5. Parisavaggo
43.‘‘ Dvemā
V1.86P1.70 , bhikkhave , parisā .Katamā dve ?
Uttānā ca parisā
T1.89 gambhīrā ca parisā .Katamā ca , bhikkhave , uttānā parisā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū uddhatā honti unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatī asampajānā asamāhitā vibbhantacittā pākatindriyā .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , uttānā parisā .
‘‘ Katamā ca , bhikkhave , gambhīrā parisā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū anuddhatā honti anunnaḷā acapalā amukharā avikiṇṇavācā upaṭṭhitassatī sampajānā samāhitā ekaggacittā saṃvutindriyā .
Ayaṃ vuccati
M1.71 , bhikkhave , gambhīrā parisā .Imā kho , bhikkhave , dve parisā .
Etadaggaṃ , bhikkhave , imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ gambhīrā parisā ’’ ti .
44.‘‘ Dvemā , bhikkhave , parisā .
Katamā dve ?
Vaggā ca parisā samaggā ca parisā .
Katamā ca , bhikkhave , vaggā parisā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , vaggā parisā .
‘‘ Katamā ca , bhikkhave , samaggā parisā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharanti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , samaggā parisā .
Imā kho , bhikkhave , dve parisā .
Etadaggaṃ , bhikkhave , imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ samaggā parisā ’’ ti .
45.‘‘ Dvemā , bhikkhave , parisā .
Katamā dve ?
Anaggavatī ca parisā aggavatī ca parisā .
Katamā
P1.71 ca , bhikkhave , anaggavatī parisā ?Idha
T1.90 , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ therā bhikkhū bāhulikā [ bāhullikā ( syā . kaṃ . ka .) ṭīkā oloketabbā ] honti sāthalikā , okkamane pubbaṅgamā , paviveke nikkhittadhurā , na vīriyaṃV1.87 ārabhanti appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya .Tesaṃ pacchimā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjati .
Sāpi hoti bāhulikā sāthalikā , okkamane pubbaṅgamā , paviveke nikkhittadhurā , na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , anaggavatī parisā .
‘‘ Katamā ca , bhikkhave , aggavatī parisā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ therā bhikkhū na bāhulikā honti na sāthalikā , okkamane nikkhittadhurā , paviveke pubbaṅgamā , vīriyaṃ ārabhanti appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya .
Tesaṃ pacchimā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjati .
Sāpi hoti na bāhulikā na sāthalikā , okkamane nikkhittadhurā , paviveke pubbaṅgamā , vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , aggavatī parisā .
Imā kho , bhikkhave , dve
M1.72 parisā .Etadaggaṃ , bhikkhave , imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ aggavatī parisā ’’ ti .
46.‘‘ Dvemā , bhikkhave , parisā .
Katamā dve ?
Anariyā ca parisā ariyā ca parisā .
Katamā ca , bhikkhave , anariyā parisā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānanti ,‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’ ti yathābhūtaṃ nappajānanti ,‘ ayaṃ dukkhanirodho ’ ti yathābhūtaṃ nappajānanti
T1.91 ,‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānanti .Ayaṃ vuccati , bhikkhave , anariyā parisā .
‘‘ Katamā ca , bhikkhave , ariyā parisā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ pajānanti ,‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’ ti yathābhūtaṃ pajānanti ,‘ ayaṃ dukkhanirodho ’ ti yathābhūtaṃ pajānantntti
P1.72 ,‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānanti .Ayaṃ vuccati , bhikkhave , ariyā parisā .
Imā kho , bhikkhave , dve parisā .
Etadaggaṃ , bhikkhave , imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ ariyā parisā ’’ ti .
47.‘‘ Dvemā , bhikkhave , parisā .
Katamā dve ?
Parisākasaṭo ca parisāmaṇḍo ca .
Katamo
V1.88 ca , bhikkhave , parisākasaṭo ?Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū chandāgatiṃ gacchanti , dosāgatiṃ gacchanti , mohāgatiṃ gacchanti , bhayāgatiṃ gacchanti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , parisākasaṭo .
‘‘ Katamo ca , bhikkhave , parisāmaṇḍo ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū na chandāgatiṃ gacchanti , na dosāgatiṃ gacchanti , na mohāgatiṃ gacchanti , na bhayāgatiṃ gacchanti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , parisāmaṇḍo .
