmaṇa , ekaccassa kāyasucaritaṃ kataṃ hoti , akataṃ hoti kāyaduccaritaṃ ;
vacīsucaritaṃ kataṃT1.73 hoti , akataṃ hoti vacīduccaritaṃ ;
manosucaritaṃ kataṃ hoti , akataṃ hoti manoduccaritaṃ .
Evaṃ kho , brāhmaṇa , katattā ca akatattā ca evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī ’’ ti .
‘‘ AbhikkantaṃM1.59 , bho gotama … pe … upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
18. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavocaV1.74 –
‘‘ ekaṃsenāhaṃ , ānanda , akaraṇīyaṃ vadāmi kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritan ’’ ti .
‘‘ Yamidaṃ , bhante , bhagavatā ekaṃsena akaraṇīyaṃ akkhātaṃ kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ tasmiṃ akaraṇīye kayiramāne ko ādīnavo pāṭikaṅkho ’’ ti ?
‘‘ Yamidaṃ , ānanda , mayā ekaṃsena akaraṇīyaṃ akkhātaṃ kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ tasmiṃ akaraṇīye kayiramāne ayaṃ ādīnavo pāṭikaṅkho – attāpi attānaṃ upavadati , anuvicca viññū garahanti , pāpako kittisaddo abbhuggacchati , sammūḷho kālaṃ karoti , kāyassa bhedāT1.74 paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati .
Yamidaṃ , ānanda , mayā ekaṃsena akaraṇīyaṃ akkhātaṃ kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ tasmiṃ akaraṇīye kayiramāne ayaṃ ādīnavo pāṭikaṅkho ’’ ti .
‘‘ Ekaṃsenāhaṃ , ānanda , karaṇīyaṃP1.58 vadāmi kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritan ’’ ti .
‘‘ Yamidaṃ , bhante , bhagavatā ekaṃsena karaṇīyaṃ akkhātaṃ kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ tasmiṃ karaṇīye kayiramāne ko ānisaṃso pāṭikaṅkho ’’ ti ?
‘‘ Yamidaṃ , ānanda , mayā ekaṃsena karaṇīyaṃ akkhātaṃ kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ tasmiṃ karaṇīye kayiramāne ayaṃ ānisaṃso pāṭikaṅkho – attāpi attānaṃ na upavadati , anuvicca viññū pasaṃsanti , kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati , asammūḷho kālaṃ karoti , kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati .
Yamidaṃ , ānanda , mayā ekaṃsena karaṇīyaṃ akkhātaṃ kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ tasmiṃ karaṇīye kayiramāne ayaṃ ānisaṃso pāṭikaṅkho ’’ ti .
19.‘‘ Akusalaṃ , bhikkhave , pajahatha .
Sakkā , bhikkhave , akusalaṃ pajahituṃ .
No cedaṃ [ no cetaṃ ( syā . kaṃ . pī . ka .) saṃ . ni .3.28 passitabbaṃ ], bhikkhave , sakkā abhavissa akusalaṃ pajahituṃ , nāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ –
‘ akusalaṃ , bhikkhave , pajahathā ’ ti .
Yasmā ca kho , bhikkhave , sakkāM1.60 akusalaṃ pajahituṃ tasmāhaṃ evaṃ vadāmi –
‘ akusalaṃ , bhikkhave , pajahathā ’ ti .
Akusalañca hidaṃ , bhikkhave [ akusalaṃ bhikkhave ( ka .)], pahīnaṃ ahitāya dukkhāya saṃvatteyya nāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ –
‘ akusalaṃ , bhikkhave , pajahathā ’ ti .
Yasmā ca kho , bhikkhave , akusalaṃ pahīnaṃ hitāya sukhāya saṃvattati tasmāhaṃ evaṃ vadāmi –
‘ akusalaṃT1.75 , bhikkhave , pajahathā ’’’ ti .
‘‘ KusalaṃV1.75 , bhikkhave , bhāvetha .
Sakkā , bhikkhave , kusalaṃ bhāvetuṃ .
No cedaṃ , bhikkhave , sakkā abhavissa kusalaṃ bhāvetuṃ , nāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ –
‘ kusalaṃ , bhikkhave , bhāvethā ’ ti .
Yasmā ca kho , bhikkhave , sakkā kusalaṃ bhāvetuṃ tasmāhaṃ evaṃ vadāmi –
‘ kusalaṃ , bhikkhave , bhāvethā ’ ti .
Kusalañca hidaṃ , bhikkhave , bhāvitaṃ ahitāya dukkhāya saṃvatteyya , nāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ –
‘ kusalaṃ , bhikkhave , bhāvethā ’ ti .
Yasmā ca kho , bhikkhave , kusalaṃ bhāvitaṃ hitāya sukhāya saṃvattati tasmāhaṃ evaṃ vadāmi –
‘ kusalaṃ , bhikkhave , bhāvethā ’’’ ti .
20.‘‘ Dveme , bhikkhave , dhammā saddhammassa sammosāya antaradhānāya saṃvattanti .
Katame dve ?
Dunnikkhittañca padabyañjanaṃ attho ca dunnīto .
DunnikkhittassaP1.59 , bhikkhave , padabyañjanassa atthopi dunnayo hoti .
Ime kho , bhikkhave , dve dhammā saddhammassa sammosāya antaradhānāya saṃvattantī ’’ ti .
21.‘‘ Dveme , bhikkhave , dhammā saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattanti .
Katame dve ?
Sunikkhittañca padabyañjanaṃ attho ca sunīto .
Sunikkhittassa , bhikkhave , padabyañjanassa atthopi sunayo hoti .
Ime kho , bhikkhave , dve dhammā saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattantī ’’ ti .
Adhikaraṇavaggo dutiyo .