Imā kho , bhikkhave , dve parisā .
Etadaggaṃ , bhikkhave , imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ parisāmaṇḍo ’’ ti .
48.‘‘ Dvemā , bhikkhave , parisā .
Katamā dve ?
Okkācitavinītā parisā nopaṭipucchāvinītā , paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā .
Katamā ca , bhikkhave , okkācitavinītā parisā nopaṭipucchāvinītā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ye te suttantā tathāgatabhāsitā gambhīrā
M1.73 gambhīratthāT1.92 lokuttarā suññatāpaṭisaṃyuttā tesu bhaññamānesu na sussūsanti na sotaṃ odahanti na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti na ca te dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññanti .Ye pana te suttantā kavitā [ kavikatā ( sabbattha ) ṭīkā oloketabbā ] kāveyyā cittakkharā cittabyañjanā bāhirakā sāvakabhāsitā tesu bhaññamānesu sussūsanti sotaṃ odahanti aññā cittaṃ upaṭṭhapenti , te dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññanti , te ca taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā na ceva aññamaññaṃ paṭipucchanti na ca paṭivicaranti
P1.73 –‘ idaṃ kathaṃ , imassa ko attho ’ ti ?
Te avivaṭañceva na vivaranti , anuttānīkatañca na uttānīkaronti , anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ na paṭivinodenti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , okkācitavinītā parisā no paṭipucchāvinītā .
‘‘ Katamā ca , bhikkhave , paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū ye te suttantā kavitā kāveyyā cittakkharā cittabyañjanā bāhirakā sāvakabhāsitā tesu bhaññamānesu na sussūsanti na sotaṃ odahanti na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti , na ca te dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ maññanti .
Ye pana te suttantā tathāgatabhāsitā gambhīrā gambhīratthā lokuttarā suññatāpaṭisaṃyuttā tesu bhaññamānesu sussūsanti sotaṃ odahanti aññā cittaṃ upaṭṭhapenti , te ca dhamme uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ
V1.89 maññanti .Te taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā aññamaññaṃ paṭipucchanti paṭivicaranti –
‘ idaṃ kathaṃ , imassa ko attho ’ ti ?
Te avivaṭañceva
T1.93 vivaranti , anuttānīkatañca uttānīkaronti , anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti .Ayaṃ vuccati , bhikkhave , paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā .
Imā kho , bhikkhave , dve parisā .
Etadaggaṃ , bhikkhave , imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ paṭipucchāvinītā parisā nookkācitavinītā ’’ ti .
49.‘‘ Dvemā , bhikkhave , parisā .
Katamā dve ?
Āmisagaru parisā no saddhammagaru , saddhammagaru parisā no āmisagaru .
Katamā ca , bhikkhave , āmisagaru parisā no saddhammagaru ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū gihīnaṃ odātavasanānaṃ sammukhā aññamaññassa vaṇṇaṃ bhāsanti –
‘ asuko bhikkhu ubhatobhāgavimutto , asuko paññāvimutto
P1.74 , asuko kāyasakkhīM1.74 , asuko diṭṭhippatto , asuko saddhāvimutto , asuko dhammānusārī , asuko saddhānusārī , asuko sīlavā kalyāṇadhammo , asuko dussīlo pāpadhammo ’ ti .Te tena lābhaṃ labhanti .
Te taṃ lābhaṃ labhitvā gathitā [ gadhitā ( ka .)] mucchitā ajjhopannā [ ajjhosānā ( ka .), anajjhopannā ( sī . syā . ka .) tikanipāte kusināravagge paṭhamasuttaṭīkā oloketabbā ] anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , āmisagaru parisā no saddhammagaru .
‘‘ Katamā ca , bhikkhave , saddhammagaru parisā noāmisagaru ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū gihīnaṃ odātavasanānaṃ sammukhā aññamaññassa vaṇṇaṃ na bhāsanti –
‘ asuko bhikkhu ubhatobhāgavimutto , asuko paññāvimutto , asuko kāyasakkhī , asuko diṭṭhippatto , asuko saddhāvimutto , asuko dhammānussārī , asuko saddhānusārī , asuko sīlavā kalyāṇadhammo , asuko dussīlo pāpadhammo ’ ti .
Te
T1.94 tena lābhaṃ labhanti .Te taṃ lābhaṃ labhitvā agathitā amucchitā anajjhosannā ādīnavadassāvino nissaraṇapaññā paribhuñjanti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , saddhammagaru parisā noāmisagaru .
Imā kho , bhikkhave , dve parisā .
Etadaggaṃ , bhikkhave , imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ saddhammagaru parisā noāmisagarū ’’ ti .
50.‘‘ Dvemā , bhikkhave , parisā .
Katamā dve ?
Visamā ca parisā samā ca parisā .
Katamā
V1.90 ca , bhikkhave , visamā parisā ?Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ adhammakammāni pavattanti dhammakammāni nappavattanti
P1.75 , avinayakammāni pavattanti vinayakammāni nappavattanti , adhammakammāni dippanti dhammakammāni na dippanti , avinayakammāni dippanti vinayakammāni na dippanti .Ayaṃ vuccati , bhikkhave , visamā parisā .()[( visamattā bhikkhave parisāya adhammakammāni pavattanti … vinayakammāni na dippanti .)( sī . pī .)]
‘‘ Katamā ca , bhikkhave , samā parisā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ dhammakammāni pavattanti adhammakammāni nappavattanti , vinayakammāni pavattanti
T1.95 avinayakammāni nappavattanti , dhammakammāni dippanti adhammakammāni na dippanti , vinayakammāni dippanti avinayakammāni na dippanti .Ayaṃ vuccati , bhikkhave , samā
M1.75 parisā .()[( samattā bhikkhave parisāya dhammakammāni pavattanti … avinayakammāni na dippanti .)( sī . pī .)] Imā kho , bhikkhave , dve parisā .Etadaggaṃ , bhikkhave , imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ samā parisā ’’ ti .
51.‘‘ Dvemā , bhikkhave , parisā .
Katamā dve ?
Adhammikā ca parisā dhammikā ca parisā … pe … imā kho , bhikkhave , dve parisā .
Etadaggaṃ , bhikkhave , imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ dhammikā parisā ’’ ti .
52.‘‘ Dvemā , bhikkhave , parisā .
Katamā dve ?
Adhammavādinī ca parisā dhammavādinī ca parisā .
Katamā ca , bhikkhave , adhammavādinī parisā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū adhikaraṇaṃ ādiyanti dhammikaṃ vā adhammikaṃ vā .
Te taṃ adhikaraṇaṃ ādiyitvā na ceva aññamaññaṃ saññāpenti na ca saññattiṃ upagacchanti , na ca nijjhāpenti na ca nijjhattiṃ upagacchanti .
Te asaññattibalā anijjhattibalā appaṭinissaggamantino
P1.76 tameva adhikaraṇaṃ thāmasā parāmāsā [ parāmassa ( sī . pī .)] abhinivissa voharanti –‘ idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , adhammavādinī parisā .
‘‘ Katamā ca , bhikkhave , dhammavādinī parisā ?
Idha , bhikkhave , yassaṃ parisāyaṃ bhikkhū adhikaraṇaṃ ādiyanti dhammikaṃ vā adhammikaṃ vā .
Te taṃ adhikaraṇaṃ ādiyitvā aññamaññaṃ saññāpenti ceva saññattiñca
T1.96 upagacchanti , nijjhāpenti ceva nijjhattiñca upagacchanti .Te saññattibalā nijjhattibalā paṭinissaggamantino , na tameva adhikaraṇaṃ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharanti –
‘ idameva saccaṃ moghamaññan ’ ti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , dhammavādinī
V1.91 parisā .Imā kho , bhikkhave , dve parisā .
Etadaggaṃ , bhikkhave , imāsaṃ dvinnaṃ parisānaṃ yadidaṃ dhammavādinī parisā ’’ ti .
Parisavaggo pañcamo .
Tassuddānaṃ –
Uttānā vaggā aggavatī , ariyā kasaṭo ca pañcamo ;
Okkācitaāmisañceva , visamā adhammādhammiyena cāti .
Paṭhamo paṇṇāsako samatto .
2. Dutiyapaṇṇāsakaṃ